Uzasadnienie
Przedmiotem skargi wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego przez A. S. (dalej także: skarżąca, wnioskodawczyni bądź strona) jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu (dalej: Kolegium lub SKO) z dnia 28 marca 2023 r., nr SKO.40.3424.2022.śr, utrzymująca w mocy decyzję Burmistrza [...] z dnia 20 października 2022 r., nr SPZ-IV.8252.12.8.2022, odmawiającą przyznania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawnym ojcem.
Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym:
Wnioskiem z dnia 25 lutego 2022 r. (data wpływu do organu 1 marca 2022 r.) A. S., reprezentowana przez pełnomocnika - adwokata M. Ż., zwróciła się do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] (dalej także MOPS) o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym ojcem – K. W., który jest rozwiedziony. Wraz z wnioskiem strona przedłożyła oświadczenie własne dotyczące m.in. ostatniego okresu zatrudnienia, braku uprawnień emerytalno-rentowych, stopnia niepełnosprawności oraz zakresu sprawowanej opieki nad ojcem. Ponadto strona przedłożyła orzeczenie lekarza orzecznika ZUS z dnia 11 stycznia 2019 r. o uznaniu K. W. za osobę trwale niezdolną do samodzielnej egzystencji od dnia 5 listopad 2018 r. oraz kartę informacyjną leczenia szpitalnego ojca z dnia 3 października 2018 r. i 14 maja 2019 r.
W dniu 15 marca 2022 r. organ pierwszej instancji przeprowadził wywiad środowiskowy, w trakcie którego ustalił, że K. W. zamieszkuje samotnie w [...]. przy ulicy [...], a od stycznia 2019 r. ma ustalony znaczny stopień niepełnosprawności. Podano również, że K. W. jest osobą sprawną ruchowo, komunikatywną, wymaga stosowania leków z powodu [...] i niewydolności [...], z powodu [...] oraz otępienia konieczna jest doraźna pomoc w prowadzeniu gospodarstwa domowego. Opiekę i pomoc ww. świadczy jego córka – A. S., która mieszka na tej samej ulicy w [...]., nie pracuje i nie jest zarejestrowana w PUP. Dodano też, że K. W. ma dwóch synów, którzy się nim nie interesują, oraz że otrzymał on z MOPS w [...]. pomoc w formie skierowania do Środowiskowego Domu Samopomocy w [...]. od 13 sierpnia 2021 r. do 12 sierpnia 2023 r. Do kwestionariusza wywiadu środowiskowego dołączono oświadczenie A. S., z którego wynika, że opiekę nad ojcem sprawuje od 7 listopada 2021 r. w zakresie: podawania leków, toalety, mycia, przygotowywania posiłków, załatwiania wizyt lekarskich, sprzątania mieszkania, prania, gotowania oraz ubierania.
W piśmie z dnia 30 marca 2022 r., stanowiącym odpowiedź na zawiadomienie organu z dnia 21 marca 2022 r., skarżąca oświadczyła, że jej ojciec jest osobą wymagającą opieki całodobowej i długoterminowej, podała jego schorzenia i wskazała, że wymaga on pomocy i asekuracji we wszystkich czynnościach codziennych. Dodała, że pomaga ojcu w czynnościach higienicznych i toaletowych, zmienia mu pieluchomajtki, przygotowuje i podaje posiłki 5 razy dziennie, przygotowuje i podaje leki 3 razy dziennie, mierzy poziom cukru 3 razy dziennie lub więcej, ponieważ poziom cukru często skacze. Wskazała, że opiekę sprawuje w domu ojca lub w jej mieszkaniu, ponieważ mieszka na tej samej ulicy. Dodała też, że ojciec uczęszczał na zajęcia w Środowiskowym Domu Samopomocy w [...], jednakże, w lutym i marcu z powodu złego stanu zdrowia spowodowanego koniecznością pilnej diagnozy powiększającej się [...] zrezygnował z nich.
Jej ojciec stara się być samodzielny, ale jest to dla niego trudne, nie podejmuje zatrudnienia z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad ojcem. W oświadczeniu podała też, że jej mąż J. S. pracuje w N., nie pobiera jednak żadnych świadczeń rodzinnych w związku z niepełnosprawnością jej ojca. Do powyższego pisma dołączyła: 1) orzeczenie Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w [...] z dniu 24 lutego 2022 r., na podstawie którego K. W. został zaliczony do osób o znacznym stopniu niepełnosprawności na stałe, przy czym stwierdzono, że nie da się ustalić istnienia niepełnosprawności, natomiast ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 29 listopada 2018 r., 2) zaświadczenie Środowiskowego Domu Samopomocy w [...]. z dnia 30 marca 2022 r., z którego wynika, że K. W. jest uczestnikiem ww. placówki i nie uczęszcza na zajęcia od 28 lutego 2022 r. z uwagi na pogarszający się stan zdrowia.
