Uzasadnienie
Pismem z dnia 10 grudnia 2021 r., wniesionym do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu, opiekun prawny całkowicie ubezwłasnowolnionej T. B. - adwokat T. Z. złożył skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu (dalej: SKO, Kolegium) z dnia 16 listopada 2021 r., nr SKO.40.2109.2021.ps, w przedmiocie ustalenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej. W skardze wskazał, że skarżąca T. B. zmarła w dniu 5 grudnia 2021 r., wobec tego wniósł - na podstawie art. 124 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (obecnie: Dz. U. z 2022 r. poz. 329, z późn. zm.), zwanej dalej "P.p.s.a." - o zawieszenie postępowania sądowoadministracyjnego do czasu zgłoszenia się lub wskazania następców prawnych skarżącej. Wniosek o zawieszenie postępowania uzasadnił tym, że przedmiot postępowania nie odnosi się wyłącznie do praw i obowiązków ściśle związanych z osobą skarżącej.
Wyjaśnił, że pomimo śmierci skarżącej legitymacja czynna jej opiekuna prawnego do wniesienia skargi nie wygasła. Argumentował, że zgodnie z art. 171 (winno być: art. 175 - dop. Sądu) ustawy dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2020 r. poz. 1359), zwanej dalej K.r.o, do opieki nad ubezwłasnowolnionym całkowicie stosuje się przepisy o opiece nad małoletnim. W myśl art. 175 (winno być: art. 171 - dop. Sądu) tej ustawy, jeżeli w chwili ustania opieki zachodzi przeszkoda do natychmiastowego przejęcia zarządu majątkiem przez osobę, która pozostawała pod opieką, albo przez jej przedstawiciela ustawowego lub spadkobierców, opiekun obowiązany jest nadal prowadzić pilne sprawy związane z zarządem majątku, chyba że sąd opiekuńczy postanowi inaczej.
Ponadto wyjaśnił, powołując się na piśmiennictwo, że przez pilne sprawy związane z zarządem majątkiem należy rozumieć te wszystkie sprawy podopiecznego dotyczące jego majątku, które - zważywszy na dobro tego podopiecznego - wymagają załatwienia bez zwłoki, tj. nie czekając na przejęcie zarządu majątkiem podopiecznego przez osobę do tego uprawnioną, i to w sytuacji, gdy zachodzi przeszkoda do natychmiastowego przejęcia zarządu majątkiem przez taką osobę. Opiekun prawny wywiódł też, że ustalenie wysokości opłaty za pobyt skarżącej w domu pomocy społecznej dotyczy zarządu jej majątkiem (jej następców prawnych), a sprawa ma charakter pilny, bowiem śmierć skarżącej nastąpiła w trakcie biegu terminu do złożenia skargi do WSA na decyzję SKO. Niewniesienie skargi w jej imieniu uniemożliwiłoby zaś jej następcom prawnym wzruszenie decyzji z dnia 16 listopada 2021 r.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Opolu wniosło o odrzucenie skargi na podstawie art. 58 § 1 pkt 5 P.p.s.a., a z ostrożności procesowej - o jej oddalenie. Kolegium wyjaśniło, że skarga została wniesiona przez opiekuna prawnego osoby całkowicie ubezwłasnowolnionej – T. B. po jej śmierci, która nastąpiła w dniu 5 grudnia 2021 r., zaś w świetle poglądów prezentowanych w orzecznictwie sądowym i w piśmiennictwie śmierć ubezwłasnowolnionego powoduje z mocy prawa ustanie opieki nad nim. Celem ustanowienia opieki jest bowiem ochrona interesów osoby niebędącej w stanie kierować swoim postępowaniem. Po śmierci tej osoby nie zachodzi już potrzeba ochrony interesów, które stają się odtąd, w przypadku praw zbywalnych, co najwyżej interesami następców prawnych zmarłego. Aby zatem przyjąć, że opiekun osoby ubezwłasnowolnionej całkowicie, po jej śmierci, mógł dalej skutecznie działać w jej imieniu, w tym przypadku wnieść skargę na decyzję, musiałby istnieć przepis szczególny, który upoważniałby do takiego działania.
