Uzasadnienie
Zaskarżoną przez M. K. (dalej: strona, skarżący, wnioskodawca) decyzją z dnia 14 listopada 2022 r., nr SKO.40.2898.2022.śr, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Opolu, działając na podstawie art. 1 i art. 18 ust. 1 ustawy z dnia 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (tekst jedn. Dz. U. z 2018 r., poz. 570 ze zm.) oraz art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2021 r., poz. 735 z późn. zm.; obecnie: tekst jedn. Dz. U. z 2022 r., poz. 2000 ze zm.), dalej: Kpa, po rozpoznaniu odwołania strony od decyzji z dnia 22 września 2022 r., nr [...], wydanej przez Burmistrza [...], odmawiającej przyznania jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej na podstawie art. 17 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz. U. z 2020 r., poz. 111 ze zm.), dalej: ustawa lub u.ś.r., wnioskowanego na niepełnosprawną bratanicę I. K. – decyzję pierwszoinstancyjną utrzymało w mocy.
Argumentując podjęte rozstrzygnięcie organ odwoławczy na wstępie przybliżył dotychczasowy przebieg postępowania, według chronologii zdarzeń, wskazując przy tym prawne regulacje przedmiotu. W tych ramach przypomniał, że wnioskiem złożonym 30 sierpnia 2022 r., strona zwróciła się do Burmistrza [...] o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny – bratanicą I. K., całkowicie ubezwłasnowolnioną. Organ I instancji dokonał weryfikacji danych i ustalił, że żyjący brat I. K. nie posiada orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, a strona jest ustanowionym jej opiekunem prawnym, nie jest obciążona obowiązkiem alimentacyjnym.
Z rozstrzygnięciem pierwszoinstancyjnym nie zgodziła się strona, która pismem z dnia 4 października 2022 r. wniosła od niego odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu. Zanegowała w nim strona stanowisko organu, że obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowawczych obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Wskazała przy tym strona, że niepełnosprawna bratanica nie ma żadnej osoby spokrewnionej z nią w linii prostej, która mogłaby sprawować nad nią opiekę, gdyż nie żyją oboje rodzice i dziadkowie z obu stron. I. K. ma jedynie brata, który wymaga pomocy opiekuna ze względu na pogarszający się stan zdrowia.
Nadto odwołujący podał, że odmowa przyznania świadczenia pielęgnacyjnego będzie skutkowała umieszczeniem bratanicy w ośrodku dla niepełnosprawnych, co pogorszy jej stan psychiczny. Wyraził wolę kontynuowania opieki nad niepełnosprawną bratanicą na dotychczasowym poziomie, zaznaczając, że nie będzie to możliwe gdy będzie musiał wykonywać pracę zarobkową. Podał także, że sytuacja finansowa niepełnosprawnego rodzeństwa jest bardzo trudna.
Analizując materiały zgromadzone w aktach postępowania organ odwoławczy stwierdził, że odwołanie nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż zaskarżona decyzja nie narusza prawa. Wskazało Kolegium, że warunki nabywania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego oraz zasady ustalania, przyznawania i wypłacania tego świadczenia zostały uregulowane w przepisach ustawy o świadczeniach rodzinnych. Odwołując się do regulacji prawnych zaznaczyło Kolegium, że zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu;
- 2) opiekunowi faktycznemu dziecka;
- 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej;
- 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Stosownie do postanowień art. 17 ust. 1a ustawy osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki: 1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;
- 2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;
- 3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.
Po przytoczeniu tych regulacji odnotowało Kolegium, że ustawodawca wyznaczył krąg osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego w oparciu o m.in. przesłankę obowiązku alimentacyjnego. W analizowanej sprawie bezsporne jest, że wnioskodawca nie należy do kręgu osób wymienionych w art. 17 ust. 1 pkt 1-3 ustawy tj. nie jest matką, ojcem, opiekunem faktycznym (przez którego, zgodnie z art. 3 pkt 14 ustawy, rozumie się osobę faktycznie opiekującą się dzieckiem, jeżeli wystąpiła z wnioskiem do sądu rodzinnego o przysposobienie dziecka), jak również osobą będącą rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej - w stosunku do swojej bratanicy (córki zmarłego brata) I. K. Zaznaczyło nadto Kolegium, że w sprawie należało więc rozważyć, czy wnioskodawca może zostać zaliczony do kręgu osób wymienionych w art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy, który to przepis w zakresie osób obciążonych obowiązkiem alimentacyjnym odsyła do przepisów Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.
Tym samym podniosło, że w Dziale III ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (tekst jedn. Dz. U. 2020 r., poz. 1359 ze zm.), dalej k.r.o. został uregulowany obowiązek alimentacyjny. Zgodnie z art. 128 k.r.o. obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny) obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Obowiązek alimentacyjny obciąża zstępnych przed wstępnymi, a wstępnych przed rodzeństwem; jeżeli jest kilku zstępnych lub wstępnych - obciąża bliższych stopniem przed dalszymi (art. 129 § 1 k.r.o.). Krewnych w tym samym stopniu obciąża obowiązek alimentacyjny w częściach odpowiadających ich możliwościom zarobkowym i majątkowym (art. 129 § 1).
Nadto z mocy art. 23 i 27 k.r.o. także małżonkowie zobowiązani są do wzajemnej pomocy oraz przyczyniania się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli. Przepisy k.r.o. regulują również zasady w zakresie obowiązku alimentacyjnego osób pozostających w stosunku przysposobienia, m.in. w art. 131, zgodnie z którym jeżeli skutki przysposobienia polegają wyłącznie na powstaniu stosunku między przysposabiającym a przysposobionym, obowiązek alimentacyjny względem przysposobionego obciąża przysposabiającego przed wstępnymi i rodzeństwem przysposobionego, a obowiązek alimentacyjny względem wstępnych i rodzeństwa obciąża przysposobionego dopiero w ostatniej kolejności (§ 1). Jeżeli jeden z małżonków przysposobił dziecko drugiego małżonka, przysposobienie nie ma wpływu na obowiązek alimentacyjny między przysposobionym a tym drugim małżonkiem i jego krewnymi (§ 2). Zasadą jest również, że obowiązek alimentacyjny zobowiązanego w dalszej kolejności powstaje dopiero wtedy, gdy nie ma osoby zobowiązanej w bliższej kolejności albo, gdy osoba ta nie jest w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi lub, gdy uzyskanie od niej na czas potrzebnych uprawnionemu środków utrzymania jest niemożliwe lub połączone z nadmiernymi trudnościami (art. 132 k.r.o.).
Zdaniem Kolegium z powyższego wynika, że obowiązek alimentacyjny obciąża krewnych w linii prostej, rodzeństwo, małżonków (po rozwiązaniu lub unieważnieniu małżeństwa oraz po orzeczeniu separacji; natomiast w okresie małżeństwa na małżonkach ciąży obowiązek równoznaczny z obowiązkiem alimentacyjnym), powinowatych, ale jedynie w relacji ojczym/macocha - pasierb/pasierbica oraz osoby związane relacją przysposobienia. Przepisy regulujące krąg osób zobowiązanych do alimentacji mają charakter bezwzględnie obowiązujący, a prawodawca nie dopuszcza modyfikowania tego zbioru podmiotów poprzez jego rozszerzenie o osoby w przepisach Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego nie wymienione, ale związane bliskimi więzami faktycznymi, czy też np. wchodzące do kręgu spadkobierców (jedyny wyjątek przewidziano w przypadku opiekuna faktycznego dziecka w rozumieniu wyżej przytoczonej definicji ustawowej zawartej w art. 3 pkt 14 ustawy, z tym podkreśleniem, że przysposobienie powoduje powstanie obowiązku alimentacyjnego).
Przenosząc te regulacje na grunt rozpoznawanej sprawy odnotowało Kolegium, że wykładnia językowa art. 17 ust. 1 ustawy jednoznacznie wskazuje, iż do kręgu osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego nie wchodzą osoby, na których nie ciąży obowiązek alimentacyjny (jedyny wyjątek dot. opiekuna faktycznego dziecka). Przepisy art. 17 ust. 1 i art. 17 ust. 1a ustawy przez odesłanie do przepisów ustawy - Kodeks rodzinny i opiekuńczy, jednoznacznie wskazuje krąg osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, ograniczając go do osób zobowiązanych do alimentacji. Treść przepisów art. 17 ust. 1 i art. 17 ust. 1a ustawy nie może być zatem uzupełniona przez inne rozumienie zakresu podmiotowego obowiązku alimentacyjnego, niż to, które wynika z Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Taka wykładania przepisu została potwierdzona wyrokiem NSA z dnia 7 lutego 2022 r., sygn. akt I OSK 1038/21, który stwierdził, że świadczenie pielęgnacyjne nie może być przyznane osobie, na której nie ciąży obowiązek alimentacyjny wobec osoby niepełnosprawnej (orzeczenia sądów administracyjnych przywołane w uzasadnieniu są dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych (www.orzeczenia.nsa.gov.pl).
Podsumowując stwierdził organ odwoławczy, że warunkiem koniecznym ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne w oparciu o art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy jest przynależność wnioskodawcy do kręgu osób obciążonych wobec osoby wymagającej opieki obowiązkiem alimentacyjnym w rozumieniu przepisów ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Innymi słowy, brak obowiązku alimentacyjnego po stronie osoby ubiegającej się o świadczenie pielęgnacyjne na podstawie powołanych przepisów, stanowi negatywną przesłankę do przyznania takiego świadczenia.
Przenosząc powyższe wnioski na badaną sprawę skonstatowało Kolegium, że M. K. będący stryjem/wujem swojej bratanicy I. K., spokrewniony z nią w linii bocznej w stopniu trzecim, nie wchodzi do określonego przepisami kręgu osób zobowiązanych względem niej do alimentacji. Kwalifikacji tej nie może zmienić okoliczność, że odwołujący jest osobą bliską dla podopiecznej, ma status jej opiekuna prawnego i faktycznie sprawuje nad nią opiekę. Należy więc stwierdzić, że skoro M. K. nie jest, w świetle ustawy o świadczeniach rodzinnych, osobą uprawnioną do ubiegania się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad I. K., to takiego świadczenia nie może uzyskać.
