Uzasadnienie
D.S., skarżąc decyzję odmawiającą przyznania jej specjalnego zasiłku opiekuńczego, złożyła wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata.
Podała, iż prowadzi gospodarstwo domowe z mężem i sześciorgiem uczących się dzieci. Miesięczny dochód rodziny, pochodzący z renty męża (w zał. kopia decyzji
- - k. 7 akt), potrącanych z niej alimentów i świadczeń z funduszu alimentacyjnego, wynosi "[...]" zł netto i w całości jest wydawany na utrzymanie. Według oświadczenia, jedyny majątek stanowi współwłasność w 3/28 części domu o pow. 80 m2.
Mając na uwadze fakty znane z urzędu (z postępowań z wniosków o przyznanie prawa pomocy w sprawach o sygn. akt II SA/Ol 298/14 i II SA/Ol 299/14), Referendarz sądowy wezwał skarżącą do złożenia w terminie 7 dni:
- 1) oświadczenia
- a) wyszczególniającego składniki majątku nieruchomego posiadanego przez członków gospodarstwa domowego (w tym też gruntu, o którym mowa w następnym podpunkcie), z uwzględnieniem ich powierzchni i lokalizacji,
- b) podającego tytuł prawny do gruntu/-ów pod domem i pod budynkami gospodarczymi (stodoła, chlew i szopa o łącznej powierzchni 257 m2),
- c) objaśniającego, dlaczego owe budynki oraz mieszkanie w "[...]" nie zostały zadeklarowane w przedmiotowym wniosku,
- d) podającego przyczynę niewykorzystywania tegoż mieszkania w celu pozyskania źródła dochodu (np. z tytułu najmu) lub ostatecznie jego sprzedaży,
- e) wyjaśniającego, czy środki pieniężne pochodzące z odprawy mieszkaniowej, wypłaconej mężowi w "[...]" r. w kwocie "[...]" zł, pozostają nadal w jakiejkolwiek części w dyspozycji rodziny, a jeśli tak - to jaka jest ich kwota i przeznaczenie;
- 2) wyciągów z rachunków bankowych posiadanych przez członków rodziny z okresu ostatnich trzech miesięcy, a w przypadku nieposiadania rachunków bankowych przez któregokolwiek członka rodziny - pisemnego oświadczenia o nieposiadaniu przez daną osobę jakichkolwiek rachunków bankowych oraz dacie ich likwidacji w okresie ostatnich dwóch lat.
Udzielając odpowiedzi w zakresie pkt 1 a-d skarżąca stwierdziła: "w chwili obecnej nie posiadają żadnego dokumentu własności/współwłasności co do gospodarstwa rolnego "[...]" - jest sprawa w toku od "[...]" (...) o Dział Spadku (...) - jest 11tu spadkobierców - zniesienie współwłasności. Lokal mieszkalny w "[...]" to do kapitalnego remontu - i oddam go dzieciom. My przez Polskie Sądy od 2006r nie możemy nic czynić z majątkiem 3/28 po matce (teściowej)". W kwestii określonej w pkt 1 e oświadczyła: "odprawę mieszkaniową otrzymał "[...]" - to jego dobro osobiste - ja nie mam prawa do tychże pieniędzy - wydał je na remont mieszkania i sporządził testament". W odpowiedzi na żądanie z pkt 2 stwierdziła: "ja rachunków bankowych nie posiadam i nikt mi nie wydaje - zrezygnowałam na zawarciu umowy - na rachunek wpływają świadczenia rodzinne; "[...]"zł/miesięcznie świadczenia alimentacyjne, "[...]"zł świadczenia z FA. - z tego co mogę to mąż nie ma rachunku, a dzieci dorosłe jeśli mają to ich sprawa, ja do nich rachunków nie mam dostępu."
W tym stanie rzeczy stwierdzono, co następuje:
Ponieważ z mocy art. 239 pkt 1 lit. a) ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270; w skrócie p.p.s.a.), strona skarżąca działanie, bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach z zakresu pomocy i opieki społecznej nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych, zakres rozpatrzenia przedmiotowego wniosku ogranicza się do kwestii ustanowienia adwokata.
Zgodnie z art. 262 p.p.s.a., do stron korzystających z ustawowego zwolnienia od obowiązku uiszczenia kosztów sądowych odpowiednie zastosowanie mają przepisy o przyznaniu prawa pomocy, w zakresie dotyczącym zastępstwa prawnego na zasadach prawa pomocy.