Wedle Kolegium, wbrew twierdzeniu opiekuna prawnego przepisu takiego nie stanowią powołane przez niego przepisy K.r.o. Wniesienia skargi na decyzję w przedmiocie zmiany decyzji w sprawie opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej nie można bowiem zakwalifikować do kategorii spraw związanych z zarządem majątkiem, gdyż przedmiot postępowania odnosi się do praw i obowiązków ściśle związanych z osobą zmarłej strony. Ponadto, jako że nie doszło do skutecznego wniesienia skargi, brak jest również podstaw do zastosowania art. 124 § 1 pkt 1 P.p.s.a. i zawieszenia postępowania.
W piśmie procesowym z dnia 21 lutego 2022 r. opiekun prawny poinformował, że na podstawie art. 177 K.r.o. opieka nad T. B. wygasła z chwilą jej śmierci, a czynności związane z wniesieniem skargi zostały podjęte na podstawie art. 171 w zw. z art. 175 K.r.o. Do pisma dołączono odpis skrócony aktu zgonu T. B. w dniu 5 grudnia 2021 r.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu zważył, co następuje
Skargę należało odrzucić.
Stosownie do art. 58 § 1 pkt 5 P.p.s.a. sąd odrzuca skargę, jeżeli jedna ze stron nie ma zdolności sądowej albo jeżeli skarżący nie ma zdolności procesowej, a nie działa za niego przedstawiciel ustawowy albo jeżeli w składzie organów jednostki organizacyjnej będącej stroną skarżącą zachodzą braki uniemożliwiające jej działanie. Należy podkreślić, że w myśl art. 25 § 1 P.p.s.a. osoba fizyczna, osoba prawna lub organ administracji publicznej mają zdolność występowania przed sądem administracyjnym jako strona (zdolność sądowa). Z chwilą zgonu osoba fizyczna traci zdolność sądową. Z kolei wedle art. 27 P.p.s.a. osoba fizyczna niemająca zdolności do czynności w postępowaniu (np. osoba fizyczna ubezwłasnowolniona całkowicie) może je podejmować tylko przez swojego przedstawiciela ustawowego, któremu przepis ten przyznaje zdolność procesową w sprawach m.in. osób pozostających pod ich opieką.
Z akt sprawy wynika, że adwokat T. Z. działał w postępowaniu administracyjnym zakończonym decyzją SKO z dnia 16 listopada 2021 r. w imieniu całkowicie ubezwłasnowolnionej T. B. jako jej opiekun prawny. Następnie złożył w imieniu zmarłej podopiecznej do tut. Sądu skargę na powyższą decyzję, a swoją legitymację do wniesienia skargi oparł o treść przytoczonego wcześniej art. 171 w zw. z art. 175 K.r.o.
W ocenie Sądu błędne jest stanowisko opiekuna prawnego co do posiadania uprawnienia do złożenia przedmiotowej skargi. Mianowicie w dacie wniesienia skargi, tj. 20 grudnia 2021 r. (data nadania skargi w placówce pocztowej), adwokat T. Z. nie działał już jako przedstawiciel ustawowy skarżącej, ponieważ jego umocowanie do działania w imieniu skarżącej wygasło. Śmierć T. B. w dniu 5 grudnia 2021 r. spowodowała bowiem ustanie z mocy prawa opieki nad nią. Trafnie zauważyło Kolegium, że w orzecznictwie sądowym oraz w piśmiennictwie podkreśla się, iż celem ustanowienia opieki jest ochrona interesów osoby niebędącej w stanie kierować swoim postępowaniem. Po śmierci tej osoby nie zachodzi już potrzeba ochrony jej interesów, które stają się odtąd, w przypadku praw zbywalnych, co najwyżej interesami następców prawnych zmarłego.
Ponadto powszechnie przyjmuje się, że wprawdzie przepis art. 177 K.r.o. wymienia jako przesłanki ustania z mocy prawa opieki nad ubezwłasnowolnionym całkowicie tylko uchylenie ubezwłasnowolnienia oraz zmianę ubezwłasnowolnienia całkowitego na częściowe, jednak oczywistym powinno być, że także śmierć ubezwłasnowolnionego powoduje z mocy prawa ustanie opieki nad nim (por. postanowienie Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z dnia 22 października 2012 r., sygn. akt III AUz 232/12; wyrok WSA w Gliwicach z dnia 17 lutego 2009 r., sygn. akt IV SA/Gl 556/08 - dostępne w Systemie Informacji Prawnej LEX i na stronie Centralnej Bazy Orzeczeń Sądów Administracyjnych - https://orzeczenia.nsa.gov.pl; por. także J. Gajda [w:] K. Pietrzykowski [red.] "Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Komentarz", 5. wyd., C.H.Beck Warszawa 2018 r. - komentarz do art. 175-177).
Natomiast, zdaniem Sądu, do dalszego działania w imieniu zmarłej T. B. nie upoważniał opiekuna prawnego powołany w skardze i w piśmie procesowym cyt. wyżej art. 171 K.r.o., stosowany odpowiednio na mocy art. 175 K.r.o. Przypomnieć przyjdzie, że w art. 171 K.r.o. jest mowa o "przejęciu zarządu majątkiem" w razie ustania opieki oraz o prowadzeniu "pilnych spraw związanych z zarządem majątku", a nie prowadzeniu spraw dotyczących (lub związanych) generalnie z pieczą nad majątkiem. Tymczasem w realiach rozpoznawanej sprawy zważyć trzeba, że przedmiot zaskarżenia stanowi wydana na rzecz T. B. decyzja ustalająca nową opłatę za jej pobyt w domu opieki społecznej, zatem nie chodzi o sprawę związaną z "zarządem" majątkiem. Dodać można, że określenie nowej opłaty nastąpiło w związku ze zmianą sytuacji dochodowej tej konkretnej strony postępowania. Jak prawidłowo wskazało SKO, przedmiot postępowania odnosi się do praw i obowiązków o charakterze osobistym, ściśle związanych z osobą zmarłej strony i z tego powodu niezbywalnych.
Dlatego niezasadny jest argument skargi o uniemożliwieniu następcom prawnym wzruszenia decyzji z dnia 16 listopada 2021 r. w razie niewniesienia skargi w imieniu zmarłej T. B. W konsekwencji Sąd stwierdził, że dokonana przez opiekuna prawnego czynność wniesienia skargi w przedmiotowej sprawie nie mieści się w pojęciu "zarządu majątkiem" w rozumieniu art. 171 K.r.o., stąd przepis ten nie upoważniał opiekuna prawnego do wniesienia skargi w imieniu nieżyjącej podopiecznej.
Odnośnie do zawartego w skardze żądania zawieszenia postępowania wyjaśnić jeszcze należy, że w sytuacji gdy nie doszło do skutecznego wniesienia skargi, brak jest podstaw do zastosowania art. 124 § 1 pkt 1 P.p.s.a., na co słusznie zwrócono uwagę w odpowiedzi na skargę.
Skoro - jak wykazano wyżej - przed złożeniem skargi nastąpiła utrata zdolności sądowej strony wnoszącej skargę oraz ustała opieka prawna, to w takim przypadku zastosowanie znajduje przywołany już wcześniej art. 58 § 1 pkt 5 P.p.s.a., który zobowiązuje Sąd do odrzucenia skargi jako niedopuszczalnej.
W tym stanie rzeczy Sąd orzekł jak w sentencji postanowienia.