Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 4 listopada 2014 r., sygn. akt II SO/Op 81/14, referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym, ustanowił T. R. radcę prawnego w sprawie decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia 29 kwietnia 2014 r., nr [...]. Na tej podstawie, po wystąpieniu Sądu do Okręgowej Izby Radców Prawnych w Opolu, na pełnomocnika T. R. został wyznaczony radca prawny J. J. Pełnomocnik złożył do tut. Sądu wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi i sporządził tę skargę, w której wniósł m.in. o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, oświadczając, że nie została ona opłacona, ani w części, ani w całości. Wniesiona skarga została odnotowana w Repertorium sądowym pod sygn. akt II SA/Op 2/15 i stanowi przedmiot niniejszej sprawy.
Następnie, radca prawny J. J. przedłożył do akt sprawy kopię faktury z dnia 12 marca 2015 r., opiewającą na kwotę łączną 317,59 zł, w której wyszczególniono następujące pozycje:
- 1. Badanie akt administracyjnych – dojazd, ilość – 4 km, cena jedn. – 0,84 zł, wartość brutto – 4,13 zł;
- 2. Badanie akt sądowych - dojazd, ilość – 6 km, cena jedn. - 0,84 zł, wartość brutto – 6,20 zł;
- 3. Opłata pocztowa polecona ekonomiczna – ilość 1 szt., wartość – 4,19 zł;
- 4. Zastępstwo przed WSA – 295,20 zł brutto;
- 5. Duplikacja dokumentów – 8 szt., cena jedn. – 0,25 zł, wartość brutto – 2,46 zł;
- 6. Opłata pocztowa polecona priorytet – 1 szt., cena jedn. 4,39 zł, wartość brutto – 5,40 zł.
Na rozprawie w dniu 12 marca 2015 r., zapadł w sprawie wyrok oddalający skargę. Z protokołu rozprawy wynika, że pełnomocnik skarżącego nie był na niej obecny.
Pismem z dnia 8 maja 2015 r., referendarz sądowy wezwał pełnomocnika do sprecyzowanie wykazywanych wydatków, przez wyjaśnienie co wnioskodawca rozumie pod podanymi w ww. piśmie wartościami. W szczególności zobowiązano pełnomocnika do oznaczenia wartości 4 i 6, a w przypadku gdy oznaczają one kilometry, to zobowiązano do wskazania jaką odległość wytyczają i dlaczego różnią się od siebie oraz kiedy miały miejsce podane zdarzenia. Wezwano także pełnomocnika do udokumentowania kosztów przejazdu przez przedłożenie np. rachunku, faktury, paragonu z tytułu zakupu paliwa, bądź kopii dowodu rejestracyjnego samochodu, czy biletu.
W dniu 16 maja 2015 r. wpłynęła drogą elektroniczną do tut. Sądu korespondencja, nazwana zestawieniem – wyjaśnieniem w sprawie kosztów z faktury za zastępstwo prawne w sprawne w sprawie II SA/Op 2/15. Odnotowano w nich w formie tabelarycznej określone wartości.
Działając na podstawie art. 258 § 2 pkt 8 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 z późn. zm.) – zwanej dalej w skrócie: "P.p.s.a." zważono, co następuje:
W myśl art. 250 P.p.s.a., wyznaczony w ramach przyznanego prawa pomocy pełnomocnik procesowy otrzymuje wynagrodzenie odpowiednio według zasad określonych w przepisach o opłatach za czynności adwokatów, radców prawnych, doradców podatkowych albo rzeczników patentowych w zakresie ponoszenia kosztów nieopłaconej pomocy prawnej oraz zwrotu niezbędnych i udokumentowanych wydatków.
Szczegółowe zasady przyznawania wynagrodzenia reguluje natomiast rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. z 2013 r., poz. 490), określając czynności, stawki minimalne i szczegółowe zasady ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej, udzielnej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu. W myśl § 2 ust. 2 powołanego rozporządzenia podstawę zasądzenia opłat stanowią stawki minimalne określone w rozdziałach 3-4. Gdy chodzi o postępowanie przed sądami administracyjnymi konkretyzuje je umieszczony w rozdziale 4 rozporządzenia przepis § 14, różnicując w zależności od instancji i przejawionej przez radcę prawnego aktywności wysokość wskaźnika stawki należnego wynagrodzenia. Wskazać też należy, że w myśl § 14 ust. 2 pkt 1 rozporządzenia, omawiane stawki są różnicowane wedle przedmiotu zaskarżenia.