Następnie, decyzją z dnia 4 kwietnia 2022 r., nr SPZ-IV.8252.12.3.2022, działający z upoważnienia Burmistrza [...], zastępca Kierownika Biura Spraw Społecznych i Zdrowia w [...], odmówił przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia. Jako podstawę prawną wydanej decyzji organ wskazał art. 17, art. 20, art. 24, art. 25, art. 26, art. 28 i art. 30 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 615 [obecnie Dz.U. z 2023 r. poz. 390] - zwanej dalej u.ś.r.). W uzasadnieniu decyzji organ pierwszej instancji wskazał, że brak jest podstaw do przyznania wnioskodawczyni świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż rodzaj świadczonej opieki nad ojcem nie uniemożliwia stronie podjęcia zatrudnienia. Dodano, że zakres i rodzaj czynności, które wykonuje, wykonywane są zwykle przez osoby pracujące zawodowo, część zadeklarowanych czynności strona nie musi wykonywać podczas pobytu u ojca, mając własną rodzinę musi robiąc zakupy także dla siebie, przygotowując posiłki dla swojej rodziny może przygotować je także dla ojca.
W odwołaniu od powyższej decyzji skarżąca, reprezentowana przez pełnomocnika, zarzuciła naruszenie art. 17 ust. 1 u.ś.r. poprzez przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Na tej podstawie skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i orzeczenie co do istoty sprawy przez przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.
Decyzją z dnia 28 lipca 2022 r., nr SKO.40.1410.2022.śr SKO w Opolu uchyliło zaskarżoną decyzję w całości i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji. Organ odwoławczy wskazał, że z uwagi na fakt, iż strona w oświadczeniu z dnia 30 marca 2022 r. podała, że jej mąż – J. S. pracuje w N., obowiązkiem organu I instancji było w takiej sytuacji ustalenie czy w niniejszej sprawie mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego i w tym celu organ winien był zwrócić się do Wojewody Opolskiego, zgodnie z art. 23a ustawy o świadczeniach rodzinnych. Kolegium zaznaczyło też, że w przeprowadzonym wywiadzie środowiskowym wyjaśniono jedynie powierzchownie, jakie czynności dnia codziennego wykonuje strona w związku z opieką nad ojcem. Tymczasem z uwagi na znajdujące się w aktach sprawy informacje o stanie zdrowia ojca wnioskodawczyni organ I instancji powinien szczegółowo ustalić, jakie codzienne potrzeby życiowe niepełnosprawny K. W. jest w stanie zaspokoić we własnym zakresie, a w zakresie jakich potrzeb musi korzystać z pomocy innych osób, z jakich powodów został skierowany i korzysta ze Środowiskowego Domu Samopomocy w [...], w jakim zakresie osoba niepełnosprawna jest sprawna ruchomo, jakie czynności w ramach sprawowanej opieki nad niepełnosprawnym ojcem wykonuje strona, z jaką częstotliwością, w jakim wymiarze czasowym i o jakich porach dnia, a także czy są inne osoby pomagające w sprawowaniu opieki nad niepełnosprawnym K. W., a jeżeli tak, to w jakim zakresie ta pomoc jest świadczona.
Ponownie rozpoznając sprawę organ pierwszej instancji wystąpił do Wojewody Opolskiego o ustalenie czy w sprawie wniosku skarżącej mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Udzielając odpowiedzi na powyższe, w piśmie z dnia 7 września 2022 r. (data wpływu do organu 16 września 2022 r.) Wojewoda poinformował, iż powołanych przepisów wobec wnioskodawczyni się nie stosuje.
Pismem z dnia 20 września 2022 r. organ pierwszej instancji zwrócił się również do MOPS w [...] o ponowne przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego w celu ustalenia, czy A. S. sprawuje opiekę na ojcem K. W. W dniu 23 września 2022 r. wpłynął do organu pierwszej instancji kwestionariusz przeprowadzonego wywiadu środowiskowego, do którego dołączono oświadczenie strony z dnia 23 września 2022 r.
Decyzją z dnia 20 października 2022 r. Burmistrz [...], działając na podstawie art. 17, art. 20, art. 24-26, art. 28 i art. 30 u.ś.r., ponownie odmówił stronie przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wnioskowanego w związku z opieką nad niepełnosprawnym ojcem. W uzasadnieniu organ podał, że prowadząc ponownie postępowanie zgodnie z zaleceniami Kolegium ustalił, że w sprawie nie mają zastosowania przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. W dalszej kolejności organ odwołał się do przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych i stwierdził, że A. S. sprawuje opiekę nad ojcem, który posiada orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności na stałe, pomaga mu w podawaniu leków, codziennej toalecie, przygotowywaniu posiłków, załatwianiu wizyt lekarskich, sprzątaniu, praniu i gotowaniu. Ojciec strony zamieszkuje sam, jest osobą sprawą ruchowo, komunikatywną i systematycznie uczestniczy w zajęciach Środowiskowego Domu Samopomocy w godzinach od 7.40 do 14.00.
