Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 29 października 2015 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu, oddalił skargę S. K. wniesioną na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia 25 czerwca 2015 r., nr [...].
Z akt sprawy wynika, że skarżący opłacił skargę uiszczając wpis w wysokości 100 zł (por.: k-24), a także dokonał zapłaty opłaty kancelaryjnej od odpisu zapadłego wyroku wraz z uzasadnieniem (por.: k-33 akt), który został doręczony skarżącemu w dniu 14 grudnia 2015 r.
Pismem z dnia 10 listopada 2015 r., skarżący zwrócił się o przyznanie prawa pomocy, a następnie żądanie to powtórzył na urzędowym formularzu, złożonym w terminie 7 dni wyznaczonym skarżącemu przez Sąd do uzupełnienia braków formalnych wniosku. Zakresem wniosku skarżący objął zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego, bądź adwokata, a we wniosku podał, że tworzy samotnie gospodarstwo domowe, posiada nieruchomość rolną o powierzchni około 3,14 ha, w tym las – ok. 80 arów. Skarżący nie określił wartości podanego majątku, argumentując to brakiem wiedzy na ten temat. Oświadczył także, że nie posiada statusu osoby bezrobotnej ze względu na posiadany areał rolny; mieszka u siostry w ramach tzw. służebności, a własnej rodziny nie posiada.
Skarżący podał także, że nie korzysta ze świadczeń opieki społecznej, ponieważ posiadane grunty rolne wykluczają możliwość uzyskania pomocy; utrzymuje się wyłącznie z prac dorywczych; posiada dług w KRUS, który zamierza spłacić, a także dług w Urzędzie Gminy wynikający z niniejszej sprawy, którego z kolei nie zamierza spłacać.
Na wezwanie referendarza do uzupełnienia wniosku przez złożenie dodatkowych wyjaśnień, skarżący podał, że nie jest możliwe określenie uzyskiwanych dochodów z tytułu prac dorywczych, albowiem kwoty te są różne w zależności od wykonanej pracy i kształtują się od 20 – 100 zł. Poza tym, w miesiącach zimowych możliwości dorobienia prawie nie ma, a ponadto skarżący obecnie ma kontuzjowaną nogę, leczy się i nie może pracować. Z tytułu posiadanych gruntów, według oświadczenia skarżącego, nie uzyskuje on żadnych dochodów, ponieważ około ½ powierzchni gruntu stanowi las i łąka, a pozostałą część uprawia sąsiad (umowa słowna), który płaci podatek i czasami podaruje skarżącemu produkty rolne. Jedynym dochodem skarżącego są dopłaty bezpośrednie, które w tym roku wyniosły 1.743,42 zł i w stosunku do poprzedniego roku zostały zmniejszone o około 400 zł. Środki te skarżący przeznaczył na opłaty sądowe i na leczenie oraz leki.
Odnosząc się do wykazywanego długu w KRUS, skarżący wyjaśnił, że dług ten w wysokości 20.000 zł wynika z obowiązku regulowania składki ubezpieczeniowej z racji posiadanych gruntów rolnych, a uzyskiwane dochody nie wystarczają na ponoszenie tych składek. Oświadczył także, że nie posiada sprzętu rolniczego, bo nie ma takiej potrzeby. Stwierdził, że mieszka w domu rodzinnym na podstawie służebności (dożywotnio); przekazuje siostrze drobne kwoty na utrzymanie domu, a w zamian otrzymuje pożywienie i posiada dostęp do mediów.
Działając na zasadzie art. 258 § 2 pkt 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 z późn. zm.), zważono co następuje:
W ustawie Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zwanej dalej w skrócie: "P.p.s.a.", została uregulowana instytucja prawa pomocy, która zgodnie z art. 245 P.p.s.a., może być przyznana:
- - w zakresie całkowitym, obejmującym ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego oraz zwolnienie od kosztów sądowych, które stosownie do art. 211 P.p.s.a. obejmują opłaty sądowe (jakimi na zasadzie art. 212 § 1 w związku z art. 234 § 2 P.p.s.a. są wpis i opłata kancelaryjna) i zwrot wydatków lub
- - w zakresie częściowym, obejmującym tylko zwolnienie od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego, przy czym częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej kwoty pieniężnej.
