Uzasadnienie
Przedstawiciel ustawowy – K. K., reprezentująca skarżące – J. i W. K., wniosła o prawo pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych.
W uzasadnieniu wniosku przedstawicielka skarżących podała, że wychowuje dzieci sama, jedna z córek choruje. Koszty utrzymania i rehabilitacji są znaczące i nie jest w stanie pokryć kosztów procesu bez uszczerbku na zdrowiu. Prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z dwiema małoletnimi córkami. Oświadczyła, że rodzina utrzymuje się ze świadczenia pielęgnacyjnego wraz z dodatkami w wysokości [...] zł, alimentów – [...] zł, świadczenia rodzinnego - [...] zł, zasiłku pielęgnacyjnego – [...] zł, co łącznie daje [...] zł netto miesięcznie. Wnioskodawczyni podała, że posiada dwa lokale mieszkalne po [...] m² z budynkiem gospodarnym i udziałem w gruncie, zajęte przez komornika.
Z uwagi na wątpliwości dotyczące stanu rodziny, oraz co do sytuacji majątkowej (posiada dwa lokale mieszkalne) wnioskodawczyni została wezwana w trybie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012r., poz. 270 ze zm., dalej "p.p.s.a.") do uzupełnienia wniosku o prawo pomocy i złożenia dodatkowych oświadczeń oraz dokumentów źródłowych.
Zobowiązano przede wszystkim wnioskodawczynię do podania wszystkich źródeł dochodów stałych, jak i dorywczych jej oraz pozostałych członków rodziny z którymi prowadzi wspólne gospodarstwo domowe (matki, babci) wraz z podaniem wysokości uzyskiwanych środków. Dla przyznania prawa pomocy istotne są bowiem dochody i koszty utrzymania oraz majątek wszystkich osób prowadzących wspólne gospodarstwo domowe ze skarżącymi. Wyjaśnienia wymagało, czy wnioskodawczyni prowadzi wspólne gospodarstwo domowe również z H. K., okoliczność ta ma bowiem znaczenia dla oceny możliwości płatniczych skarżących, poprzez chociażby partycypację innych osób w kosztach koniecznego utrzymania mieszkania.
Nadto zobowiązano wnioskodawczynię do opisania posiadanych nieruchomości i podania, czy przynoszą one przychody oraz jakich kosztów utrzymania wymagają. Okoliczności te pozwalają ocenić sytuację finansową i wysokość środków jakimi rzeczywiście rodzina skarżących rozporządza, tym, bardziej że wnioskodawczyni podała, że nieruchomości, których jest właścicielką są zajęte przez komornika. Wyjaśnienia wymagała wysokość zobowiązań i czy należności są egzekwowane. Okoliczności te wpływają na sytuację finansową rodziny skarżących.
Przy tym wezwano wnioskodawczynię do podania gdzie mieszka wraz z córkami i na podstawie jakiego tytułu prawnego.
Następnie wezwano do przedłożenia wyciągów z rachunków bankowych wnioskodawczyni za okres ostatnich 6 miesięcy wraz z informacją o zaciągniętych kredytach i pożyczkach. Wyciągi z tych rachunków przedstawiają, bowiem wprost skalę środków, jakimi wnioskodawczyni realnie dysponuje.
Zobowiązano także wnioskodawczynię do wyszczególnienia wszystkich kosztów miesięcznego utrzymania rodziny oraz wskazania posiadanych samochodów. Wysokość ponoszonych kosztów wskazuje na to jakimi środkami wnioskodawczyni rzeczywiście dysponuje.
Powyższe wezwanie prawidłowo doręczono wnioskodawczyni w dniu 26 listopada 2013r. W odpowiedzi wskazała, że nie posiada dokumentów niezbędnych do uzyskania zwolnienia od opłat sądowych, a ich uzyskanie nie jest możliwe w terminie 7 dni. Nadto przesłała potwierdzenia dokonania opłaty 100 zł tytułem wpisu sądowego od skargi. Do dnia dzisiejszego nie udzieliła żadnej dalszej odpowiedzi na wezwanie do uzupełnienia wniosku o prawo pomocy, nie przedłożyła również żadnych oświadczeń, czy dokumentów źródłowych.
Przepis art. 246 §1 p.p.s.a. wskazuje przesłanki, na podstawie których następuje przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej. W zakresie częściowym następuje ono, gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w koniecznych kosztach bieżącego utrzymania jej i rodziny (art. 246 §1 pkt 2 p.p.s.a).
Podzielić należy stanowisko ugruntowane w orzecznictwie sądów administracyjnych, że instytucja prawa pomocy powinna być traktowana jako wyjątek od ogólnej zasady ustanowionej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania, związane ze swoim udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej (por. postanowienie NSA z 21 grudnia 2006r., sygn. akt II FS 741/06).