Uwzględniając powyższe organ stwierdził, że rodzaj świadczonej opieki nad ojcem nie uniemożliwia stronie podjęcia zatrudnienia, gdyż zakres i rodzaj czynności, jakie ona wykonuje są to w większości czynności związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego, jakie są wykonywane także przez osoby pracujące zawodowo. Podkreślił przy tym organ I instancji, że część z deklarowanych czynności strona nie musi wykonywać podczas pobytu u ojca, albowiem mając własną rodzinę musi robić zakupy także dla siebie, a przygotowując posiłki dla rodziny może przygotowywać część posiłków także dla ojca. Organ podniósł, że prawo do świadczenia pielęgnacyjnego nie jest uzależnione od samego faktu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną ale od niemożności wykonywania pracy, a jego celem nie jest wynagradzanie za sprawowanie opieki, a zrekompensowanie utraconych dochodów z pracy. W związku z powyższym organ uznał, że w sprawie wystąpiła negatywna przesłanka, która nie pozwala na przyznanie wnioskodawczyni świadczenia pielęgnacyjnego.
W odwołaniu od powyższej decyzji A. S., reprezentowana nadal przez pełnomocnika, podniosła zarzut naruszenia art. 17 ust. 1 u.ś.r. poprzez przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Domagała się uchylenia w całości decyzji organu pierwszej instancji i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. W uzasadnieniu podniosła, że z treści art. 17 ust. 1 u.ś.r. wynika, że podstawowym wymogiem uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego jest sprawowanie stałej, ciągłej opieki wykluczającej podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest rekompensata za rezygnację z pracy z uwagi na konieczność opieki nad osobą bliską, która takiej opieki wymaga. Zarzuciła, że powołany przepis nie uzależnia otrzymania świadczenia od obowiązku sprawowania opieki nieustannie przez całą dobę.
Przy piśmie z dnia 7 grudnia 2022 r. (data wpływu do Kolegium 13 grudnia 2022 r.) pełnomocnik strony przesłał dokumentację medyczną na potwierdzenie stanu zdrowia osoby niepełnosprawnej.
Zaskarżoną decyzją z dnia 28 marca 2023 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Opolu utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu decyzji Kolegium zrelacjonowało przebieg dotychczasowego postępowania oraz przytoczyło mające zastosowanie w sprawie przepisy ustawy, w tym art. 17 ust.1, ust. 1b i ust.
5. W dalszej kolejności Kolegium przypomniało, że wnioskiem złożonym w dniu 1 marca 2022 r. strona - reprezentowana przez pełnomocnika- zwróciła się do Burmistrza [...] o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawnym ojcem, będącym osobą rozwiedzioną. Wskazało, że z treści orzeczenia Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w [...] z dnia 24 lutego 2022 r. wynika, że ojciec strony został zaliczony do osób o znacznym stopniu niepełnosprawności na stałe, przy czym daty istnienia niepełnosprawności nie da się ustalić, a ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 29 listopada 2018 r. W dalszych motywach Kolegium podkreśliło, że podstawę wydania przez organ pierwszej instancji rozstrzygnięcia odmawiającego przyznania stronie żądanego świadczenia stanowiła okoliczność, że ojciec skarżącej jest osobą sprawną ruchowo, komunikatywną, uczestniczy w zajęciach Środowiskowego Domu Pomocy Społecznej w [...], a rodzaj świadczonej opieki nad ojcem nie uniemożliwia stronie podjęcia zatrudnienia, gdyż zakres i rodzaj czynności, które wykonuje strona u ojca, są to w większej części czynności związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego, które wykonywane są zwykle przez osoby pracujące zawodowo. Kontynuując Kolegium wskazało, że w orzeczeniu dotyczącym niepełnosprawności w stopniu znacznym K. W. znajdują się - w punkcie 7 - wskazania o "konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji". Jednakże wydanie samego orzeczenia o niepełnosprawności w stopniu znacznym nie przesądza jednoznacznie o tym, że każdy, zajmujący się osobą legitymującą się takim orzeczeniem, sprawuje opiekę, która uniemożliwia zatrudnienie, bowiem uczyniono założenie, że osoba taka nie zawsze wymaga opieki, lecz czasami wymaga pomocy. Odwołując się do ustaleń organu pierwszej instancji Kolegium przypomniało, że w ramach sprawowanej opieki wnioskodawczyni pomaga ojcu w podawaniu leków, codziennej toalecie, przygotowywaniu posiłków, załatwianiu wizyt lekarskich, sprzątaniu, praniu, gotowaniu. Ojciec zamieszkuje sam, jest osobą sprawą ruchowo, komunikatywną, a także uczestniczy w zajęciach Środowiskowego Domu Samopomocy w godzinach od 7.40 do 14.00. Kolegium zauważyło, że prawo do świadczenia pielęgnacyjnego dla kręgu podmiotów wymienionych w przepisie art. 17 u.