Rozpoznając wniosek referendarz zważył, że możliwość ustanowienia stronie pełnomocnika z urzędu lub zwolnienia jej od kosztów sądowych – w całości lub części, ma na celu zapewnienie osobom ubogim i znajdującym się w trudnej sytuacji bytowej, możliwość dochodzenia swoich interesów przed sądem administracyjnym. Wskazuje na to jednoznacznie przepis art. 246 § 1 pkt 1 i 2 P.p.s.a., określający wymogi jakie powinny spełniać osoby otrzymujące tę pomoc. Przepis ten stanowi bowiem, że przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym (a zatem wnioskowanym przez skarżącego) – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, a przyznanie tej pomocy w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przy czym przez uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, o którym mowa w przywołanym przepisie, należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych (por. postanowienie NSA z dnia 12 stycznia 2005 r., sygn. akt FZ 424/04, niepublikowane).
Po uwzględnieniu powyższych okoliczności, orzekający nie znalazł podstaw do całkowitego zwolnienia skarżącego od kosztów sądowych przede wszystkim z uwagi na ich częściowe uiszczenie przez samego skarżącego. Brak jest bowiem podstaw do zwolnienia od uiszczonego już w dniu 14 września 2015 r., wpisu od skargi w wysokości 100 zł, czy opłaty kancelaryjnej w wysokości 100 zł, uiszczonej w dniu 10 listopada 2015 r. Opłaty te zostały dokonane przed złożeniem wniosku o przyznanie prawa pomocy, a wniosek taki jest skuteczny od chwili jego wniesienia (w niniejszej sprawie w dniu 5 stycznia 2016 r. – data stempla pocztowego) i nie obejmuje zwolnienia od kosztów, do uiszczenia których strona obowiązana jest przed jego złożeniem (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 czerwca 2004 r., sygn. akt FZ 125/04, udostępnione w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, znajdującej się na stronie internetowej NSA: www.nsa.orzeczenia.gov.pl). Ponadto, fakt uiszczenia przez skarżącego wymienionych wyżej należności wskazuje na jego potencjał finansowy, co czyni zwolnienie skarżącego od całości kosztów sądowych, niezasadnym.
Referendarz sądowy uznał jednakże, że skarżący wykazał w sposób dostateczny swoje prawo do udzielenia pomocy w zakresie częściowym. Wykazał tym samym, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Skarżący nie posiada bowiem stałych źródeł dochodu, utrzymuje się z prac dorywczych, z których - jak oświadczył - uzyskuje miesięcznie maksymalnie około 200 zł, a jednorocznie około 1.740 z tytułu dopłat unijnych dla rolników. Za dzierżawę gruntów rolnych otrzymuje płody rolne, a także korzysta ze wsparcia rodziny (siostry), co pozwala mu na zaspokojenie podstawowych potrzeb mieszkaniowych i żywieniowych. Z wyjaśnień skarżącego wynika bowiem, że mieszka z rodziną w ramach tzw. służebności, nie prowadzi wprawdzie razem z nią wspólnego gospodarstwa domowego, ale korzysta z jej życiowego wsparcia, np. w formie zapewnienia warunków mieszkaniowych.
W ocenie referendarza biorąc pod uwagę maksymalny możliwy do osiągnięcia przez skarżącego miesięczny dochód oraz wykazywane zadłużenie, nie jest on w stanie także ponieść wydatków związanych z wynajęciem profesjonalnego pełnomocnika.
Mając zatem na uwadze powyższe okoliczności sprawy, referendarz sądowy uznał o konieczności udzielenia skarżącemu pomocy przez zwolnienie od wpisu od skargi kasacyjnej i ustanowienie radcy prawnego z urzędu.
Wobec powyższego, działając na zasadzie art. 258 § 2 pkt 7 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji.