Uzasadnienie
L. Ś. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie skargę na decyzję Wojewody z dnia "[...]", nr "[...]", utrzymującą w mocy decyzję Burmistrza Miasta i Gminy R. – N. z dnia "[...]", nr "[...]", w sprawie wymeldowania skarżącego z miejsca pobytu stałego w lokalu nr "[...]" przy ulicy S. w R. – N..
W odpowiedzi na wezwanie Sądu do uiszczenia wpisu sądowego skarżący wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, podnosząc, iż poziom uzyskiwanych przez niego dochodów w stosunku do poziomu koniecznych wydatków nie pozwala mu na uiszczenie kosztów sądowych oraz ustanowienie zawodowego pełnomocnika. Jednocześnie skarżący wymienił ponoszone miesięczne wydatki, a mianowicie: leki i inne zakupy związane z poprawą stanu zdrowia – 270 zł, żywność – 800 zł, odzież i obuwie – 150 zł oraz środki zabezpieczające zdrowie w związku z wykonywaniem zawodu – 300 zł, co stanowi łącznie 1.520 zł. Zgodnie z oświadczeniem o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżący prowadzi 1-osobowe gospodarstwo domowe, a uzyskiwany przez niego dochód z tytułu pracy w warsztacie samochodowym wynosi 1532 zł brutto miesięcznie.
Skarżący dodał, iż w miejscowości, w której wykonuje usługi nie ma szans na uzyskanie większych dochodów ze względu na to, że usługi wykonuje się z minimalnym zyskiem. Ponadto skarżący jako swój majątek wskazał ½ domu o powierzchni 119m2 oraz ½ działki o powierzchni 1.006m2.
W związku z koniecznością uzupełnienia informacji na temat sytuacji materialnej skarżącego oraz wyjaśnienia wątpliwości powstałych na tle złożonego przez niego oświadczenia, wezwany on został do przedłożenia dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych dotyczących sytuacji majątkowej, w zakresie odnoszącym się do jego aktualnego miejsca zamieszkania, obiektów budowlanych zlokalizowanych pod wskazanym adresem, wykazanego domu i działki oraz składników majątku wykorzystywanych do prowadzenia działalności gospodarczej (to, że skarżący wykonuje działalność gospodarczą wynika z Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej Rzeczypospolitej Polskiej), a także sytuacji finansowej, w zakresie odnoszącym się do przychodu, kosztów uzyskania przychodu, dochodu lub straty z tytułu prowadzonej przez niego działalności gospodarczej za lata 2013-2014, ponoszonych wydatków, ewentualnej pomocy córki w sfinansowaniu kosztów postępowania, dla której zgodnie ze złożonym przed wniesieniem wniosku oświadczeniem o stanie rodzinnym, majątku, dochodach i źródłach utrzymania, wykazany dom i działka są "przeznaczone do zamieszkania" oraz wyciągów z posiadanych przez niego rachunków bankowych z okresu ostatnich trzech miesięcy.
W wezwaniu zawarte zostało pouczenie, zgodnie z którym nieprzedłożenie w wyznaczonym terminie żądanych dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych może stanowić podstawę odmowy przyznania prawa pomocy.
W odpowiedzi na to wezwanie skarżący przedłożył pismo procesowe, w którym oświadczył, iż we wniosku, złożonym na urzędowym formularzu, omyłkowo wniósł o ustanowienie adwokata, podczas gdy wnosi wyłącznie o zwolnienie od kosztów sądowych. W związku z tym prosi o informację, czy konieczne jest nadesłanie prawidłowo wypełnionego - zgodnego z jego wolą - wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz czy w tej sytuacji lista oświadczeń i dokumentów, określonych w wezwaniu, ulegnie zmianie.