ś.r. może zostać ustalone, jeżeli osoby te nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Zatem podstawową przesłanką, jaką musi spełnić osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne, jest istnienie związku przyczynowego pomiędzy sprawowaniem opieki a rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej osoby sprawującej opiekę. Rezygnacja z aktywności zawodowej musi być zatem wymuszona przez konieczność sprawowania opieki nad chorym, zaś rozmiar tej opieki musi być na tyle duży, aby uniemożliwiał podjęcie lub wykonywanie pracy zarobkowej. W ocenie Kolegium, w przedmiotowej sprawie w sposób niebudzący wątpliwości ustalono, że wykonywane przez skarżącą czynności związane z opieką nad niepełnosprawnym ojcem nie wymagają rezygnacji z zatrudnienia lub uniemożliwiają podjęcie zatrudnienia. W tym zakresie Kolegium wyjaśniło, że w oświadczeniu z dnia 23 września 2022 r. strona przedstawiła szczegółowy dzienny rozkład opieki nad ojcem, z którego wynika m.in., że o 7.40 odprowadza ojca na przystanek, a o 13.45 wraca on z zajęć w Środowiskowym Domu Pomocy, co oznacza, iż ma ona możliwość pracy w tym czasie, np. w niepełnym wymiarze. Fakt, że niepełnosprawny ojciec nie uczestniczy w zajęciach w każdym dniu miesiąca nie oznacza, że wnioskodawczyni nie może podjąć jakiejkolwiek pracy, tym bardziej, że ojciec jest w znacznym zakresie samodzielny, mieszka sam i często uczestniczy w ww. zajęciach, które zajmują mu 6 godzin w ciągu dnia. Kolegium stwierdziło, że świadczenie pielęgnacyjne jest przyznawane, jeżeli wykonywania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny nie da się pogodzić z zatrudnieniem lub inną pracą zarobkową. Konieczność rezygnacji z zatrudnienia lub niemożność jej podjęcia oznacza bowiem, iż wnioskodawca nie jest w stanie zapewnić sobie utrzymania, gdyż opieka nad niepełnosprawną osobą nie pozwala mu na podjęcie jakiejkolwiek pracy, nawet w częściowym wymiarze pracy. W przedmiotowej sprawie opieka strony nad ojcem – K. W. związana jest z wykonywaniem czynności dnia codziennego, tj. przygotowywaniem i podawaniem posiłków, umawianiem na wizyty lekarskie i dowożeniem do lekarza, pomocą przy kąpieli. Czynności te nie wymagają rezygnacji z zatrudnienia, gdyż może je wykonywać każda, nawet zatrudniona osoba. Odwołując się do wyroku NSA z dnia 7 maja 2019 r., sygn. akt I OSK 3946/18, Kolegium wskazało, że podstawowym wymogiem uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego jest sprawowanie stałej, ciągłej opieki wykluczającej podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Świadczenie to bowiem ma być rekompensatą za rezygnację z pracy z uwagi na konieczność opieki nad osobą bliską, która jej wymaga. W ocenie Kolegium, sama gotowość do zapewnienia opieki osobie niepełnosprawnej nie stanowi o spełnieniu przesłanek do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, a jedynie faktycznie wykonywane czynności, których zakres, wymiar i częstotliwość rzeczywiście nie pozwalają osobie sprawującej opiekę na podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. W przekonaniu Kolegium, orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności, którego organy w żaden sposób nie kwestionują, nie wystarcza jednak do określania zakresu potrzeb osób niepełnosprawnych (opieki, pielęgnacji czy wsparcia). Ustawodawca na użytek ustalania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego przewidział szczególne środki umożliwiające badanie, czy zakres potrzeb osoby o znacznym stopniu niepełnosprawności uniemożliwia zarazem aktywność zawodową jej opiekuna, w postaci wywiadu środowiskowego. Istotne jest bowiem ustalenie okoliczności faktycznych, które winny wykazać na ile osoba niepełnosprawna jest samodzielna, a na ile wymaga wsparcia, co umożliwi ocenę zakresu wymaganej opieki i zestawienia jej z czynnościami faktycznie realizowanymi przez osobę wymagającą opieki, a w konsekwencji ustalenia, czy wystąpił związek przyczynowy, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r. Uwzględniając powyższe, Kolegium stwierdziło, że w przedmiotowej sprawie nie wystąpił związek przyczynowy pomiędzy rezygnacją czy niepodejmowaniem przez A. S. zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej a koniecznością opieki nad niepełnosprawnym ojcem, co uzasadniało utrzymanie w mocy decyzji organu pierwszej instancji.
Z rozstrzygnięciem tym nie zgodziła się strona. W skardze wywiedzionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu jej pełnomocnik zaskarżył je w całości, zarzucając naruszenie art. 17 ust. 1 u.ś.r. poprzez przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej przez skarżącą w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymująca się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami: konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osobie w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Wskazując na powyższe wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji i o orzeczenie co do istoty sprawy poprzez przyznanie skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego ewentualnie przekazanie sprawy organowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania.
Pełnomocnik skarżącej zwrócił się również o zasądzenie na jej rzecz kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych oraz o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z zaświadczenia lekarskiego z dnia 22 marca 2023 r. na okoliczność pogorszenia się stanu zdrowia ojca skarżącej. W uzasadnieniu skargi jej autor opisał dotychczasowy przebieg postępowania kwestionując oba wydane w sprawie rozstrzygnięcia administracyjne. Podkreślił następnie, że z art. 17 ust. 1 u.ś.r. wynika, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje osobom w nim wymienionym, jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniem konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.
