Uzasadnienie
Skarżący J. L. w odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w wysokości 300 zł. wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych w całości (k. 29 i 29v akt sąd.). W uzasadnieniu wniosku wskazał na niskie dochody z gospodarstwa zaniżone poniżej średniej krajowej z uwagi na coroczne zalewanie gruntów, wysokie koszty utrzymania rodziny oraz zły stan zdrowia członków rodziny. Skarżący oświadczył, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną i dwójką dzieci. Oświadczył, że jedynym dochodem rodziny jest dochód z gospodarstwa rolnego w wysokości [...] zł miesięcznie. Nadto skarżący oświadczył, że ponosi koszty leczenia w wysokości [...] zł na rok, koszty rehabilitacji [...] zł, ubezpieczenie majątku [...] zł na rok, opłata za media [...]zł.
W części dotyczącej posiadanego majątku skarżący oświadczył, że posiada dom o powierzchni [...] m² w S. o wartości około [...]zł, gospodarstwo rolne o arealne [...]ha, grunty rolne o powierzchni [...]ha, [...] budynki gospodarcze, urządzenia i maszyny do produkcji rolnej oraz [...] szt. warchlaków, [...] szt. prosiąt, [...]tuczników, [...] lochy i [...] szt. bydła. Pozostali domownicy nie posiadają odrębnego majątku i wszyscy utrzymują się z gospodarstwa rolnego.
Do wniosku skarżący załączył kserokopie zaświadczeń o stanie zdrowia jego i żony.
Z uwagi na fakt, że wniosek o prawo pomocy na urzędowym formularzu był niepełny, co do sytuacji finansowej, skarżący został wezwany, w oparciu o przepis art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012r., poz. 270 ze zm., dalej "P.p.s.a.") do osobistego uzupełniania wniosku poprzez przedłożenie dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych.
W odpowiedzi skarżący podał, że w gospodarstwie rolnym zajmuje się produkcją tuczników i przychód ze sprzedaży w 2014r. oraz w okresie od stycznia do listopada 2015r. wyniósł łącznie [...] zł. Do tego doliczyć należy dopłaty w wysokości [...] zł w 2014r. oraz zasiłek rodzinny na córkę w wysokości [...] zł miesięcznie. Łączne przychody wyniosły w okresie ostatnich 23 miesięcy [...] zł miesięcznie.
Następnie skarżący wyliczył koszt nakładu pracy domowników w gospodarstwie rolnym w okresie ostatnich 23 miesięcy na łączną kwotę [...]zł oraz koszty zakupów do gospodarstwa rolnego – suma kosztów prowadzenia gospodarstwa wyniosła [...]zł.
Następnie skarżący wyliczył miesięczne koszty utrzymania domu i rodziny na kwotę około [...]zł (woda i kan., prąd, śnieci, telefon i Internet, podatek gruntowy, ubezpieczenie emerytalne, chorobowe, kominiarz). Skarżący oświadczył, że nie składał zeznań podatkowych, nie prowadzi działalności gospodarczej, nie posiada lokat bankowych, ani rachunków oszczędnościowych, nie ma kredytów i pożyczek. Posiada samochód osobowy marki skoda z 2005r.
Skarżący podsumował wszystkie koszty prowadzenia gospodarstwa rolnego i domu na łączną kwotę [...]zł miesięcznie. Przyjął zyskowność pracy w gospodarstwie na kwotę [...]zł miesięcznie. Nadto podał, że ponosi koszty zakupu żywności, leków i opłaty weterynaryjne.
Skarżący przedłożył kserokopie:
- - dowodów zapłaty ubezpieczenia KRUS, faktury i dowody wpłaty za media,
- - faktur za zakup środków do produkcji rolnej,
- - wyciągów z rachunku bankowego w Banku Spółdzielczym z saldem na dzień 26 listopada 2015r. w wysokości [...]zł.
Z wyciągów z tego rachunku wynikają wpływy w łącznej w wysokości [...] zł i wypłata [...] zł w styczniu 2014r., wpływy [...] w listopadzie 2015r.
Nadto z rachunków wynika, że skarżący uzyskuje świadczenie rodzinne w wysokości [...] zł miesięcznie oraz zasiłek chorobowy w wysokości średnio [...] zł miesięcznie w 2015r., dodatek do zasiłku rodzinnego na pokrycie wydatków na dojazd do szkoły w wysokości [...] zł, [...] zł, a także zwrot akcyzy za paliwo.
Regulacja dotycząca prawa pomocy, zawarta w treści art. 246 §1 pkt 2 P.p.s.a., zgodnie z którą przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy wykaże że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania sądowego bez uszczerbku w koniecznych kosztach bieżącego utrzymania siebie i rodziny, stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej w art. 199 P.p.s.a. Strony ponoszą bowiem koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Dlatego podkreślić należy, że instytucja prawa pomocy ma służyć przede wszystkim osobom, które nie mają możliwości zgromadzenia środków na opłacenie kosztów sądowych związanych z obroną swoich praw przed sądem lub następuje to kosztem własnego utrzymania. A zatem przytoczone we wnioskach okoliczności, jak i przedstawione przez wnioskodawcę dokumenty powinny uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w art. 246 §1 pkt 2 P.p.s.a. Wnioskodawca winien, więc wykazać w sposób niebudzący wątpliwości, że zdobycie środków niezbędnych na pokrycie kosztów sądowych niniejszego postępowania, jest obiektywnie niemożliwe.