Z rozstrzygnięciem tym nie zgodziła się strona. W skardze wywiedzionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu zaskarżyła orzeczenie odwoławcze w całości. W zasadniczej kwestii autor skargi powtórzył dotychczas prezentowane, podniesione w odwołaniu zarzuty i argumenty przytoczone na ich poparcie. Zarzuciła strona skarżąca orzekającym w sprawie organom rażącą obrazę przepisów prawa materialnego, a to:
- 1) art. 17 ust. 1 i ust. 1a u.ś.r. przez przyjęcie, że przepisy te wyłączają możliwość uznaniowego rozszerzenia przez organ orzekający kręgu osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego o dalszych krewnych, co skutkowało utratą gwarancji równego traktowania wobec prawa osoby spokrewnionej w linii bocznej, która poświęcają się opiece nad krewną, wobec której nie mają obowiązku alimentacyjnego, ale dla których jest żyjącym spokrewnionym członkiem rodziny i rezygnuje dla niej ze swojej aktywności zawodowej i zarobkowej;
- 2) art. 18, art. 32 ust. 1, art. 71 ust. 1 Konstytucji RP w zw. 17 ust. 1 i art. 17 ust. 1a u.ś.r., w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną spokrewniona w linii bocznej, gdyż zastosowana przez organy wykładnia nie jest trafna i nie jest zgodna z konstytucyjną zasadą równości, na co wskazał TK w powołanych wyrokach z dnia 18 maja 2005 r., z dnia 15 listopada 2006 r., z dnia 18 lipca 2008 r. i z dnia 22 lipca 2008 r.
W motywach autor skargi rozwinął zarzuty sformułowane w jej petitum. Podsumowując zaznaczył, że bratanica jest zstępną brata (rodzeństwa w rozumieniu art. 128 i art. 129 § 1 k.r.o.) i nie ciąży na niej ustawowy obowiązek alimentacyjny, to nie oznacza to jednak, że przez prawo nie jest postrzegana jako członek rodziny. Jako zstępna rodzeństwa jest członkiem rodziny, należącym do kręgu spadkobierców ustawowych (art. 934, art. 935 § 1 k.c.). Dziadkowie spadkodawcy, jeśli znajdują się w niedostatku i nie mogą otrzymać należnych im środków utrzymania od osób, na których ciąży względem nich ustawowy obowiązek alimentacyjny, mogą żądać od spadkobiercy nieobciążonego takim obowiązkiem środków utrzymania w stosunku do swoich potrzeb i do wartości jego udziału spadkowego (art. 938 k.c.). Wskazał autor skargi, że analogiczny obowiązek w stosunku do spadkobierców testamentowych przewiduje art. 966 k.c. Dziadkowie nie należą do kręgu spadkobierców ustawowych i śmierć wnuka, zobowiązanego z ustawy do alimentacji (art. 128 k.r.o.), może postawić ich w trudnej sytuacji życiowej.
Przepis art. 938 k.c. wprowadza quasi- alimentacyjny obowiązek i odpowiadające mu roszczenie (E. Skowrońska-Bocian, Komentarz do k.c. Spadki, Warszawa, Wydawnictwo LexisNexis 2007, s. 63). W dalszych motywach podkreślił autor skargi, że nie ulega przy tym wątpliwości, iż spadkobiercą ustawowym nieobciążonym obowiązkiem alimentacyjnym wobec dziadków spadkodawcy, może być również zstępny rodzeństwa (art. 934 i art. 935 § 1 k.c.). W jego ocenie sądy winny stosować Konstytucję wprost, kierując się podstawową dyrektywą wykładni, mającej znaczenie systemowe, wykładni przepisu w zgodzie z Konstytucją; w pierwszym rzędzie, spośród kilku możliwych znaczeń przepisu za pośrednictwem reguł wykładni, poszukiwany winien być zawsze taki sens normatywny, który pozwala na uzgodnienie przepisu z Konstytucją, zgodnie z domniemaniem zgodności normy ustawowej z Konstytucją (uzasadnienie wyroku TK z dnia 8 listopada 2000 r., SK 18/99 (OTK 2000, nr 7, poz. 258).
Zdaniem autora skargi organy orzekające w sprawie błędnie przyjęły, że jednoznaczne sformułowanie przepisu art. 17 ust. 1 i ust. 1a ustawy wyłącza możliwość rozszerzenia kręgu osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego na osoby nie obciążone obowiązkiem alimentacyjnym względem osoby, którą się opiekują. Stanowisko takie skutkuje tym, że tracą gwarancję równego traktowania wobec prawa osoby, które poświęcając się opiece nad krewnymi lub powinowatymi, wobec których nie mają obowiązku alimentacyjnego, ale dla których są jedynymi członkami rodziny (art. 3 pkt 16 ustawy) i rezygnują dla nich ze swojej aktywności zawodowej i zarobkowej. Taka wykładnia omawianych przepisów ustawy nie jest prawidłowa i narusza konstytucyjną zasadę równości, na co wskazał Trybunał Konstytucyjny w powołanych wyrokach z dnia 18 lipca 2008 r. i z dnia 22 lipca 2008 r.
W opinii autora skargi odmienna wykładnia art. 17 ust. 1 i ust. 1a ustawy byłaby niezgodna z konstytucyjnymi standardami ochrony rodziny określonymi w art. 18 i art. 71 ust. 1 Konstytucji RP. Przepis art. 18 Konstytucji RP stanowi bowiem, że małżeństwo jako związek kobiety i mężczyzny, rodzina, macierzyństwo i rodzicielstwo znajdują się pod ochroną i opieką Rzeczypospolitej Polskiej. Zgodnie zaś zart. 71 ust. 1 Konstytucji RP Państwo w swojej polityce społecznej i gospodarczej uwzględnia dobro rodziny. Rodziny znajdujące się w trudnej sytuacji materialnej i społecznej, zwłaszcza wielodzietne i niepełne, mają prawo do szczególnej pomocy ze strony władz publicznych. Z systemu prawa winna być wyprowadzona w drodze wykładni norma prawna, która umacnia więź rodzinną i wspiera osoby alimentujące bliskich (w tym poza ustawowym obowiązkiem alimentacji), dotkniętych niepełnosprawnością w stopniu znacznym, także przez przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego zstępnym rodzeństwa.