Z przywołanej normy prawa wynika, że podstawowym wymogiem uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego jest sprawowanie stałej, ciągłej opieki wykluczającej podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, która nie musi być opieką całodobową. Odwołując się do orzecznictwa sądowoadministracyjnego oraz poglądów doktryny pełnomocnik podkreślił, że warunku "stałej" opieki nie można rozumieć jako wykonywania opieki nieustannie i przez 24 godziny na dobę, lecz ma to być opieka stała w sensie trwałości, zaś "długotrwała" w sensie rozciągłości w czasie, jako opieka nad niepełnosprawną osobą, której zakres wyznaczony jest niepełnosprawnością osoby wymagającej opieki, a więc koniecznością wykonywania czynności warunkujących egzystowanie tej osoby w warunkach godności człowieka. Istotą opieki, o której mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r. jest więc nie tylko jej stałość i ciągłość, ale także zapewnienie zaspokojenia normalnych, codziennych potrzeb osoby, nad którą jest sprawowana; zapewnienie jej egzystencji, której bez pomocy osób trzecich nie jest w stanie sobie sama zapewnić.
Dodał też, że nie sposób przyjąć, że skoro świadczona pomoc (opieka) nie jest wykonywana przez całą dobę (a jedynie we wskazanych godzinach), to tym samym nie można mówić o opiece "stałej i długoterminowej" w rozumieniu art. 17 ust. 1 u.ś.r. Abstrahując od kwestii, że w sprawowaniu opieki, o której mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., chodzi przede wszystkim o pomoc w zapewnieniu zaspokojenia normalnych, podstawowych i codziennych potrzeb egzystencjalnych osobie niepełnosprawnej, których ta z uwagi na stopień niepełnosprawności (schorowania) nie jest w stanie sobie sama zapewnić.
W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o oddalenie skargi i podtrzymało stanowisko oraz wywody zawarte w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu zważył, co następuje
Skarga zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 2492) sądy administracyjne kontrolują działalność administracji publicznej pod względem zgodności z prawem.
Stosownie do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 259, z późn. zm.), zwanej dalej P.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz wskazaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a, który w sprawie nie miał zastosowania.
Na zasadzie art. 145 § 1 pkt 1 P.p.s.a. uwzględnienie skargi na decyzję lub postanowienie następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (lit. a), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (lit. b) lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c).
Dodać jeszcze należy, iż zgodnie z art. 119 pkt 2 P.p.s.a. sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. W trybie uproszczonym sąd rozpoznaje sprawy na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów (art. 120 P.p.s.a.). W niniejszej sprawie uwzględniając zatem stanowisko strony w zakresie rozpoznania sprawy w trybie uproszczonym, Sąd rozpoznał sprawę w tym trybie.
Przeprowadzona przez Sąd, według wskazanych wyżej kryteriów, kontrola legalności zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji wykazała, że akty te wydano z naruszeniem prawa w stopniu uzasadniającym ich uchylenie.
W rozpoznawanej sprawie materialnoprawną podstawę działania organu stanowiły przepisy cyt. wyżej ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, nadal zwanej u.ś.r. Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
Po myśli art. 17 ust. 1b u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała:
- 1) nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub
- 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia.
Z kolei w przepisie art. 17 ust. 5 u.ś.r. określono przesłanki wykluczające możliwość uzyskania powyższego świadczenia, w tym w pkt 1 lit. a, wedle którego świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego lub rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w ustawie z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym.
W niniejszej sprawie nie jest kwestionowane, że skarżąca sprawuje opiekę nad niepełnosprawnym ojcem – K. W., który orzeczeniem Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w [...] z dniu 24 lutego 2022 r. został zaliczony do osób o znacznym stopniu niepełnosprawności na stałe. Z orzeczenia tego wynika ponadto, że nie da się ustalić od kiedy niepełnosprawność istnieje, a ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 29 listopada 2018 r. W orzeczeniu tym stwierdzono również, że K. W. wymaga stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. W stanie faktycznym sprawy jest ponadto bezsporne, że skarżąca nie jest zatrudniona ani nie wykonuje innej pracy zarobkowej oraz jest osobą, na której ciąży obowiązek alimentacyjny względem ojca, stosownie do art. 128 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2020 r. poz. 1359 ze zm.), gdyż ojciec jest osobą rozwiedzioną. Skarżąca spełnia zatem – co do zasady przesłanki - warunkujące prawo do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, które zostały określone w art. 17 ust. 1 u.ś.r.
Istota sporu w kontrolowanej sprawie sprowadza się natomiast do rozstrzygnięcia kwestii, czy w okolicznościach faktycznych niniejszej sprawy istniały uzasadnione podstawy do przyjęcia, że w przypadku skarżącej nie występuje związek przyczynowy pomiędzy sprawowaniem opieki nad ojcem a rezygnacją z zatrudnienia lub niepodejmowaniem przez wnioskodawczynię zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej.
