Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 26 lipca 2016 r., starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie, odmówił zwolnienia "[...]" od kosztów sądowych w sprawie ze skargi "[...]" na decyzję Samorządowego Kolegium odwoławczego w Olsztynie w przedmiocie warunków zabudowy. Uznał bowiem, że z uwagi na wysokość środków, którymi dysponują Skarżący i jego matka (łącznie "[...]" zł) oraz wysokość wykazanych wydatków (łącznie "[...]" zł, a po powiększeniu o wykazane przez matkę Skarżącego wydatki na leki i pomoc finansową dla ojca, które nie zostały objęte wykazem skarżącego – "[...]" zł), Skarżący nie wykazał, że środki te - po pokryciu koniecznych kosztów utrzymania 2 - osobowej rodziny - nie są wystarczające na opłacenie kosztów postępowania w niniejszej sprawie.
W sprzeciwie, złożonym na to postanowienie, Skarżący stwierdził, że wykazał we wniosku, iż ponoszone przez niego stałe miesięczne wydatki i zobowiązania nie pozwalają na poniesienie kosztów opłaty sądowej bez uszczerbku koniecznego dla Jego utrzymania. Odmowa przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie w sposób nieuzasadniony pozbawia Go drogi sądowej w sprawie. Wyjaśnił, że uzyskiwany dochód przeznacza na podstawowe potrzeby życiowe, sprzedaż domu, czy nieruchomości rolnej nie jest możliwa, gdyż nie zgadzają się na to pozostali współwłaściciele nieruchomości.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zgodnie z art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 718 z późn. zm.), powoływanej dalej jako p.p.s.a., rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy.
W sprawach takich wniesienie sprzeciwu wstrzymuje wykonalność zarządzenia lub postanowienia, a Wojewódzki Sąd Administracyjny orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu.
W niniejszej sprawie Skarżący zwrócił się o zwolnienie od kosztów sądowych, które na obecnym etapie wynoszą 500 zł. Do rozpoznania wniosku ma zatem zastosowanie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., zgodnie z którym osobie fizycznej prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
Przyznanie prawa pomocy to w istocie "kredytowanie" kosztów postępowania z budżetu Państwa (czyli jest to dodatkowe obciążenie innych obywateli) i dlatego winno być udzielane wyjątkowo. W przypadku niezamożnego społeczeństwa, jakim jest społeczeństwo polskie, prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bez źródeł stałego dochodu i bez majątku oraz pozbawionych obiektywnie możliwości uzyskania środków na ten cel z jakichkolwiek źródeł. Udzielenie prawa pomocy powinno mieć więc miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (zob. postanowienie NSA z dnia 22 maja 2013 r., sygn. akt II OZ 383/13, CBOSA).
Skarżący nie zakwestionował, że wraz z matką ma do dyspozycji kwotę "[...]" zł netto miesięcznie, zaś wydatki rodziny (w tym na zakup wyżywienia, środków czystości, odzieży i obuwia, uiszczenie opłat związane z utrzymaniem mieszkania i należności publicznoprawnych) to łącznie "[...]" zł (po uwzględnieniu wykazanych przez matkę skarżącego wydatków na leki i pomoc finansową dla ojca, nie objętych wykazem skarżącego "[...]" zł). Z zestawienia tych kwot wynika, że rodzinie zostaje do dyspozycji co najmniej "[...]" zł netto miesięcznie. Ponadto, Skarżący posiada majątek w postaci współwłasności domu i nieruchomości rolnej oraz samochodu. W tej sytuacji, trudno uznać Go za osobę ubogą, wymagającą szczególnego wsparcia ze strony budżetu Państwa w formie zwolnienia od kosztów sądowych, które na obecnym etapie wynoszą 500 zł i mieszczą się w kwocie pozostającej do dyspozycji rodziny po poniesieniu wszystkich wymienionych przez Skarżącego wydatków.
Podkreślenia ponownego wymaga, że prawo pomocy stanowi instytucję wyjątkową i z tego względu może być przyznane tylko, gdy strona wiarygodnie wykaże, że nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym było i jest dla niej obiektywnie niemożliwe, także z uwzględnieniem możliwości uzyskania pomocy od dalszej rodziny lub osób trzecich. Subiektywne przekonanie Skarżącego o braku możliwości poniesienia kosztów postępowania sądowego jest więc niewystarczające.
Uwzględniając powyższe, należy stwierdzić, że zasadnie w zaskarżonym postanowieniu oceniono, że Skarżący nie wskazał, że - dysponując stałym dochodem i posiadając majątek - nie posiada i nie jest w stanie zdobyć środków pieniężnych na sfinansowanie swojego udziału w postępowaniu sądowym bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i matki.
Przytoczona w sprzeciwie argumentacja, sprowadzająca się do polemiki z zawartą w postanowieniu oceną sytuacji materialnej Skarżącego i wskazaniem na możliwość pozbawienia Go drogi sądowej, nie zasługiwała na uwzględnienie.
Dodać należy, że w postępowaniu o przyznanie prawa pomocy dochodzi do konieczności wyważenia pomiędzy zapewnieniem prawa do sądu podmiotowi, który nie ma dostatecznych środków, a zasadą powszechności i równości w ponoszeniu ciężarów i świadczeń publicznych. Prawo dostępu do sądu nie ma charakteru absolutnego i może być przedmiotem uzasadnionych prawnie ograniczeń. W przypadku, gdy dostęp jednostki do sądu jest ograniczony, to ograniczenie nie będzie sprzeczne z art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, gdy ograniczenie dostępu do sądu nie narusza samej istoty tego prawa, gdy zmierza do realizacji uzasadnionego prawnie celu, oraz gdy zachowana została rozsądna relacja proporcjonalności pomiędzy stosowanymi środkami a celem, do realizacji którego stosowane środki zmierzały (zob. postanowienie NSA z dnia 13 sierpnia 2010 r., sygn. akt II FZ 398/10).
W tym stanie rzeczy, stosownie do art. 260 § 1 i 2 p.p.s.a., Sąd postanowił, jak w sentencji.