W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie. W uzasadnieniu ponownie opisał przebieg postępowania, powielając kwestie prawne, które legły u podstaw wydania objętego skargą rozstrzygnięcia.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu zważył, co następuje
Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, albowiem jej zarzuty i argumenty nie podważają legalności zaskarżonego rozstrzygnięcia.
Na wstępie wskazać należy, że zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r., poz. 2492 z późn. zm.) sądy administracyjne kontrolują działalność administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Stosownie do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r., poz. 259), dalej P.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz wskazaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a, który w sprawie nie miał zastosowania. Na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 P.p.s.a. uwzględnienie skargi na decyzję lub postanowienie następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (lit. a), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (lit. b) lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c).
W przypadku braku wskazanych uchybień, jak również braku przyczyn uzasadniających stwierdzenie nieważności aktu bądź stwierdzenia wydania go z naruszeniem prawa (art. 145 § 1 pkt 2 i pkt 3 P.p.s.a.), skarga podlega natomiast oddaleniu, na podstawie art. 151 P.p.s.a.
Przeprowadzona przez Sąd, według wskazanych wyżej kryteriów, kontrola legalności zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji wykazała, że rozstrzygnięcia te nie naruszają prawa w stopniu uzasadniającym ich uchylenie. Sąd nie stwierdził nieprawidłowości zarówno co do ustalenia stanu faktycznego sprawy, jak i w zakresie zastosowania do niego przepisów prawa. W ocenie Sądu postępowanie przed organami zostało przeprowadzone prawidłowo, ustalenia przez nie poczynione nie pozostawiają wątpliwości, zaś ocena dokonana na podstawie przyjętych ustaleń znajduje umocowanie w zgromadzonym materiale dowodowym. Z tego powodu Sąd uznał, że zaskarżona decyzja jest prawidłowa, a skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Przedstawienie przyczyn, które legły u podstaw takiej oceny Sądu, rozpocząć należy od wskazania, że stan faktyczny sprawy został zaprezentowany przy okazji przedstawiania dotychczasowego przebiegu objętego skargą postępowania. W ocenie Sądu brak jest zatem uzasadnionych podstaw do jego ponownego przedstawiania w tej części uzasadniania. Przedmiotem skargi w niniejszej sprawie jest decyzja o odmowie przyznania stronie skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną w znacznym stopniu bratanicą.
W przedmiotowej sprawie nie jest sporne ani to, że strona skarżąca opiekuje się niepełnosprawną w stopniu znacznym bratanicą, ani to, że jest jej opiekunem prawnym ustanowionym mocą postanowienia Sądu Rejonowego w [...] Wydział [...] Rodzinny i Nieletnich z 22 sierpnia 2022 r., sygn. akt [...]. Sporne nie jest także i to, że na stronie nie ciąży prawny obowiązek alimentacyjny.
Mając na uwadze zakreślony spór zważania należy rozpocząć od przypomnienia, że materialnoprawną podstawę orzekania w niniejszej sprawie przez organy administracji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r., poz. 111) zwanej nadal ustawą lub u.ś.r. Zgodnie z jej art. 17 ust. 1 świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:
- 1) matce albo ojcu,
- 2) opiekunowi faktycznemu dziecka,
- 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,
- 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności
- - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
Równocześnie zgodnie z art. 17 ust. 1a u.ś.r., osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki: 1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;
- 2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;
- 3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.
Odmowa przyznania świadczenia pielęgnacyjnego stronie skarżącej była podyktowana faktem, że pomiędzy niepełnosprawną w stopniu znacznym bratanicą, a sprawującą nad nią opiekę stroną skarżącą brak jest pokrewieństwa w stopniu wymaganym przez ustawę do przyznania wnioskowanego świadczenia (tzn. w linii prostej, zaś w linii bocznej jedynie rodzeństwo).
Tymczasem jak już wyżej wskazano, warunkiem ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne na mocy art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. jest przynależność wnioskodawcy do kręgu osób obciążonych wobec osoby wymagającej opieki obowiązkiem alimentacyjnym w rozumieniu przepisów k.r.o. W sytuacji, gdy ustawodawca wyraźnie wprowadził w wymienionym przepisie wymóg istnienia obowiązku alimentacyjnego pomiędzy osobą sprawującą opiekę i osobą wymagającą opieki, odsyłając w tym zakresie do przepisów k.r.o., to brak takiego obowiązku pomiędzy wnioskodawcą i osobą, którą się on opiekuje, wyklucza przyznanie wnioskowanego świadczenia. Jak wskazano w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 grudnia 2017 r., sygn. akt I OSK 1168/17, w takim przypadku wykładnia pozajęzykowa jest nieuprawiona, gdyż prowadziłaby do poszerzenia kręgu osób uprawnionych do tego świadczenia, a to byłoby zastąpienie ustawodawcy przez sąd.