Należy, więc podkreślić, że ciężar wykazania występowania przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na osobie składającej w tym przedmiocie wniosek. To z kolei oznacza, że taka osoba powinna poczynić wszelkie kroki mające na celu uzasadnienie i uprawdopodobnienie okoliczności, na które się powołuje, zaś uznanie, czy nastąpiło to w sposób dostateczny zostaje ocenione w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy.
Dlatego instytucja prawa pomocy ma służyć przede wszystkim osobom, które nie mają możliwości zgromadzenia środków na opłacenie kosztów związanych z obroną swoich praw przed sądem lub następuje to kosztem własnego utrzymania. A zatem przytoczone we wniosku okoliczności, jak i przedstawione przez wnioskodawczynię dokumenty powinny uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanej regulacji. Wnioskodawczyni winna, więc wykazać w sposób niebudzący wątpliwości, że zdobycie środków niezbędnych do uczestniczenia jej córek w postępowaniu sądowym, jest obiektywnie niemożliwe.
Konieczne jest również wskazanie, że strona wnosząca o przyznanie prawa pomocy składa stosowny wniosek na urzędowym formularzu (art. 252 § 2 p.p.s.a.). Sporządzony w ten sposób wniosek ma na celu ogólne zobrazowanie sytuacji majątkowej, rodzinnej i finansowej skarżących. W razie pojawienia się wątpliwości, co do przedstawionych na formularzu danych, bądź jeśli okażą się one niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego, na podstawie art. 255 p.p.s.a. można wezwać stronę do złożenia dodatkowych oświadczeń lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących stanu majątkowego, stanu rodzinnego i dochodów. Przykładowe dokumenty źródłowe zostały wymienione w §4 Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 roku w sprawie określenia wzoru i sposobu udostępnienia urzędowego formularza oraz sposobu dokumentowania stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego wnioskodawcy (Dz. U. Nr 227, poz. 2245).
W świetle powyższego, uznać należy, że oświadczenie majątkowe przedstawione przez przedstawicielkę ustawową skarżących zawarte w treści formularza o prawo pomocy nie sprostało obowiązkowi wskazanemu w treści przepisu art. 252 §1 p.p.s.a., zgodnie z którym wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna, ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym skarżących. Wniosek o prawo pomocy nie zawierał, bowiem pełnej informacji dotyczącej zdolności do poniesienia kosztów niniejszego postępowania, chociażby w części. Wnioskodawczyni nie wyjaśniła, czy prowadzi wspólne gospodarstwo domowe tylko z córkami, czy również z innymi osobami, skoro z akt sprawy II SA/Po 1101/13 wynika, że wcześniej mieszkała z H. K. i wskazano ten sam adres do doręczeń także do H. K. Pomimo wezwania w trybie przepisu art. 255 p.p.s.a. wnioskodawczyni nie złożyła żadnych dodatkowych oświadczeń, co do stanu finansowego, a także nie przedłożyła żadnych dokumentów źródłowych, które umożliwiłyby ocenę, czy sytuacja finansowa rodziny wnioskodawczyni i tym samym skarżących uzasadnia przyznanie prawa pomocy chociażby w części. Tym bardziej, gdy w odpowiedzi na wezwanie do uzupełnienia wniosku o prawo pomocy wnioskodawczyni uiściła należny wpis sądowy od skargi w pełnej kwocie.
Należy w tym miejscu podkreślić, że brak współpracy strony ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy skutkować musi odmową przyznania prawa pomocy. Uniemożliwia, bowiem wolną od wątpliwości ocenę sytuacji materialnej skarżących. Wobec powyższego niemożliwe okazało się ustalenie jaki jest rzeczywisty stan majątkowy skarżących, a od tego zależało ewentualne przyznanie prawa pomocy. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, że niewykonanie wezwania do złożenia dodatkowych oświadczeń lub dokumentów uniemożliwia dokonanie rzetelnej analizy sytuacji finansowej strony (por. post. NSA z dnia 1 marca 2006 r. sygn. akt II OZ 235/06; post. NSA z dnia 27 października 2011r., sygn. akt I GZ 170/11, www.cebois.nsa.gov.pl). Niemożliwe okazało się poczynienie ustaleń faktycznych w rozpatrywanym zakresie, uzasadniających stwierdzenie, że sytuacja finansowa nie pozwala na pokrycie kosztów sądowych w niniejszej sprawie. W tym stanie rzeczy, oddalić należało wniosek o przyznanie prawa pomocy.
Na podstawie art. 258 §1 i 2 pkt 7 p.p.s.a. w zw. z art. 246 §1 pkt 2 p.p.s.a. orzeczono, jak w postanowieniu.
/-/ K. Witkowicz-Grochowska