W świetle powyższego, oświadczenie majątkowe przedstawione przez skarżącego zawarte w treści formularza o prawo pomocy oraz jego uzupełnieniu nie pozwala na jednoznaczne stwierdzenie, że skarżący nie dysponuje środkami na poniesienie kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Z przedłożonych dokumentów, zwłaszcza wyciągów z rachunku bankowego wynika, że skarżący prowadzi działalność rolniczą polegającą na produkcji i sprzedaży trzody chlewnej, która przynosi stałe comiesięczne przychody w wysokości rzędu około [...] zł. w okresie od stycznia 2014r. do listopada 2015r.
Nadto do dochodów skarżącego doliczyć należy dopłaty z Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa oraz Agencji Rynku Rolnego w łącznej kwocie [...]zł rocznie oraz środki uzyskiwane z tytułu zwrotu podatku akcyzowego od paliw wykorzystanych w rolnictwie.
Skarżący uzyskuje świadczenie rodzinne i dodatki do tego świadczenia na córkę w związku z jej kształceniem i dojazdem do szkoły w wysokości średnio [...] zł miesięcznie. W tym miejscu zauważyć należy, że dla skorzystania przez rolnika z pomocy społecznej bierze się pod uwagę inne kryteria dochodowe (statystyczny dochód z 1 ha przeliczeniowego ustalanego w drodze rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej) niż przy ocenie możliwości płatniczych wnioskodawcy w ramach prawa pomocy, gdzie ocenia się rzeczywistą wysokość środków finansowych jakimi wnioskodawca realnie dysponuje.
Z wyciągów z rachunku bankowego wynika również, że skarżący uzyskuje co miesiąc zasiłek chorobowy w wysokości średnio [...] zł., co rekompensuje stałe miesięczne koszty związane z obowiązkowym ubezpieczeniem społecznym rolników.
Zgodnie z oświadczeniem skarżącego ponosi on koszty związane z zakupem środków do produkcji rolnej w wysokości około [...]zł miesięcznie oraz stałe miesięczne koszty utrzymania domu w wysokości [...]zł.
Skarżący do kosztów prowadzenia działalności rolniczej doliczył koszty pracy dwóch osób w okresie ostatnich 23 miesięcy w łącznej wysokości [...]zł. Jakkolwiek koszty te w istocie nie zostały poniesione przez skarżącego, stanowią bowiem hipotetyczne wyliczenie wartości pracy świadczonej przez skarżącego i członków jego rodziny we własnym gospodarstwie rolnym. Pomijając tą pozycję w zestawieniu kosztów w gospodarstwie, to realne koszty jego prowadzenia oraz utrzymania rodziny wynoszą, zgodnie z oświadczeniem skarżącego, łącznie około [...]zł miesięcznie.
Wyliczone przez skarżącego przychody z gospodarstwa oraz pozostałe dochody jakie uzyskuje skarżący z innych tytułów, w łącznej kwocie [...]zł miesięcznie przewyższają zatem całkowite realnie ponoszone koszty. Doliczając pozostałe konieczne wydatki na żywność, leki, ubiór, środki chemiczne przyjąć należy, że skarżący jest w stanie wygospodarować 300 zł na poniesienie wpisu od skargi oraz dalszych kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Przy czym koszty sądowe będą rozłożone w czasie.
Zauważyć należy, że skarżący wyliczył znaczne koszty działalności rolniczej związane z zakupem środków produkcji, to w istocie zostały one poniesione, o czym świadczą załączone faktury, zatem skarżący dysponował realnie środkami finansowymi na pokrycie tych wydatków. Nie podał, by miał jakieś zaległości płatnicze, zajęcia komornicze, a na rachunku bankowym nie było sald ujemnych. Działalność rolniczą nadal kontynuuje i pokrywa z jej przychodów wszystkie koszty prowadzenia gospodarstwa oraz utrzymania czteroosobowej rodziny. Zatem duże, w ocenie skarżącego, koszty działalności rolniczej nie oznaczają jeszcze utraty płynności finansowej. Skarżący oświadczył, że nie ma pożyczek, czy kredytów, nie jest zatem zmuszony do korzystania z tego rodzaju wsparcia.
Z istoty prawa pomocy wynika, że z jego dobrodziejstwa skorzystać może wnioskodawca, gdy po uiszczeniu wszystkich, ale tylko koniecznych i niezbędnych, kosztów bieżącego utrzymania rodziny nie pozostają już żadne wolne środki finansowe, które mógłby przeznaczyć na poniesienie kosztów sądowych w niniejszej sprawie.
Wskazać należy, że w świetle orzecznictwa sądowoadministracyjnego uzyskanie prawa pomocy i przerzucenie kosztów postępowania sądowego na Skarb Państwa, a w konsekwencji pozostałych podatników, nie jest przywilejem strony, ale wyjątkiem od zasady samodzielnego ponoszenia kosztów związanych z prowadzeniem procesów sądowych. Przyznanie prawa pomocy musi mieć charakter wyjątkowy i dotyczyć sytuacji, gdy rzeczywiście z porównania wysokości prognozowanych kosztów postępowania sądowego oraz realnych możliwości majątkowych i zarobkowych wnioskodawcy wynika, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie kosztów sądowych niniejszego postępowania bez uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania rodziny. Tych przesłanek przyznania prawa pomocy skarżący nie wykazał. W tym stanie rzeczy, oddalić należało wniosek skarżącego o zwolnienie od kosztów sądowych.
Na podstawie art. 258 §1 i 2 pkt 7 w zw. z art. 246 §1 pkt 2 ustawy prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono, jak w postanowieniu.
/-/ Katarzyna Witkowicz-Grochowska