Jeżeli przepis ustawy wymienia wprost osoby, które mogą otrzymać dane świadczenie, to ewentualne uzupełnienie kręgu osób uprawnionych do niego leży w zakresie kompetencji ustawodawcy, a nie sądu administracyjnego. Podobne stanowisko zajął również NSA w wyroku z dnia 7 marca 2019 r., sygn. akt I OSK 4353/18. Powołana regulacja jednoznacznie stanowi, że prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, z art. 17 ust. 1a u.ś.r., przysługuje jedynie osobie, która spełnia łącznie określone w nim przesłanki. Odnośnie do ustalenia kręgu osób zobowiązanych do alimentacji, a więc objętych zakresem art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., przepis odsyła do regulacji zamieszczonej w Kodeksie rodzinnym i opiekuńczym. W Dziale III Kodeksu rodzinnego został uregulowany obowiązek alimentacyjny. Zgodnie z art. 128 i następne k.r.o., obowiązek alimentacyjny obciąża krewnych w linii prostej, rodzeństwo, małżonków (po rozwiązaniu lub unieważnieniu małżeństwa oraz po orzeczeniu separacji; natomiast w okresie małżeństwa na małżonkach ciąży obowiązek równoznaczny z obowiązkiem alimentacyjnym), powinowatych, ale jedynie w relacji ojczym/macocha - pasierb/pasierbica, osoby związane relacją przysposobienia, krótkotrwale - mężczyznę, którego ojcostwo zostało uprawdopodobnione.
Wskazana regulacja, wprowadza prawne ramy kręgu osób zobowiązanych do alimentacji, który ma charakter bezwzględnie obowiązujący. Prawodawca nie dopuszcza modyfikowania tego zbioru podmiotów poprzez jego rozszerzenie o osoby w przepisach Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego nie wymienione, ale związane bliskimi więzami faktycznymi, czy też np. wchodzące do kręgu spadkobierców. Kwestia dotycząca możliwości ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne z tytułu opieki nad członkiem rodziny w sytuacji braku obowiązku alimentacyjnego, wobec istotnych rozbieżności orzecznictwa dotyczących interpretacji, była przedmiotem uchwały siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 9 grudnia 2013 r. sygn. akt I OPS 5/13. W tezie podjętej uchwały Sąd uznał, że nie przysługuje świadczenie pielęgnacyjne na podstawie art. 17 ust. 1 i ust. 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych osobie, którą nie obciąża obowiązek alimentacyjny względem pełnoletniego członka rodziny, legitymującego się orzeczeniem o niepełnosprawności w stopniu znacznym, i która nie podejmuje lub rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad tym niepełnosprawnym członkiem rodziny, w stanie prawnym obowiązującym przed 1 stycznia 2013 r. W uzasadnieniu uchwały NSA podkreślił, że zarówno w pierwotnej wersji art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2003 r. nr 228, poz. 2255), jak i w toku kolejnych zmian tej ustawy, świadczenie to przysługiwało członkom rodziny, na których spoczywał w stosunku do osoby wymagającej opieki obowiązek alimentacyjny. Pierwotnie świadczenie to przysługiwało tylko w wypadku opieki sprawowanej przez rodziców lub opiekunów nad dzieckiem.
Podkreślenia przy tym wymaga, że podejmując uchwałę NSA zwrócił uwagę, że w kolejnych regulacjach ustawowych, przyjmowano wymóg, by osoba świadcząca opiekę była obciążona w stosunku do podopiecznego obowiązkiem alimentacyjnym. Ustawodawca uznawał więc, że jednym z warunków, od których zależy powstanie prawa do tego świadczenia było to, że opiekę wykonuje osoba obciążona wobec podopiecznego obowiązkiem alimentacyjnym i mimo wielokrotnych zmian ustawy o świadczeniach rodzinnych od warunku tego nie odstąpił. Dalej NSA podniósł, że w art. 17 ust. 1 pkt 2 u.ś.r. wprost stwierdzono, że świadczenie przysługuje osobom, na których zgodnie z przepisami Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego ciąży obowiązek alimentacyjny.
Następnie NSA przytoczył regulacje kodeksowe dotyczące obowiązków alimentacyjnych wobec poszczególnych członków najbliższej rodziny i wskazał, że przepis art. 17 ust. 1 i art. 17 ust. 1a u.ś.r. poprzez odesłanie do przepisów ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy jednoznacznie wskazuje krąg osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, ograniczając go do osób zobowiązanych do alimentacji.
Sąd ten uznał, co ważne, że treść omawianych przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych jest jasna a ustalenie z nich normy prawnej nie wymaga szczególnych zabiegów interpretacyjnych i jest możliwe przy zastosowaniu wyłącznie wykładni gramatycznej. Nie może być zatem uzupełniona przez inne rozumienie zakresu podmiotowego obowiązku alimentacyjnego, niż to które wynika z Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. NSA zaznaczył, że wpływ na kształtowanie rozwiązań prawnych dotyczących określenia uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego miało orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego, w którym Trybunał nie kwestionował wymogu istnienia obowiązku alimentacyjnego pomiędzy osobą sprawującą opiekę i podopiecznym. Wręcz przeciwnie, wyraził pogląd, że z woli ustawodawcy nie sam fakt opieki nad osobą niepełnosprawną, czy też rezygnacja dla jej sprawowania z zatrudnienia, lecz szczególna więź prawna pomiędzy osobą opiekuna a osobą niepełnosprawną wyróżnia grupę uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego.