Jak wynika z odpowiedniego zastosowania art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika dla osoby fizycznej następuje, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść związanego z tym kosztu, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
Skarżącej już z uzasadnienia postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z 23 stycznia 2013 r. (sygn. akt I OZ 16/13), oddalającego jej zażalenie na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie o odmowie przyznania prawa pomocy w sprawie o sygn. akt II SA/Ol 485/12, było wiadome, iż jak stanowi art. 255 p.p.s.a., jeżeli oświadczenie strony, zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, jest ona zobowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego.
Sąd administracyjny, orzekając w przedmiocie przyznania prawa pomocy, opiera się bowiem jedynie na oświadczeniach strony, która zobligowana jest do wykazania swojej pełnej sytuacji majątkowej i finansowej. Konstrukcja przepisu art. 255 p.p.s.a. zakłada obowiązek współpracy wnioskodawcy z sądem. Oznacza to, że niewykonanie przez stronę wezwania, poprzez wyjaśnienie wątpliwości co do jej sytuacji, oceniane jest jako niewykazanie w sposób dostateczny, aby w sprawie zachodziły przesłanki przyznania jej prawa pomocy w żądanym zakresie.
Z taką sytuacją mamy też do czynienia w przedmiotowej sprawie.
Zachowując przyjętą w wezwaniu kolejność wyjaśnianych kwestii należy najpierw zwrócić uwagę na fakt, iż dodatkowe postępowanie dowodowe uwidoczniło nierzetelność zawartego we wniosku oświadczenia o majątku. Skarżąca pominęła fakt, iż współwłasność obejmuje nie tylko dom o pow. 80 m2, lecz gospodarstwo rolne, w tym budynki gospodarcze o łącznej powierzchni 257 m2, oraz nie zadeklarowała własności mieszkania w Gęsicach.
Na marginesie, odnosząc się do uwagi poczynionej przez skarżącą na temat niewykazanego mieszkania, należy zwrócić jej uwagę na to, iż instytucja prawa pomocy służy zagwarantowaniu prawa do sądu podmiotom, których obiektywnie nie stać na poniesienie kosztów postępowania, nie zaś ochronie majątku wnioskodawcy.
Z tego też względu ważną wymowę ma niewyjaśnienie w sposób wyczerpujący kwestii odprawy mieszkaniowej wypłaconej w "[...]" r. Jak wynika z uzasadnień postanowień Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 15 listopada 2011 r. (sygn. akt II SA/Wa 864/11) i Naczelnego Sądu Administracyjnego z 9 grudnia 2011 r. (sygn. akt I OZ 1020/11), znanych Referendarzowi sądowemu z urzędu (Centralna Baza Orzeczeń i Informacji o Sprawach Naczelnego Sądu Administracyjnego), mężowi skarżącej przyznana została odprawa mieszkaniowa w kwocie "[...]" zł, o której wypłatę wystąpił na posiadany wspólnie z nią rachunek bankowy. Mimo wezwania skarżąca nie podała, jaka część tych środków pozostaje w dyspozycji rodziny (twierdzenie skarżącej o braku prawa do tych środków, objętych jak się zdaje testamentem męża, nie znajduje prawnej podstawy).
Przedstawiony nie został też wyciąg z rachunku bankowego, który posiada skarżąca (oczywistym jest, iż rezygnacja ze stałego wysyłania wyciągów przez bank nie stoi na przeszkodzie uzyskaniu wydruku z konta w razie potrzeby) ani też wyciągi z rachunków bankowych posiadanych przez pozostałych członków gospodarstwa domowego bądź oświadczenie o ich nieposiadaniu przez poszczególne osoby. W tym względzie wymaga odnotowania, iż jak wynika z uzasadnienia postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z 28 listopada 2012 r., sygn. akt
II SA/Ol 485/12, znanego Referendarzowi sądowemu z urzędu (Centralna Baza Orzeczeń i Informacji o Sprawach Naczelnego Sądu Administracyjnego), w 2012 r. również niektóre z dzieci skarżącej posiadały rachunki bankowe.
Powyższe, zdaniem orzekającego, nasuwa zastrzeżenia co do rzetelności złożonych oświadczeń i uniemożliwia ocenę rzeczywistych możliwości płatniczych, stojąc na przeszkodzie przyjęciu w sposób nie budzący wątpliwości, że skarżąca nie posiada i nie jest w stanie zdobyć środków na usługę adwokacką. Z tej przyczyny orzeczono jak w sentencji w oparciu o art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., powierzający referendarzowi sądowemu wydawanie na posiedzeniu niejawnym postanowień co do przyznania lub odmowy przyznania prawa pomocy.