Uzasadnienie
We wniosku, złożonym na urzędowym formularzu, skarżący – D. K. wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie zawodowego pełnomocnika – radcy prawnego lub adwokata. W uzasadnieniu wskazał, iż jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku i nie posiada żadnych dochodów – utrzymuje się z pomocy najbliższych i znajomych. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżący w rubryce nr 6 (Stan rodzinny) wykazał syna, który jak wskazał w rubryce nr 8 nie ma żadnych dochodów, w rubryce nr 7.1. (Nieruchomości) – dom o powierzchni około 96 m2 ("na kredyt zastaw hipoteczny"), w rubryce nr 10 (Dochody) wpisał: "brak 0 zł", w rubryce nr 9 wskazał wysokość zadłużenia na karcie kredytowej – 2.100 zł oraz wydatki miesięczne: rata kredytu hipotecznego – ok. 2.100 zł, leki – ok. 100 zł, prąd – ok. 200 zł, w rubrykach nr 5 i nr 11 dodał natomiast, iż znajduje się pod stałą opieką lekarzy, przyjmuje leki i nie może się denerwować ze względu na swój stan zdrowia. Do wniosku skarżący załączył kopie: terminarza wizyt w urzędzie pracy (data rejestracji – 15.12.2014 r.), zaświadczenia lekarskiego oraz karty informacyjnej leczenia szpitalnego.
Postanowieniem z dnia 16 września 2015 r. (sygn. akt II SA/Ol 930/15) Referendarz sądowy odmówił przyznania D. K. prawa pomocy. W uzasadnieniu stwierdził, że skarżący nie wykazał, że nie był i nie jest w stanie zdobyć środków pieniężnych na sfinansowanie swojego udziału w postępowaniu sądowym, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i syna. Wprawdzie skarżący wskazał, że nie osiąga jakiegokolwiek dochodu, lecz korzystając z pomocy najbliższych i znajomych - nawet bez konieczności korzystania ze świadczeń socjalnych - zdobywa środki niezbędne na pokrycie wszelkich wydatków związanych z utrzymaniem własnym i syna oraz domu, w tym spłatą rat kredytu w wysokości ok. 2.100 zł miesięcznie.
W złożonym sprzeciwie D. K. podniósł, że od czerwca 2013 r, pozostaje bez pracy, nie otrzymuje żadnych świadczeń z ZUS, ani z Powiatowego Urzędu Pracy gdzie jest zarejestrowany jako osoba bezrobotna. Nie posiada żadnych oszczędności, a ze względu na stan zdrowia (konieczność przyjmowania środków przeciwbólowych i psychotropowych) nie może podjąć pracy. Podał, że ani jego znajomi, jak i ojciec, nie są w stanie pomóc mu finansowo. Wskazał, że w obecnej sytuacji materialnej i życiowej zdobycie jakichkolwiek środków finansowych na sfinansowanie jego udziału w postępowaniu sądowym jest niemożliwe. Do sprzeciwu dołączył: terminarz wizyt w powiatowym urzędzie pracy, wyciąg z konta bankowego wskazujący na ujemne saldo (- 569 zł), wezwanie do zapłaty należności wynikających z umowy rachunku bankowego, wezwanie do zapłaty należności wynikających z umowy kredytu/pożyczki, wypowiedzenie umowy kredytu (ok. 31000,00 CHF), wezwanie do zapłaty rachunku za energię elektryczną (ok. 310 zł), wezwanie do zapłaty należności (2128,28 zł) z tytułu umowy o limit karty kredytowej.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje
Stosownie do treści art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.: Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej jako: p.p.s.a.), m. in. od postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy strona albo adwokat, radca prawny, doradca podatkowy lub rzecznik patentowy mogą wnieść do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego sprzeciw w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia zarządzenia lub postanowienia. W takiej sytuacji, tj. rozpatrując sprzeciw od takowego postanowienia sąd- jak stanowi art. 260 § 1 p.p.s.a. - wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Wniesienie sprzeciwu od rzeczonego postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność.
Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. (§ w/w przepisu). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym. (§ 3 tegoż przepisu). Wobec powyższego art. 260 § 2 p.p.s.a. stanowi wyjątek od zasady określonej w art. 167a § 2-3 p.p.s.a., że sąd rozpoznający sprzeciw działa jako sąd pierwszej instancji. W komentowanej sytuacji Wojewódzki Sąd Administracyjny działa jako sąd drugiej instancji stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu.
Zgodnie z art. 243 § 1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w jego toku. Z treści art. 245 § 1 - 3 p.p.s.a. wynika, że prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego.
Wskazać należy, że przyjętą regułą jest, iż obowiązkiem stron jest ponoszenie kosztów związanych z udziałem w postępowaniu. Przyznanie prawa pomocy jest instytucją wyjątkową, przysługującą jedynie w sytuacjach, gdy poniesienie kosztów przez stronę spowodowałoby u niej uszczerbek w środkach utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z konstrukcji powołanego przepisu wynika, że ciężar udowodnienia istnienia okoliczności, które mogłyby stanowić podstawę przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie spoczywa na stronie.
Zdaniem Sądu, który przeanalizował treść pism i oświadczeń skarżącego oraz informacje zawarte w złożonym przez niego formularzu PPF, wniosek skarżącego o zwolnienie od kosztów sądowych zasługuje na uwzględnienie. Oceniając bowiem sytuację socjalno-bytową skarżącego, w świetle zasad doświadczenia życiowego jest oczywiste, że skoro D. K. nie osiąga dochodu i jednocześnie zmuszony jest pożyczać pieniądze na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych, nie mógł on poczynić oszczędności w wydatkach w celu poniesienia kosztów postępowania sądowego. W tych okolicznościach odmowa przyznania prawa pomocy spowodowałby ograniczenia w realizacji prawa do sądu ponad funkcje ustawowo przypisane kosztom postępowania.
Stwierdzono zatem, że skarżący w obecnej sytuacji finansowej nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania sądowego samodzielnie, gdyż spowodowałoby to uszczerbek w środkach utrzymania koniecznego jego oraz rodziny. Z tego względu, przyznano skarżącemu prawo pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych.
Jednocześnie Sąd nie znalazł podstaw, by ustanowić na rzecz skarżącego pełnomocnika z urzędu, podzielając w tym względzie stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego zaprezentowane m.in. w postanowieniu z 27 maja 2008 r., sygn. akt I FZ 154/08. Sąd ten wyraził pogląd, że ustanowienie pełnomocnika w postępowaniu przed sądem administracyjnym pierwszej instancji możliwe jest jedynie w wyjątkowych sytuacjach. Z uwagi na treść art. 134 i art. 140 § 1 p.p.s.a. nie jest uzasadniona obawa skarżącego, że bez udziału profesjonalnego pełnomocnika nie będzie w stanie prawidłowo bronić swojego interesu w postępowaniu sądowym. Stronie działającej bez adwokata lub radcy prawnego, obecnej przy ogłoszeniu wyroku, przewodniczący udzieli wskazówek co do sposobu i terminów wniesienia środka odwoławczego. Podobnie wypowiedział się NSA w postanowieniu z 24 czerwca 2008 r., sygn. akt I FZ 240/08, wskazując, że oceniając zasadność wniosku o przyznanie pełnomocnika Sąd powinien uwzględnić procesową konieczność jego powołania, tj. powinien brać pod uwagę takie elementy jak: aktualne stadium postępowania, dotychczasowy sposób postępowania strony przed sądem, konieczność posiadania szczególnych uprawnień przy wykonywaniu czynności procesowych - przymus adwokacko-radcowski.
Reasumując należy stwierdzić, że brak jest procesowej konieczności powołania zawodowego pełnomocnika na obecnym etapie postępowania. Tego rodzaju orzeczenie zabezpiecza prawo strony do sądu, nie skutkując równocześnie przeniesieniem na współobywateli konieczności ponoszenia pełnych kosztów prowadzonego postępowania sądowego.
Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. w zw. z art. 260 § 1 P.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.