NSA przytaczając kolejne orzeczenia TK wskazał, że cechą relewantną podmiotów potencjalnie uprawnionych do tego świadczenia jest rezygnacja z zatrudnienia dla wywiązania się z szeroko rozumianego obowiązku alimentacyjnego. Celem tych regulacji jest bowiem to, by osoba zmuszona do rezygnacji z zatrudnienia w związku z wykonaniem ciążącego na niej obowiązku alimentacyjnego sama nie popadła w niedostatek, tracąc źródło utrzymania. Sąd kasatoryjnym w przytoczonych wyżej judykatach wskazywał, że TK uznało, iż nie jest intencją ustawodawcy wspieranie wszystkich osób, które dobrowolnie podejmują się opieki nad niepełnosprawnym członkiem szeroko rozumianej rodziny.
W ocenie składu podejmującego uchwałę niedopuszczalne jest sądowe uzupełnianie ustawowego katalogu uprawnień socjalnych, wskazując, że przepisy art. 32 ust. 1 i art. 67 Konstytucji RP i wyrażone na ich gruncie zasady równości wobec prawa oraz pomocy i ochrony osób niepełnosprawnych, nie mogą być samoistnym źródłem roszczeń. Przepisy te zawierają treść normatywną nienadającą się do zbudowania podstawy prawnej rozstrzygnięcia sporu o prawo podmiotowe, ani nie umożliwiają oparcia na nich orzeczenia zasądzającego roszczenie. W ocenie NSA nie można natomiast, z powołaniem się na wykładnię prokonstytucyjną, nadawać znaczenia przepisom ustawy sprzecznego z jej brzmieniem, uzasadniając to tym, że sędziowie w sprawowaniu swego urzędu podlegają zarówno Konstytucji, jaki i ustawom (art. 178 ust. 1 Konstytucji RP). Stosowanie prawa przez sądy nie powinno bowiem wypełniać istniejących instytucji prawnych zupełnie nowymi treściami, wbrew jasno wyrażonej woli ustawodawcy.
W konkluzjach NSA zaznaczyło, że nie można, powołując się na ogóle zasady konstytucyjne, wyprowadzać wniosków, że prokonstytucyjna wykładnia art. 17 u.ś.r. pozwala przyjąć, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje również osobie niezobowiązanej do alimentacji, która sprawuje opiekę nad osobą niepełnosprawną.
Podkreślenia wymaga, że przywoływana uchwała została podjęta przez Naczelny Sąd Administracyjny na tle ustawy o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu obowiązującym do dnia 1 stycznia 2013 r., natomiast aktualnie ustawa ta obowiązuje w brzmieniu znowelizowanym, niemniej zmianie nie uległ zapis uzależniający prawo do świadczenia pielęgnacyjnego od istnienia obowiązku alimentacyjnego pomiędzy niepełnosprawnym a opiekunem, zamieszczony przed nowelizacją w art. 17 ust. 1 pkt 2 u.ś.r., a obecnie w ust. 1 pkt 4 tego przepisu ustawy. Z tego też względu wyrażony w powołanej uchwale z dnia 9 grudnia 2013 r. pogląd prawny wraz z argumentacją na jego poparcie, zachowuje aktualność również w obecnym stanie prawnym. Zaznaczyć również należy, że przedmiot uchwały odnosił się do opieki nad osobą pełnoletnią, niemniej okoliczność ta dla interpretacji przepisów w zaistniałym stanie faktycznym jest irrelewantna, bowiem obowiązek alimentacyjny, jak i regulacje z ustawy o świadczeniach rodzinnych, wskazane powyżej, nie wprowadzają rozróżnienia dla opieki nad osobą pełnoletnią a niepełnoletnią.
Mając na względzie wyrażone w wyżej wymienionej uchwale NSA argumenty, Sąd orzekający w niniejszej sprawie w pełni je podziela i akcentuje, że warunkiem koniecznym ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne w oparciu o art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. jest przynależność wnioskodawcy do kręgu osób obciążonych wobec osoby wymagającej opieki obowiązkiem alimentacyjnym w rozumieniu przepisów ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy. W konsekwencji treści regulacji oznacza to, że brak obowiązku alimentacyjnego po stronie osoby ubiegającej się o świadczenie pielęgnacyjne na podstawie powołanych przepisów, stanowi negatywną przesłankę do przyznania takiego świadczenia.
Jak wynika z przedłożonych akt administracyjnych, strona skarżąca będąc opiekunem prawnym ustanowionym prawomocnym postanowieniem Sądu opiekuńczego sprawuje opiekę nad bratanicą. Nie należy zatem do kręgu osób, na których ciąży prawem ustanowiony obowiązek alimentacyjny, stosownie do przepisów Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, bowiem stosownie do art. 128 k.r.o. obowiązek alimentacyjny między krewnymi w linii bocznej dotyczy tylko rodzeństwa.
Podkreślenia także wymaga, że wykładnia językowa przepisu art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. wskazuje, że do kręgu osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego nie wchodzą osoby, na których nie ciąży obowiązek alimentacyjny (jedyny wyjątek, który jednak nie wystąpił w tej sprawie, przewidziano w przypadku opiekuna faktycznego dziecka – które to określenie w rozumieniu definicji ustawowej zawartej w art. 3 pkt 14 ustawy – oznacza osobę faktycznie opiekującą się dzieckiem, jeżeli wystąpiła z wnioskiem do sądu rodzinnego o przysposobienie dziecka; z tym podkreśleniem, że przysposobienie powoduje powstanie obowiązku alimentacyjnego).