W świetle art. 17 ust. 1 u.ś.r. nie budzi wątpliwości to, że musi istnieć związek przyczynowy między rezygnacją z zatrudnienia przez opiekuna (niepodejmowania przez niego pracy) a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny wskazanym w tym przepisie. Ocena tego warunku wymaga zweryfikowania przez organy obiektywnej zdolności strony do podjęcia zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej oraz ustalenie, że z uwagi na sprawowanie opieki nad niepełnosprawnym ojcem strony nie ma takiej możliwości. Co istotne, przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. dla spełnienia warunku sprawowania opieki stałej lub długotrwałej nie wymaga wspólnego zamieszkiwania opiekuna i podopiecznego, jak również nie wymaga sprawowania opieki w sposób ciągły, codziennie, bez jakiejkolwiek przerwy i w zasadzie przez całą dobę. Jak celnie przyjmuje się w orzecznictwie sądowoadministracyjnym wymóg ten nie jest również związany z żadnym etatowym (godzinowym) sprawowaniem opieki.
Codzienne, wielogodzinne świadczenie pomocy w prowadzeniu gospodarstwa domowego i sprawowanie opieki może stanowić przesłankę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, o ile nie pozwala na podejmowanie pracy zarobkowej. Są to okoliczności, które wymagają każdorazowo dokładnego sprawdzenia i uzasadnienia. Obok faktycznie realizowanej opieki i pomocy istotna pozostaje także gotowość osoby ubiegającej się o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego do udzielenia pomocy osobie niepełnosprawnej w zależności od jej aktualnych potrzeb oraz stanu zdrowia. Permanentny stan takiej gotowości uniemożliwiałby podejmowanie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej (por. wyroki NSA: z dnia 29 kwietnia 2021 r., sygn. akt I OSK 2178/20 i z dnia 7 maja 2020 r., sygn. akt I OSK 1049/19, wszystkie powołane w uzasadnieniu orzeczenia dostępne są na stronie internetowej Centralnej Bazy Orzeczeń Sądów Administracyjnych - http://orzeczenia.nsa.gov.pl).
Trafnie też wyjaśnił Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 6 października 2020 r. (sygn. akt I OSK 371/20), że zarówno określenie "stała" lub "długoterminowa" opieka są pojęciami charakteryzującymi czas, okres sprawowania opieki. Rozróżnianie przez ustawodawcę opieki stałej i długoterminowej implikuje przyjęcie, że nie stawia on wymogu sprawowania opieki w sposób nieprzerwany, całodobowy, codzienny, samodzielny, jak też przebywania stale w pobliżu osoby, która opieki w świetle orzeczenia o stopniu niepełnosprawności wymaga. Warunku "stałej" opieki nie można rozumieć jako wykonywania opieki nieustannie i przez 24 godziny na dobę, lecz ma to być stała w sensie trwałości, a długotrwała w sensie rozciągłości w czasie, powtarzalna opieka nad niepełnosprawną osobą, której zakres wyznaczony jest niepełnosprawnością osoby wymagającej opieki, a więc koniecznością wykonywania czynności opiekuńczych umożliwiających egzystowanie tej osoby w warunkach godności człowieka, zapewnienie zaspokojenia normalnych, codziennych potrzeb osoby, nad którą opieka jest sprawowana, których bez pomocy osób trzecich nie jest w stanie sobie sama zapewnić.
NSA podkreślił jednocześnie, że konieczność stałej lub długotrwałej opieki nad osobą niepełnosprawną wynika z orzeczenia właściwych organów o znacznym stopniu niepełnosprawności. Jednakże sposób sprawowania opieki nie został określony w ustawie o świadczeniach rodzinnych i dlatego należy go rozpatrywać przez pryzmat celu art. 17 ust. 1 u.ś.r. Wobec tego uznać należy, że przesłanka warunkująca uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego zostanie również spełniona, jeżeli stosownie do konkretnych okoliczności, w szczególności zakresu niepełnosprawności i wynikających z niego potrzeb osoby niepełnosprawnej, opiekun pozostaje w ciągłej dyspozycji swojego podopiecznego.
Skład orzekający w niniejszej sprawie podziela nadto pogląd prezentowany w orzecznictwie, że to do komisji orzekającej o niepełnosprawności należy orzeczenie, czy dana osoba niepełnosprawna wymaga stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy ze strony innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Jeżeli orzeczenie takie zastrzeżenie zawiera, to osoba podejmująca się takiej opieki, jeżeli rezygnuje z zatrudnienia, może ubiegać się o świadczenie pielęgnacyjne bez dodatkowego warunku, aby nie było możliwe połączenie opieki z pracą. Z założenia orzeczona konieczność opieki lub pomocy ze strony innych osób daje opiekunowi tytuł do rezygnacji z zatrudnienia, jeżeli się na to decyduje. Decyzja o rezygnacji pozostawiona jest opiekunowi i jej zasadność nie podlega weryfikacji organu w postępowaniu o przyznanie świadczenia.