W niniejszej sprawie, wyznaczony pełnomocnikiem z urzędu, radca prawny J. J., złożył wraz ze skargą wniosek o przyznanie kosztów nieopłaconej w żadnym zakresie, pomocy prawnej udzielonej skarżącemu. Wniosek ten zawarty został w skardze i dotyczył przyznania wynagrodzenia oraz zwrotu wydatków, jak sam pełnomocnik to określił, zgodnie z fakturą. Następnie, w dniu 12 marca 2015 r. wpłynęła do tut. Sądu korespondencja nadana w formie elektronicznej, określona przez pełnomocnika, jako załącznik do skargi, przy której ww. załączył kopię faktury opiewającą na kwotę łączną 371,59 zł.
Wyjaśnić w tym miejscu należy, że w ustawie Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (P.p.s.a.) nie ma regulacji, która przewidywałaby możliwość wnoszenia drogą elektroniczną pism procesowych opatrzonych bezpiecznym podpisem elektronicznym. Przepis art. 46 § 1 pkt 4 P.p.s.a. stanowi bowiem, że każde pismo strony powinno zawierać podpis strony albo jej przedstawiciela ustawowego lub pełnomocnika, rozumiany jako znak ręczny określonej osoby, noszący indywidualne i powtarzalne cechy, pozwalające odróżnić go od innych i umożliwiające identyfikację osoby podpisującego oraz zbadanie autentyczności podpisu (H. Knysiak-Molczyk [w:] T. Woś, H. Knysiak-Molczyk, M. Romańska, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2011, str. 298). W art. 46 § 1 pkt 4 P.p.s.a. jest więc mowa o podpisie własnoręcznym, z wyjątkiem przypadków niemożności podpisania pisma przez stronę, o których mowa w art. 46 § 4 P.p.s.a. Z treści art. 5 ust. 2 ustawy o podpisie elektronicznym nie można więc wywodzić, iż w postępowaniu przed sądami administracyjnymi dopuszczalne jest wniesienie pisma procesowego drogą elektroniczną opatrzonego bezpiecznym podpisem elektronicznym.
Niedochowanie warunków własnoręcznie podpisanego pisma, wiąże się natomiast z odrzuceniem (lub zwrotem) pisma. Przywołane stanowisko, poparte szerokim uzasadnieniem, zostało zaprezentowane w uchwale Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 12 maja 2014 r., sygn. akt I OPS 10/13 i stanowi wiążącą interpretację przepisów procedury sądowoadministracyjnej. Warto także przytoczyć dalszą część uzasadnienia, w którym NSA zwrócił uwagę, że: "[...] w dniu 10 stycznia 2014 r. uchwalona została ustawa o zmianie ustawy o informatyzacji działalności podmiotów realizujących zadania publiczne oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2014 r., poz. 183). W art. 4 tej ustawy wprowadzono zmiany w ustawie – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi dotyczące informatyzacji postępowania sądowoadministracyjnego. Dodano m.in. art. 46 § 2a P.p.s.a., który stanowi: "Gdy pismo strony jest wnoszone w formie dokumentu elektronicznego, powinno ponadto zawierać adres elektroniczny oraz zostać podpisane przez stronę albo jej przedstawiciela ustawowego lub pełnomocnika bezpiecznym podpisem elektronicznym weryfikowanym przy pomocy ważnego kwalifikowanego certyfikatu, podpisem potwierdzonym profilem zaufanym ePUAP lub przez zastosowanie innych mechanizmów, o których mowa w art. 20a ust. 2 ustawy z dnia 17 lutego 2005 r. o informatyzacji działalności podmiotów realizujących zadania publiczne, jeżeli takie mechanizmy zostały wprowadzone przez sąd administracyjny" (art. 4 pkt 5 ustawy). Wprowadzone zmiany w postępowaniu sądowoadministracyjnym wejdą w życie po upływie 36 miesięcy od dnia ogłoszenia ustawy, a więc od dnia 11 lutego 2017 r."
W świetle przywołanych przepisów prawa i poglądów NSA, nie budzi wątpliwości, że w obecnym stanie prawnym nie ma możliwości skutecznego wnoszenia pisma w formie elektronicznej, bowiem jednym z jego wymogów formalnych jest m.in. własnoręczne podpisanie go przez autora. Z powyższych względów referendarz sądowy uznał, że nadesłana w formie elektronicznej kopia faktury, stanowiąca w istocie spis kosztów pełnomocnika z urzędu, jest jedynie załącznikiem do wniosku zawartym w skardze (a nie kolejnym pismem procesowym), zawierającym wymienienie poniesionych kosztów. Jednakże z uwagi na nieczytelność podanych informacji, referendarz wezwał pełnomocnika o sprecyzowanie przedstawionych wydatków. Ten, ponownie w formie elektronicznej przekazał informację, która została podana w sposób skrótowy, niewystarczający do jednoznacznego określenia tych wydatków. W żaden sposób nie udokumentowano także ich poniesienia.