Mając na uwadze dotychczas wskazane, podkreślenia wymaga, iż również kwestia stopnia pokrewieństwa pomiędzy skarżącym a wymagająca opieki jego bratanicą powoduje, że nie mają zastosowania art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., bowiem jak wskazano w art. 128 k.r.o. obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny) obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Przytoczona regulacja jasno precyzuje, że na skarżącym nie ciąży obowiązek alimentacyjny wobec jego bratanicy. Ponadto powołana regulacja kodeksowa, w zaistniałym stanie faktycznym, wyklucza zastosowanie art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., bowiem daje ona uprawnienia do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, wyłącznie osobie, na której ciąży ustawowy obowiązek alimentacyjny. Trudna sytuacja rodzinna dziecka, wskazana szczegółowo w treści skargi, nie uzasadnia przyjęcia, że skarżącemu przysługuje wnioskowane przez niego świadczenie.
Rację mają orzekające w sprawie organy wskazując, że ustawodawca nie dał możliwości uznaniowego przyznania im takiej formy pomocy, w sztywnych ramach norm prawnych zakreślając krąg osób do niego uprawnionych.
Jednocześnie nie sposób nie powtórzyć, że przepisy art. 17 ust. 1 oraz ust. 1a u.ś.r., stanowiące podstawę przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, były w przeszłości przedmiotem rozważań Trybunału Konstytucyjnego. Zarówno w wyroku z dnia 15 listopada 2006 r., sygn. akt P 23/05, jak i w wyrokach z dnia 18 lipca 2008 r., sygn. akt P 27/07 oraz z dnia 22 lipca 2008 r., sygn. akt P 41/07 Trybunał Konstytucyjny nie zakwestionował jako niekonstytucyjnego, wymogu istnienia obowiązku alimentacyjnego pomiędzy osobą sprawującą opiekę i podopiecznym. Wręcz przeciwnie, Trybunał wyraził pogląd, że z woli ustawodawcy nie sam fakt opieki nad osobą niepełnosprawną, czy też rezygnacja dla jej sprawowania z zatrudnienia, lecz szczególna więź prawna pomiędzy osobą opiekuna a osobą niepełnosprawną wyróżnia grupę uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego. Co istotne, nie jest intencją ustawodawcy wspieranie wszystkich osób, które dobrowolnie podejmują się opieki nad niepełnosprawnym członkiem szeroko rozumianej rodziny.
Elementem decydującym o przyznaniu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jest istnienie po stronie opiekuna obowiązku alimentacyjnego. Z obciążeniem tym prawodawca racjonalnie i zgodnie z zasadą równości i sprawiedliwości społecznej połączył uprawnienie do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego. Nie jest natomiast sprzeczne z konstytucyjną zasadą ochrony i opieki nad rodziną ograniczenie kręgu osób zobowiązanych do alimentacji do niektórych tylko członków rodziny. Konsekwentnie zatem trzeba było skorelować z tym obowiązkiem uprawnienie do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego.
Również w orzecznictwie sądowoadministracyjnym wątpliwości dotyczące ewentualnej możliwości przyznania świadczenia pielęgnacyjnego osobie, na której nie ciąży obowiązek alimentacyjny wobec osoby niepełnosprawnej wymagającej opieki, rozstrzygnął – jak wskazano powyżej – Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale składu siedmiu sędziów z dnia 9 grudnia 2013 r., sygn. akt I OPS 5/13, stwierdzając, że osobie, której nie obciąża obowiązek alimentacyjny względem pełnoletniego członka rodziny, legitymującego się orzeczeniem o niepełnosprawności w stopniu znacznym i która nie podejmuje lub rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad tym niepełnosprawnym członkiem rodziny, w stanie prawnym przed dniem 1 stycznia 2013 r. nie przysługiwało świadczenie pielęgnacyjne na podstawie art. 17 ust. 1 i ust. 1a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych. Powtórzenia wymaga, że w obecnym stanie prawnym przepis normujący warunki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego osobie, na której ciąży obowiązek alimentacyjny wobec osoby niepełnosprawnej, zamieszczony jest w art. 17 ust. 1 pkt 4 tej ustawy.
Nie ma to jednak żadnego znaczenia dla uznania aktualności poglądu zawartego we wskazanej wyżej uchwale (por. wyrok NSA z dnia 7 lutego 2022 r., sygn. akt I OSK 1038/21). Nadal bowiem uprawnienie uzależnione jest od istnienia obowiązku alimentacyjnego opiekuna względem osoby niepełnosprawnej. Brak jest zatem podstaw do wywodzenia, że istnieje możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego osobie niezobowiązanej do alimentacji (por. wyrok NSA z dnia 25 maja 2016 r., sygn. akt I OSK 2020/14).
Dostrzec przy tym należy także, że kwalifikacji tej nie może zmienić to, że strona skarżąca jest dla bratanicy osobą faktycznie najbliższą. Jednakże okoliczność, że sprawuje nad nią faktyczną i prawną opiekę, w świetle treści art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. nie stanowi wystarczającej przesłanki do uwzględnienia wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. O przyznaniu tego świadczenia nie może przesądzać trudna sytuacja życiowa w jakiej znalazła się bratanica, jej brat i strona skarżącą. Podkreślenia wymaga, że o uprawnieniu do objętego skargą świadczenia decydują bowiem wyłącznie przesłanki normatywne, ściśle określone w ustawie i niespełnienie chociażby jednej z nich uniemożliwia przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Wobec powyższego organy orzekające w sprawie nie mogły zadośćuczynić żądaniu skarżącej, gdyż zobowiązane są działać na podstawie obowiązujących przepisów prawa.