Ponadto wyraźnie wskazuje się, iż przesłanką świadczenia pielęgnacyjnego jest niepozostawanie w zatrudnieniu osoby zdolnej do pracy, bez względu na okoliczności tego stanu rzeczy (por. wyroki NSA: z dnia 23 listopada 2021 r., sygn. akt I OSK 786/21; z dnia 8 listopada 2022 r., sygn. akt I OSK 85/22). Z tego też powodu organ pomocowy nie ma podstaw prawnych ażeby ustalać przyczyny braku zatrudnienia osoby ubiegającej się o świadczenie pielęgnacyjne. Organ jest jedynie zobowiązany do ustalenia, czy osoba taka jest zdolna do pracy i czy wyłączną przyczyną rezygnacji z zatrudnienia jest konieczność sprawowania opieki. Opieka ta musi stanowić oczywistą przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej, a więc powodować faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia lub prowadzić do rezygnacji z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Związek między rezygnacją bądź niepodejmowaniem zatrudnienia a sprawowaną opieką musi być bezpośredni i ścisły.
W przytoczonych wyrokach akcentuje się również, że wskazanie w orzeczeniu na konieczność opieki lub pomocy następuje ze względu na stwierdzoną przez lekarzy znacznie ograniczoną możliwość samodzielnej egzystencji. Samodzielna egzystencja obejmuje wszelkie sfery aktywności i potrzeb, nie tylko związane osobiście z osobą niepełnosprawną, ale też z jej warunkami bytowymi. Na równi z czynnościami higienicznymi dotyczącym osoby należy traktować czynności higieniczne dotyczące jej otoczenia, załatwianie jej spraw urzędowych, nabywanie produktów służących konsumpcji (por. wyrok NSA z dnia 8 listopada 2022 r., sygn. akt I OSK 82/22 i przytoczone tam orzecznictwo).
Poza tym podkreślenia wymaga, że orzeczenie o stopniu niepełnosprawności jest rodzajem dokumentu urzędowego w rozumieniu art. 76 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r. poz. 775, ze zm. - zwanej dalej K.p.a.), który wiąże organy stosujące prawo w danej sprawie (stanowi dowód tego co zostało w nich urzędowo stwierdzone).
Przenosząc powyższe na grunt rozpoznawanej sprawy, stwierdzić trzeba, że w orzeczeniu o stopniu niepełnosprawności ojca skarżącej jednoznacznie wskazano m.in., że wymaga on stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Treść tego orzeczenia była dla organów orzekających w sprawie wiążąca. Natomiast już z jego treści wynikał charakter i zakres opieki sprawowanej nad K. W. Sąd nie podzielił poglądu Kolegium, że wykonywanie takich czynności przez skarżącą jak przygotowywanie i podawanie posiłków, umawianie i dowożenie do lekarza, pomoc przy kąpieli itp. stanowią typowe czynności dnia codziennego, które może wykonywać każda nawet zatrudniona osoba. Czynności te, co istotne, strona podejmuje dla i na rzecz ojca, świadomie dokonując wyboru "oddania się" opiece nad niepełnosprawnym ojcem.
Wobec tego Sąd stwierdza na podstawie materiału dokumentacyjnego sprawy, zwłaszcza przedłożonego orzeczenia lekarskiego, że ojciec skarżącej wymaga stałej, długotrwałej opieki i pomocy innych osób. Oczywistym w świetle treści tego orzeczenia jest to, że ojciec wnioskodawczyni nie jest zdolny do samodzielnej egzystencji i wymaga stałej pomocy w wykonywaniu czynności dnia codziennego. Z niekwestionowanych przez organ ustaleń wynika, że to skarżąca wykonuje przy ojcu wszystkie czynności w zakresie opieki, a zatem bezsprzecznie zakres sprawowanej opieki ma charakter słały i długotrwały w rozumieniu art. 17 ust. 1 u.ś.r.
Natomiast zakres sprawowanej przez skarżącą opieki ma charakter indywidualnie dostosowany do schorzenia ojca, a więc potrzeb indywidualnych osoby niepełnosprawnej. Sprawowanie opieki w odpowiednim zakresie może być okolicznością badaną przy ocenie spełnienia przesłanek przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, jednakże owa "odpowiedniość" (adekwatność) do potrzeb osoby niepełnosprawnej odnoszona jest zasadniczo do wskazań wynikających z orzeczenia o niepełnosprawności. Konsekwentnie zatem, wykonywanie codziennych czynności pomocy i opieki względem takiej osoby w zakresie wynikającym z orzeczenia o niepełnosprawności może stanowić przyczynę niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w rozumieniu art. 17 ust. 1 u.ś.r. (por. wyrok WSA w Łodzi z dnia 7 września 2022 r., sygn. akt II SA/Łd 318/22).