Stosownie natomiast do przywołanego na wstępie art. 250 P.p.s.a., pełnomocnikowi przysługuje zwrot niezbędnych i udokumentowanych wydatków. W takim przypadku pełnomocnik musi wykazać, że określony wydatek był niezbędny oraz okazać dowód jego poniesienia (tak: B. Dauter w: "Koszty postępowania w sprawach administracyjnych i sądowoadministracyjnych, B. Dauter, S. Babiarz, M. Niezgódka – Medek, Wyd. 2, Wydawnictwo LexisNexis, Warszawa 2009, s. 361 – 362; postanowienie NSA z dnia 17 września 2014 r., sygn. akt I OZ 743/14, LEX 1529112), przez przedłożenie np. faktur, rachunków. Jako dokument potwierdzający konieczny wydatek uznaje się także w przypadku kosztów przejazdu własnym pojazdem, przedłożenie do akt odpisu dowodu rejestracyjnego (por.: postanowienie NSA z dnia 22 lutego 2011 r., sygn. akt I OZ 117/11, dostępne na stronie internetowej Naczelnego Sądu Administracyjnego https://cbois.nsa.gov.pl/cbois).
W przypadku nie udokumentowania wydatków, kwota przyznanego wynagrodzenia nie może uwzględniać ich zwrotu (por.: G. Radecki, "Wynagrodzenie pełnomocnika ustanowionego w ramach prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym", ZNSA z 2013 r. nr 2, poz.52). Przez przyznanie pomocy prawnej Skarb Państwa przejmuje bowiem na siebie ciężar finansowy związany z wynagrodzeniem pełnomocnika z urzędu, a Sąd, jako dysponent środków publicznych, odpowiada za zasadność i legalność ich wydatkowania (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 11 grudnia 2013 r., sygn. akt III SA/Łd 995/13, LEX 1407808).
Ponadto, jak wskazano w postanowieniu Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 marca 2012 r., sygn. akt II FZ 30/12, (opublikowanym na stronach internetowych Naczelnego Sądu Administracyjnego https://cbois.nsa.gov.pl/cbois) definicja "niezbędnych kosztów postępowania" w sytuacji, gdy strona występuje osobiście lub jest reprezentowana przez nieprofesjonalnego pełnomocnika, a także gdy w jej imieniu występuje pełnomocnik będący radcą prawnym, została przedstawiona w art. 205 § 1 i 2 P.p.s.a. Zgodnie z § 2 art. 205 P.p.s.a., do niezbędnych kosztów postępowania strony reprezentowanej przez radcę prawnego, zalicza się wynagrodzenie, jednak nie wyższe niż stawki opłat określone w odrębnych przepisach i wydatki jednego radcy prawnego, koszty sądowe oraz koszty nakazanego przez sąd osobistego stawiennictwa strony. NSA ocenił, że powyższa regulacja ma charakter wyczerpujący, a zatem przedstawiony katalog kosztów niezbędnych nie może być rozszerzany na wydatki inne, w tym drobne i zwykle występujące przy okazji procesu sądowego.
Odnośnie zatem podawanych przez pełnomocnika w niniejszej sprawie, kosztów nadania przesyłek i sporządzenia odpisów dokumentów do skargi, to zdaniem referendarza są to właśnie wyżej wspomniane "drobne i zwykle występujące przy okazji procesu sądowego wydatki", które pokrywa przyznane pełnomocnikowi wynagrodzenie (por. także: postanowienie referendarza sądowego z dnia 16 października 2012 r., sygn. akt I SA/Gl 197/11, dostępne w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń i Informacji o Sprawach Sądów Administracyjnych; postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu z dnia 28 września 2005 r., sygn. akt I SA/Op 73/05, LEX nr 857102).
Mając na względzie powyższe, orzekający przyznał pełnomocnikowi jedynie wynagrodzenie za reprezentowanie strony przed Sądem I instancji, w wysokości 240 zł na zasadzie § 14 ust. 2 pkt 1 lit. c ww. rozporządzenia, bowiem pełnomocnik sporządził i wniósł skargę do Sądu wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu do jej złożenia. Wynagrodzenie powyższe podwyższył o stawkę podatku od towarów i usług w związku z § 2 ust. 3 ww. rozporządzenia, która wynosi w tym przypadku 55,20 zł.
Reasumując, referendarz postanowił o przyznaniu pełnomocnikowi kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu w podanej wyżej wysokości, działając na zasadzie art. 258 § 2 pkt 8 P.p.s.a., co też orzekł jak w sentencji.