Postanowieniem z dnia 3 grudnia 2014 r., sygn. akt II SA/Ol 808/14, starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie odmówiła przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu podniesiono, że pomimo zawartego w wezwaniu pouczenia o skutkach nieprzedłożenia w wyznaczonym terminie wymienionych w nim dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych, skarżący nie przedłożył ani żadnych dodatkowych oświadczeń, ani żadnych dokumentów źródłowych. Wobec powyższego nie jest możliwe jednoznaczne stwierdzenie, czy rzeczywiście nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych, czy to w całości, czy też w części. Podkreślono przy tym, że prawo pomocy jest instytucją wyjątkową i jako takie powinno być stosowne tylko w stosunku do osób, które w sposób nie budzący wątpliwości wykazały, że spełniają przesłanki do jego otrzymania, zaś w warunkach niniejszej sprawy skarżący tego nie uczynił.
Ponadto stwierdzono, iż w sytuacji, gdy w wezwaniu wyraźnie zakreślono termin, w jakim należy przedłożyć dodatkowe oświadczenia i dokumenty źródłowe oraz pouczono skarżącego o skutkach niezastosowania się do tego wezwania, nieprzedłożenie w wyznaczonym terminie jakichkolwiek dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych, chociażby tych, co do których przedłożenia skarżący wątpliwości nie posiadał, nie może być uznane za usprawiedliwione. Jednocześnie zaznaczono, że w warunkach niniejszej sprawy brak jest podstaw do przedłużenia tego terminu, bowiem skarżący nie wskazał jakiejkolwiek ważnej przyczyny, która spowodowałaby nieprzedłożenie dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych w wyznaczonym terminie.
L. Ś. wniósł sprzeciw od powyższego rozstrzygnięcia, żądając jego zmiany i zwolnienia go od kosztów sądowych bądź też uchylenie zaskarżonego postanowienia. Jednocześnie skarżący wniósł o wyznaczenie mu dodatkowego terminu na przedłożenie wskazanych oświadczeń i dokumentów. W uzasadnieniu skarżący podniósł, iż nie zgadza się z wydanym postanowieniem, bowiem w jego ocenie dochował on wszystkich terminów, odpowiadając na wezwania Sądu i uzupełniając niezbędne dokumenty. Wskazał, iż po stwierdzeniu swojej pomyłki co do zakresu wnioskowanego prawa pomocy, sądził, że Sąd pouczy go o sposobie dalszego postępowania w nowej sytuacji. Skarżącego podkreślił, iż jest w stanie dostarczyć wszystkie niezbędne dokumenty, natomiast wydane przez referendarza postanowienie pozbawia go tej możliwości i jest krzywdzące.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje
Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 14 marca 2012r., poz. 270 ze zm.), zwanej w dalszej części p.p.s.a, w razie skutecznego wniesienia sprzeciwu postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. W związku z tym, iż sprzeciw został wniesiony z zachowaniem ustawowego terminu, wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy podlega ponownemu rozpatrzeniu.
Stosownie do treści art. 245 § 2 w związku z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie dla niej profesjonalnego pełnomocnika następuje wówczas, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Natomiast, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, następuje przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, które obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika (art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.).
Z treści przytoczonych wyżej przepisów wynika zatem, że spełnienie przesłanek określonych w tych unormowaniach obliguje sąd do przyznania prawa pomocy w określonym zakresie. Jednak obowiązek udzielenia przez sąd prawa pomocy powstaje w sytuacji, w której wnioskodawca uprawdopodobni brak środków na poniesienie jakichkolwiek, czy też pełnych kosztów postępowania. Tym samym to na stronie postępowania spoczywa ciężar wykazania, że w sprawie występują przesłanki uzasadniające uwzględnienie jej wniosku i przyznanie prawa pomocy. Składając formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy, strona powinna zatem prawidłowo go wypełnić i uzasadnić, podając precyzyjne informacje odpowiadające prawdzie, które umożliwią ustalenie możliwości finansowych wnioskodawcy. W sytuacji zaś, gdy zawarte w nim oświadczenie o stanie rodzinnym, majątku i dochodach okaże się, w ocenie Sądu, niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości (art. 255 p.p.s.a.), strona zobowiązana jest przedłożyć dodatkowe oświadczenia i dokumenty źródłowe pozwalające na zweryfikowanie złożonego przez nią oświadczenia i dokonanie oceny jej rzeczywistej sytuacji materialnej.
Niedopełnienie w całości lub w części obowiązku złożenia dodatkowego oświadczenia lub przedłożenia dokumentów uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy (por. J.P. Tarno Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, wyd. 2 LexisNexis, Warszawa 2006, str. 527). W konsekwencji do uwzględnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy nie wystarczy ogólnikowe twierdzenie o trudnej sytuacji finansowej skarżącej strony. Wnioskodawca musi udzielić wyczerpujących informacji, które umożliwią ocenę jego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz uprawdopodobnią jego trudną sytuację materialną.
Należy przy tym podkreślić, iż przyznanie prawa pomocy stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów sądowych przez strony postępowania, a w związku z tym nie może być stosowane powszechnie. Jak stwierdził bowiem Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005r. (sygn. akt FZ 478/04, niepublik.) opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Dlatego muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby czy osób na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia. Z tego względu przesłanki zastosowania instytucji prawa pomocy winny być interpretowane w sposób ścisły, a udzielenie prawa pomocy powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (postanowienie NSA z dnia 11 stycznia 2012 r., sygn. akt I OZ 1099/11).
W niniejszej sprawie skarżący wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, następnie zaś zmodyfikował swój wniosek i w odpowiedzi na wezwanie Sądu do przedłożenia dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych dotyczących sytuacji majątkowej wskazał, iż wnosi o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, polegającym na zwolnieniu od kosztów sądowych.
W tej sytuacji wnioskodawca, stosownie do treści art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a, winien zatem wykazać, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
Jak wynika z urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, a uzyskiwany przez niego dochód z tytułu pracy w warsztacie samochodowym wynosi 1532 zł brutto miesięcznie. Natomiast ponoszone przez skarżącego miesięczne koszty utrzymania wynoszą łącznie 1520 zł, na którą to kwotę składają się następujące wydatki: leki i inne zakupy związane z poprawą stanu zdrowia – 270 zł, żywność – 800 zł, odzież i obuwie – 150 zł, środki zabezpieczające zdrowie w związku z wykonywaniem zawodu – 300 zł. W ocenie wnioskodawcy poziom uzyskiwanych przez niego dochodów w stosunku do poziomu koniecznych wydatków nie pozwala mu na uiszczenie kosztów sądowych.
Jednocześnie wnioskodawca dodał, iż w miejscowości, w której wykonuje usługi nie ma szans na uzyskanie większych dochodów ze względu na to, że usługi wykonuje się z minimalnym zyskiem. Ponadto wnioskodawca wykazał jako swój majątek ½ domu o powierzchni 119m2 oraz ½ działki o powierzchni 1.006m2.
Powyższe dane, zawarte w formularzu PPF nie są wystarczające do oceny, czy skarżący spełnia przesłanki do przyznania prawa pomocy, dlatego też został on wezwany, na podstawie art. 255 p.p.s.a. do przedłożenia dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych dotyczących jego sytuacji majątkowej w zakresie odnoszącym się do jego aktualnego miejsca zamieszkania, obiektów budowlanych zlokalizowanych pod wskazanym adresem, wykazanego domu i działki oraz składników majątku wykorzystywanych do prowadzenia działalności gospodarczej, a także sytuacji finansowej, w zakresie odnoszącym się do przychodu, kosztów uzyskania przychodu, dochodu lub straty z tytułu prowadzonej przez niego działalności gospodarczej za lata 2013-2014, ponoszonych wydatków, ewentualnej pomocy córki w sfinansowaniu kosztów postępowania, dla której zgodnie ze złożonym przed wniesieniem wniosku oświadczeniem o stanie rodzinnym, majątku, dochodach i źródłach utrzymania, wykazany dom i działka są "przeznaczone do zamieszkania" oraz wyciągów z posiadanych przez niego rachunków bankowych z okresu ostatnich trzech miesięcy.