W ocenie Sądu w prowadzonym postępowaniu organy obu instancji naruszyły przepisy art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a., ponieważ nie rozważono wszystkich istotnych kwestii i nie dokonano należytej analizy oraz oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego, w tym oświadczeń skarżącej, a w konsekwencji naruszony został również przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. poprzez przedwczesną odmowę przyznania wnioskowanego świadczenia. Podkreślenia wymaga, że organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 K.p.a.). Dopiero na podstawie całokształtu materiału dowodowego organ ocenia, czy dana okoliczność została udowodniona (zasada swobodnej oceny dowodów ustanowiona w art. 80 K.p.a.). Po przeprowadzonym postępowaniu, jeśli sprawa jest dostatecznie wyjaśniona oraz taką formę rozstrzygnięcia przewidują odpowiednie przepisy, organ wydaje decyzję, uwzględniając wytyczne co do jej elementów składowych, wskazanych w art. 107 K.p.a., przedstawiając m.in. przyjęty w sprawie stan faktyczny (art. 107 § 3 K.p.a.).
Z przepisu art. 80 K.p.a. wynika, że oceniając wiarygodność i moc dowodów, organ powinien uwzględnić treść wszystkich przeprowadzonych i rozpatrzonych dowodów mających istotne znaczenie w sprawie. Kolejną przesłanką prawidłowości swobodnej oceny dowodów jest, aby organ ocenił nie tylko każdy dowód z osobna, ale wszystkie dowody łącznie. Ocena ta powinna również wynikać z wiedzy i doświadczenia życiowego.
Zdaniem Sądu, kwestionując zakres sprawowanej opieki przez skarżącą, a w konsekwencji związek przyczynowy między opieką a nieodejmowaniem zatrudnienia, organy w istocie nie rozważyły wszystkich okoliczności, które powinny zostać przeanalizowane przed sformułowaniem tezy o występowaniu bądź niewystępowaniu związku przyczynowego. Stwierdzając brak związku przyczynowo-skutkowego między niepodejmowaniem przez skarżącą zatrudnienia a wykonywaniem przez nią opieki, organy nie wykazały, że w stosunku do jej ojca możliwe jest skumulowanie w czasie wykonywania czynności opiekuńczych, pozwalające na podjęcie zatrudnienia w niepełnym wymiarze czasu pracy. Jak wskazano powyżej, świadczenie pielęgnacyjne może przysługiwać opiekunowi, który nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, mając co najmniej potencjalną możliwość (zdolność), by zatrudnienie lub inną pracę zarobkową podjąć. W okolicznościach rozpoznawanej sprawy, czynienie zatem rozważań na temat bierności zawodowej skarżącej jawi się jako całkowicie zbędne oraz noszące znamiona nieuprawnionego poszerzania katalogu przesłanek, od których zależy przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego.
Niedopuszczalne jest bowiem wprowadzanie przez organy administracyjne dodatkowych negatywnych przesłanek przyznania świadczenia. Świadczenie pielęgnacyjne może być bowiem przyznane nawet osobom, które nigdy wcześniej nie pracowały. Istotne dla rozstrzygnięcia sprawy jest natomiast to, czy aktualnie skarżąca nie podejmuje zatrudnienia w związku ze sprawowaniem opieki nad ojcem. Z akt sprawy wynika bezspornie, że skarżąca wykonuje w znacznej części czynności dnia codziennego związane z gospodarstwem ojca i nakierowane wyłącznie na ojca, tj. pomoc w czynnościach toaletowych (zmiana pampersów), pomoc w wykonywaniu czynności higienicznych (mycie, smarowanie kremami przeciw odleżynom), mierzenie ciśnienia i poziomu cukru, podawanie insuliny, ubieranie, sprzątanie, robienie zakupów, realizacja recept, umawianie wizyt lekarskich, przygotowanie posiłków, podawanie lekarstw, załatwianie spraw urzędowych.
W przekonaniu Sądu, skoro czynności opiekuńcze dotyczą podstawowych przejawów zwykłego, codziennego funkcjonowania osoby wymagającej opieki, zasady doświadczenia życiowego wskazują, że są one rozciągnięte w czasie, a przez to wymagają praktycznie ciągłej gotowości i systematycznego działania ze strony opiekuna. Stąd nieuzasadniona pozostaje konstatacja organu odwoławczego co do uznania, że rozmiar i zakres sprawowanej przez skarżącą opieki nad ojcem nie jest na tyle absorbujący, by skarżąca nie mogła podjąć zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej nawet w niepełnym wymiarze czasu pracy.
W tym stanie rzeczy, wobec opisanego wyżej naruszenia przez organy przepisów prawa procesowego i materialnego, mającego niewątpliwie wpływ na rozstrzygnięcie, Sąd - na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c P.p.s.a. - uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji, o czym orzekł w sentencji wyroku. Natomiast orzeczenie o kosztach, zawarte w pkt 2 wyroku, uzasadnia art. 200 w zw. z art. 205 § 2 P.p.s.a. Na wysokość tych kosztów składa się wynagrodzenie pełnomocnika strony skarżącej w kwocie 480 zł, wynikające z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2015 r. poz. 1000).
Wskazania co do dalszego postępowania wynikają wprost z treści uzasadnienia niniejszego wyroku. Rzeczą organu przy ponownym rozpatrywaniu sprawy będzie uwzględnienie przedstawionej oceny prawnej i usunięcie dostrzeżonych naruszeń prawa, zgodnie z dyspozycją art. 153 P.p.s.a.