Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 27 czerwca 2016 r., starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie, odmówił zwolnienia "[...]" od kosztów sądowych w sprawie ze skargi "[...]" na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w "[...]" w przedmiocie warunków zabudowy. Uznał bowiem, że z uwagi na wysokość środków, którymi dysponują Skarżąca i Jej syn (łącznie "[...]" zł) oraz wysokość wykazanych wydatków (łącznie "[...]" zł), Skarżąca nie wykazała, że środki te - po pokryciu koniecznych kosztów utrzymania 2 - osobowej rodziny - nie są wystarczające na opłacenie kosztów postępowania w niniejszej sprawie.
W sprzeciwie, złożonym na to postanowienie, Skarżąca stwierdziła, że wykazała we wniosku, iż ponoszone przez nią stałe miesięczne wydatki i zobowiązania nie pozwalają na poniesienie kosztów opłaty sądowej bez uszczerbku koniecznego dla Jej utrzymania. Odmowa przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie w sposób nieuzasadniony pozbawia Ją drogi sądowej w sprawie. Wyjaśniła, że uzyskiwany dochód przeznacza na podstawowe potrzeby życiowe, sprzedaż domu, czy nieruchomości rolnej nie jest możliwa, gdyż nie zgadzają się na to pozostali współwłaściciele nieruchomości.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje
Zgodnie z art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 718 z późn. zm.), powoływanej dalej jako p.p.s.a., rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy.
W sprawach takich wniesienie sprzeciwu wstrzymuje wykonalność zarządzenia lub postanowienia, a Wojewódzki Sąd Administracyjny orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu.
W niniejszej sprawie Skarżąca zwróciła się o zwolnienie od kosztów sądowych, które na obecnym etapie wynoszą 500 zł. Do rozpoznania wniosku ma zatem zastosowanie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., zgodnie z którym osobie fizycznej prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
Przyznanie prawa pomocy to w istocie "kredytowanie" kosztów postępowania z budżetu Państwa (czyli jest to dodatkowe obciążenie innych obywateli) i dlatego winno być udzielane wyjątkowo. W przypadku niezamożnego społeczeństwa, jakim jest społeczeństwo polskie, prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bez źródeł stałego dochodu i bez majątku oraz pozbawionych obiektywnie możliwości uzyskania środków na ten cel z jakichkolwiek źródeł. Udzielenie prawa pomocy powinno mieć więc miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (zob. postanowienie NSA z dnia 22 maja 2013 r., sygn. akt II OZ 383/13, CBOSA).
Skarżąca nie zakwestionowała, że wraz z synem ma do dyspozycji kwotę "[...]" zł netto miesięcznie, zaś wydatki rodziny (w tym na zakup wyżywienia, środków czystości, odzieży i obuwia, uiszczenie opłat związane z utrzymaniem mieszkania i należności publicznoprawnych) to łącznie "[...]" zł. Z zestawienia tych kwot wynika, że rodzinie zostaje do dyspozycji co najmniej "[...]" zł netto miesięcznie. Ponadto, Skarżąca posiada majątek w postaci "[...]". W tej sytuacji, trudno uznać Ją za osobę ubogą, wymagającą szczególnego wsparcia ze strony budżetu Państwa w formie zwolnienia od kosztów sądowych, które na obecnym etapie wynoszą 500 zł i mieszczą się w kwocie pozostającej do dyspozycji rodziny po poniesieniu wszystkich wymienionych przez Skarżącą wydatków.
Podkreślenia ponownego wymaga, że prawo pomocy stanowi instytucję wyjątkową i z tego względu może być przyznane tylko, gdy strona wiarygodnie wykaże, że nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym było i jest dla niej obiektywnie niemożliwe, także z uwzględnieniem możliwości uzyskania pomocy od dalszej rodziny lub osób trzecich. Subiektywne przekonanie Skarżącej o braku możliwości poniesienia kosztów postępowania sądowego jest więc niewystarczające.
Uwzględniając powyższe, należy stwierdzić, że zasadnie w zaskarżonym postanowieniu oceniono, że Skarżąca nie wskazała, iż - dysponując stałym dochodem i posiadając majątek - nie posiada i nie jest w stanie zdobyć środków pieniężnych na sfinansowanie swojego udziału w postępowaniu sądowym bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i syna.
Przytoczona w sprzeciwie argumentacja, sprowadzająca się do polemiki z zawartą w postanowieniu oceną sytuacji materialnej Skarżącej i wskazaniem na możliwość pozbawienia Jej drogi sądowej, nie zasługiwała na uwzględnienie.
Dodać należy, że w postępowaniu o przyznanie prawa pomocy dochodzi do konieczności wyważenia pomiędzy zapewnieniem prawa do sądu podmiotowi, który nie ma dostatecznych środków, a zasadą powszechności i równości w ponoszeniu ciężarów i świadczeń publicznych. Prawo dostępu do sądu nie ma charakteru absolutnego i może być przedmiotem uzasadnionych prawnie ograniczeń. W przypadku, gdy dostęp jednostki do sądu jest ograniczony, to ograniczenie nie będzie sprzeczne z art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, gdy ograniczenie dostępu do sądu nie narusza samej istoty tego prawa, gdy zmierza do realizacji uzasadnionego prawnie celu, oraz gdy zachowana została rozsądna relacja proporcjonalności pomiędzy stosowanymi środkami a celem, do realizacji którego stosowane środki zmierzały (zob. postanowienie NSA z dnia 13 sierpnia 2010 r., sygn. akt II FZ 398/10).
W tym stanie rzeczy, stosownie do art. 260 § 1 i 2 p.p.s.a., Sąd postanowił, jak w sentencji.