Jednakże odpowiadając na przedmiotowe wezwanie referendarza sądowego, wnioskodawca, mimo pouczenia, że nieprzedłożenie w wyznaczonym terminie żądanych dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych może stanowić podstawę odmowy przyznania prawa pomocy, nie udzielił jakichkolwiek wyjaśnień, umożliwiających zbadanie faktycznej wysokości uzyskiwanych przez niego dochodów oraz ponoszonych wydatków. Skarżący nie przedstawił bowiem żadnych dokumentów źródłowych (rachunki, decyzje, faktury, recepty, itp.) potwierdzających koszty utrzymania, czy też leczenia, jak również nie udzielił żądanych informacji odnośnie wykazanego w formularzu PPF domu i działki oraz innych składników majątku, a także nie podał miejsca aktualnego zamieszkania.
Należy zatem stwierdzić, że wnioskodawca nie wypełnił w sposób należyty wezwania z dnia 24 października 2014 r. i tym samym, uniemożliwił ocenę swoich rzeczywistych możliwości płatniczych. Jednocześnie niedopełnienie w całości lub w części obowiązku złożenia przez stronę dodatkowego oświadczenia uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Oświadczenie niepełne oraz takie, które budzi wątpliwości nie może bowiem stanowić podstawy przyznania prawa pomocy. Należy również dodać, iż wnosząc sprzeciw od postanowienia z dnia 3 grudnia 2014 r. wnioskodawca także nie załączył żądanych dokumentów i oświadczeń, mimo twierdzenia o możliwości ich dostarczenia.
Skarżący wniósł natomiast o wyznaczenie dodatkowego terminu na przedłożenie wskazanych informacji. Należy jednak stwierdzić, iż w niniejszej sprawie nie ma podstaw do przedłużenia tego terminu. Skarżący nie wskazał bowiem żadnych okoliczności uzasadniających niemożność przedłożenia żądanych dodatkowych dokumentów i oświadczeń w wyznaczonym terminie, a przedłużenie terminu sądowego, stosownie do treści art. 84 p.p.s.a., może nastąpić tylko z ważnej przyczyny, rozumianej jako istnienie zobiektywizowanych czynników uniemożliwiających dochowanie wyznaczonego terminu (B. Dauter, [w:] B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Lex 2013).
Wobec powyższego należy uznać, że złożone w niniejszej sprawie oświadczenia skarżącego nie pozwalają na stwierdzenie, iż jego sytuacja materialna i finansowa faktycznie uniemożliwia poniesienie kosztów sądowych, nie powodując uszczerbku w wydatkach na zaspokojenie najniezbędniejszych potrzeb. Z treści przepisów art. 246 § 1 pkt 2 i art. 252 § 1 p.p.s.a. wynika jednoznacznie, że Sąd musi dysponować precyzyjnymi danymi dowodzącymi istnienia ustawowych przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy. Uwzględniając zatem treść cytowanych wyżej przepisów, należy stwierdzić, że rozstrzygnięcie Sądu w kwestii przyznania prawa pomocy zawsze zależy od tego, co zostanie wykazane przez stronę. Tymczasem w niniejszej sprawie skarżący nie przedstawił żadnych dokumentów potwierdzających wysokość uzyskiwanego dochodu, posiadanego majątku oraz ponoszonych niezbędnych wydatków.
Należy przy tym podkreślić, iż osoba ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy powinna mieć świadomość, że domagając się przyznania tego prawa musi uprawdopodobnić okoliczności przemawiające za uwzględnieniem złożonego wniosku. Przedstawienie i uwiarygodnienie okoliczności uzasadniających wniosek leży zatem w interesie strony. Skoro zaś w niniejszej sprawie skarżący uchylił się od przedstawienia żądanych w trybie art. 255 p.p.s.a. dowodów, to powinien liczyć się z oceną, że brak będzie podstaw do uznania jego twierdzeń i oświadczeń za uprawdopodobnione. W orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalony jest pogląd, że niedopełnienie w całości lub w części obowiązku złożenia przez stronę dodatkowego oświadczenia uzasadnia odmowę przyznania prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 28 lipca 2009r., sygn. akt I OZ 744/09, LEX nr 552404).
Biorąc powyższe pod uwagę, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Sąd postanowił jak w sentencji postanowienia.