Konstatując powtórzenie wymaga, że ustawodawca w art. 17 ust. 1 i art. 17 ust. 1a u.ś.r., w zestawieniu z przepisami Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, jednoznacznie określił katalog osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym członkiem rodziny i ograniczył go do osób zobowiązanych do alimentacji. Z woli ustawodawcy to szczególna więź prawna pomiędzy osobą opiekuna a osobą niepełnosprawną, a nie sam fakt opieki nad osobą niepełnosprawną, czy też rezygnacja dla jej sprawowania z zatrudnienia, wyróżnia grupę uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego – tak też WSA w Poznaniu w wyroku z dnia 3 grudnia 2014 r., sygn. akt II SA/Po 1020/14.
Sąd dostrzega, że postawa skarżącego, który faktycznie opiekuje się niepełnosprawną bratanicą jest z moralnego punktu widzenia godna najwyższego uznania, jednak nie może być brana pod uwagę z prawnego punktu widzenia, związanego z ustawowymi przesłankami prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Nieuzasadnione zatem są zarzuty odnośnie do naruszenia przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych, w szczególności art. 17 ust. 1 pkt 4 i ust. 1a ustawy o świadczeniach oraz wymienionych w skardze zasad konstytucyjnych. Uwzględniając powyższe, skarżący w myśl obowiązujących przepisów nie jest osobą uprawnioną do uzyskania wnioskowanego świadczenia. Zasadnie zatem organ odwoławczy utrzymał w mocy decyzję organu pierwszoinstancyjnego, którą odmówiono przyznania skarżącemu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawną bratanicą.
Analiza akt sprawy dokonana przez Sąd prowadzi do wniosku, że postępowanie zostało przeprowadzone w sposób zgodny z regułami wynikającymi z przepisów postępowania, w tym prawidłowego zastosowania przepisów określających zasady związane z gromadzeniem dowodów, ich oceną oraz uzasadnieniem wydanych decyzji. Zebrany w sprawie materiał dowodowy nie wymagał uzupełnienia, został prawidłowo odkodowany w aspekcie przepisów prawnych mających zastosowanie w sprawie, co stanowi o uznaniu, że nie doszło również do naruszenia prawa materialnego.
Odnosząc się z kolei do wyroków przywołanych w skardze a przytoczonych na jej poparcie wskazać należy, iż w znacznej części utraciły one na swej aktualności, zapadły bowiem przed datą przytoczonej wyżej uchwały Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 9 grudnia 2013 r., sygn. akt I OPS 5/13, podjętej w związku z rozbieżnościami istniejącymi wówczas w orzecznictwie sądów administracyjnych.
Skoro jak niewadliwie ustalono w niniejszej sprawie, na skarżącym nie ciąży prawny obowiązek alimentacyjny względem bratanicy, to okoliczność, że sprawuje nad nią faktyczną opiekę, w świetle treści art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. nie stanowi wystarczającej przesłanki do uwzględnienia wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. O uprawnieniu do objętego skargą świadczenia decydują bowiem wyłącznie przesłanki normatywne, ściśle określone w ustawie i niespełnienie chociażby jednej z nich uniemożliwia przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Wobec powyższego organy orzekające w sprawie nie mogły zadośćuczynić żądaniu skarżącego, gdyż zobowiązane są działać na podstawie obowiązujących przepisów prawa. Z tych względów nieuzasadnione są sformułowane w skardze zarzuty. Niewątpliwie postawa skarżącego, który faktycznie opiekuje się niepełnosprawnym członkiem rodziny jest z moralnego punktu widzenia godna uznania, jednak nie może być brana pod uwagę z prawnego punktu widzenia odnoszącego się do ustawowych przesłanek prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.
Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w przywołanej wielokrotnie powyżej uchwale, niedopuszczalne jest sądowe uzupełnianie ustawowego katalogu uprawnień socjalnych, gdyż art. 32 ust. 1 i art. 67 Konstytucji RP nie mogą być samoistnym źródłem roszczeń. Rozumiejąc w pełni argumenty skarżącego Sąd nie może jednak postąpić wbrew prawu i dokonać niedozwolonego sądowego prawotwórstwa.
Mając powyższe na uwadze Sąd przyjął, że okolicznością niezbędną do ubiegania się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie art. 17 ust. 1 pkt 4 u.s.r. jest przynależenie przez wnioskodawcę do grupy osób zobowiązanych alimentacyjnie względem niepełnosprawnego członka rodziny, którym się stale opiekuje. Brak spełnienia tego warunku oznacza zaś niemożność przychylenia się do wniosku i w konsekwencji stanowi o braku podstaw do uwzględnienia skargi.
Na zakończenie Sąd wskazuje, że poza przytoczonymi wyżej judykatami, częściowo wykorzystał także argumentację zaprezentowaną w uzasadnieniu wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 stycznia 2021 r., sygn. akt I OSK 2091/20 oraz w prawomocnym wyroku WSA w Białymstoku z dnia 18 czerwca 2020 r., sygn. akt II SA/Bk 264/20, które zapadły w podobnych sprawach. Poglądy tam wyrażone Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę w pełni podziela.
Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 151 P.p.s.a. skargę oddalił jako niezasadną.