Uzasadnienie
We wniosku, złożonym na urzędowym formularzu, skarżąca – K. G., rozszerzając zakres złożonego w skardze żądania w zakresie prawa pomocy, wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu podniosła, że na jej sytuację majątkową i rodzinną składa się szereg zobowiązań, w tym kredyt na dom oraz inne zobowiązania finansowe. Powołała także okoliczność, że ciężar utrzymania rodziny i domu spoczywa jedynie na jej mężu. Zgodnie z oświadczeniem o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, skarżąca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z mężem i synem. Do majątku rodziny należy dom o powierzchni 160 m2, dwa mieszkania o powierzchni 73 m2 i 74 m2, nieruchomość rolna o powierzchni 1,05 ha, dwa obiekty budowlane - stodoła o powierzchni 81,30 m2 i "budynek niemieszkalny" o powierzchni ok. 67 m2, oszczędności w wysokości 20.000 zł oraz samochód osobowy Renault Laguna, rocznik: 2006 o wartości 20.000 zł. Źródłem dochodu rodziny jest wynagrodzenie za pracę męża skarżącej w wysokości 8.396,87 zł brutto miesięcznie.
W rubryce nr 11 formularza skarżąca wskazała ponoszone wydatki: spłatę kredytu mieszkaniowego, ubezpieczenie nieruchomości, ochronę domu, opłaty za gaz i energię elektryczną, podatek od nieruchomości, polisę OC, ubezpieczenie na życie - w łącznej kwocie 2.727,72 zł miesięcznie.
Powyższe dane zgodne są z oświadczeniem R. G., załączonym do skargi.
Postanowieniem z dnia 30 maja 2014r. referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, stwierdzając, że sytuacja materialna skarżącej i jej rodziny nie przemawia za uznaniem, że zachodzi przesłanka uzasadniająca zwolnienie skarżącej od kosztów sądowych, czy to w całości, czy też w części. Podkreślono, że strona nie należy do osób ubogich.
W ustawowym terminie skarżąca wniosła sprzeciw od postanowienia referendarza, zarzucając naruszenie art. 7 k.p.a. poprzez naruszenie prawdy obiektywnej, wobec nierzetelnego rozpatrzenia sytuacji majątkowej skarżących, czego skutkiem była odmowa zwolnienia od kosztów oraz pozostawienie bez rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy. Potwierdziła stan majątkowy wskazany we wniosku oraz rodzaj ponoszonych wydatków. Argumentowała, ze w sprawie istotnym jest, że rodzina pozostaje jedynie na utrzymaniu męża, a dochody uzyskane przez męża niezbędne są do pokrycia wszystkich ciążących na nich zobowiązań finansowych i pokrywania bieżących wydatków. W związku z tym niezbędne jest dla dalszego rozwoju sprawy zwolnienie skarżących od kosztów sądowych.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie, zważył co następuje
Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270), powoływanej dalej jako "p.p.s.a", w razie skutecznego wniesienia sprzeciwu postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. W związku z tym, iż sprzeciw został wniesiony z zachowaniem ustawowego terminu, wniosek skarżącej o przyznanie prawa pomocy podlega ponownemu rozpatrzeniu.
W rozpoznawanej sprawie merytorycznie rozpatrywany może być jedynie wniosek skarżącej, gdyż został złożony na urzędowym formularzu według ustalonego wzoru. Wniosek R. G. nie spełniał tego wymogu formalnego, określonego w art. 252 § 2 p.p.s.a. i z tego powodu podlegał pozostawieniu bez rozpoznania, stosownie do art. 257 p.p.s.a., o czym orzeczono odrębnym postanowieniem.
Oceniając zasadność wniosku skarżącej, Sąd uwzględnił, że w myśl art. 199 p.p.s.a. zasadą jest ponoszenie przez strony kosztów postępowania sądowego, natomiast odstępstwem od niej jest przyznanie prawa pomocy.
W myśl art. 245 § 1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków, albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3).
W myśl art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania.
Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
Z treści przytoczonych wyżej przepisów wynika, że przyznanie prawa pomocy uzależnione jest wyłącznie od trudnej sytuacji materialnej wnioskodawcy. Przy czym użycie w zacytowanym przepisie przez ustawodawcę sformułowania "następuje" oznacza, że spełnienie przesłanek określonych w tym unormowaniu obliguje sąd do przyznania prawa pomocy w określonym zakresie. Jednak obowiązek udzielenia przez sąd prawa pomocy powstaje w sytuacji, w której wnioskodawca uprawdopodobni brak środków na poniesienie jakichkolwiek, czy też pełnych kosztów postępowania. Przekonuje o tym sformułowanie "osoba fizyczna wykaże". Innymi słowy to na stronie postępowania, wnioskującej o udzielenie prawa pomocy, spoczywa inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki pozytywne dla uwzględnienia jej wniosku. Strona powinna przekonać sąd, że jej sytuacja materialna uprawnia do otrzymania prawa pomocy. Służyć temu ma rzetelnie wypełniony wniosek. Strona obowiązana jest podać w nim precyzyjnie informacje odpowiadające prawdzie, które umożliwią ustalenie rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych wnioskodawcy.
Należy podkreślić, że przyznanie prawa pomocy stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów sądowych przez strony postępowania, a w związku z tym nie może być stosowane powszechnie. Jak stwierdził Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005r. (sygn. akt FZ 478/04,) opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Dlatego muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby czy osób na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia. Z tego względu przesłanki zastosowania instytucji prawa pomocy winny być interpretowane w sposób ścisły, a udzielenie prawa pomocy powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe (postanowienie NSA z dnia 11 stycznia 2012 r., sygn. akt I OZ 1099/11).
Rozpoznając zatem wniosek o przyznanie prawa pomocy należy z jednej strony uwzględnić wysokość kosztów postępowania, jakie strona musi ponieść, a z drugiej – jej sytuację finansową, na którą składają się przede wszystkim uzyskiwane przez stronę dochody, jak również posiadane zasoby finansowe.
Według oświadczeń skarżącej, zawartych na urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy, jak również zgodnego z nim oświadczenia jej męża załączonego do skargi wynika, że prowadzi ona trzyosobowe gospodarstwo domowe. Rodzina posiada dom o powierzchni 160 m2 oraz dwa mieszkania o pow. 73m2 i 74 m2, grunt o pow. 1,05 ha z zabudowaniami gospodarczymi, samochód osobowy o wartości 20.000 zł, oszczędności w kwocie 20.000 zł zdeponowane na koncie oszczędnościowym oraz stały miesięczny dochód w kwocie 8.396.87 zł brutto. Skarżąca podała, że ponosi miesięczne wydatki związane ze spłatą kredytu mieszkaniowego, ochrony domu, ubezpieczenia nieruchomości i na życie, polisy OC, podatku od nieruchomości oraz opłat za gaz i energię elektryczną w łącznej kwocie 2.727,72 zł. Nawet jeżeliby więc przyjąć, że podniesione przez stronę wydatki są konieczne, to i tak różnica pomiędzy podanymi kwotami, po uwzględnieniu podatku dochodowego od wynagrodzenia męża, wskazuje, że skarżąca dysponuje miesięcznie kwotą około 4.000 zł. Skarżąca sama potwierdziła, że posiadają z mężem na koncie bankowym oszczędności w kwocie 20.000 zł, wykazując w ten sposób, że nie znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, które na obecnym etapie postępowania wynoszą 500 zł. Biorąc pod uwagę, że rodzina skarżącej posiada stały miesięczny dochód w wysokości 8.396,87 zł, a wydatki miesięczne to suma ok. 2,800 zł, przyjąć należy, iż skarżąca będąc wraz z mężem inicjatorem prowadzonego postępowania sądowego, jest w stanie bez uszczerbku koniecznego dla utrzymania siebie i rodziny zabezpieczyć odpowiednie kwoty, które umożliwią jej poniesienie kosztów sądowych na tym etapie postępowania.
Należy podkreślić, iż warunkiem przyznania stronie prawa pomocy jest wykazanie, iż występują przesłanki uzasadniające jego udzielenie. Strona powinna wykazać, że posiadane środki są tak skromne, że uiszczenie kosztów tego postępowania spowoduje uszczerbek w wydatkach na zaspokojenie najniezbędniejszych jej potrzeb, a ponadto, że środki, którymi dysponuje nie dają możliwości poczynienia jakichkolwiek oszczędności, które mogłyby być przeznaczone na ten cel.
Reasumując, w warunkach rozpoznawanej sprawy skarżąca nie wykazała, że istnieje podstawa do zwolnienia jej od kosztów sądowych. W konsekwencji, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2, art. 245 § 3 oraz art. 260 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji postanowienia.