Uzasadnienie
Decyzją z dnia [...] 2013 r. nr [...] Wójt Gminy L., wskazując jako podstawę prawną art. 2 pkt 2, art. 3, art. 17, art. 20 ust. 3, art. 23, art. 24 ust. 1 i 4, art. 25 ust. 1 i 3, art. 26 ust. 1, art. 30 i art. 32 ust. 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2006 r. nr 139, poz. 992, z późn. zm.) – po rozpatrzeniu sprawy z wniosku J. Ł. – odmówił wnioskodawczyni przyznania, począwszy od dnia 1 lipca 2013 r., świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad dzieckiem: M. Ł., która legitymuje się orzeczeniem o niepełnosprawności w stopniu znacznym.
W uzasadnieniu organ wyjaśnił, że J. Ł. w dniu [...] czerwca 2013 r. złożyła wniosek o ustalenie, począwszy od 1 lipca 2013 r., prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną [dzieckiem] M. Ł. urodzoną [...] 198[...] r.
W ustaleniach faktycznych organ stwierdził, że J. Ł. opiekuje się [dzieckiem] M. Ł. urodzoną [...] 198[...] r., która legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (orzeczenie [...]). Wnioskodawczyni podlega ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu w Kasie Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego; "Państwo Ł. posiadają gospodarstwo rolne" o powierzchni [...] ha fizycznego, co stanowi 6,[...] ha przeliczeniowego. Podał, że z tytułu opieki nad [dzieckiem] M. wnioskodawczyni była uprawniona do świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie decyzji nr [...] z dnia [...] 2010 r. Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w L. (działającego z upoważnienia Wójta Gminy L.), jednakże decyzja ta zgodnie z art. 11 ust. 3 ustawy z dnia 7 października 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2012 r., poz. 1548) wygasła z mocy prawa z dniem 30 czerwca 2013 r.
Organ przywołał brzmienie art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu obowiązującym od 1 stycznia 2013 r. i art. 3 pkt 22 tej ustawy oraz odwołał się do uchwały Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 grudnia 2012 r. sygn. akt I OPS 5/12, zgodnie z którą prowadzenie gospodarstwa rolnego przez rolnika stanowi negatywną przesłankę przyznania tej osobie świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie art. 17 ust. 1 w związku z art. 3 pkt 22 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Organ, podpierając się stanowiskiem orzecznictwa, podniósł, że "prowadzenie gospodarstwa rolnego" mieści w sobie cały zespół czynności i dopiero wystąpienie całkowitej niezdolności do pracy w gospodarstwie rolnym stanowi utratę możliwości jego prowadzenia. Zdaniem organu sam fakt prowadzenia gospodarstwa rolnego pozbawia rolnika możliwości uzyskania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, wobec czego uznał, że wnioskodawczyni nie spełnia przesłanki określonej w art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych.
W odwołaniu od tej decyzji J. Ł. zarzuciła, że wydana decyzja jest dla niej krzywdząca, ponieważ fakt posiadania gospodarstwa rolnego nie wpływa na opiekę nad [dzieckiem], które nie jest w stanie sama zaspokajać najprostszych potrzeb, a strona zrezygnowała z pracy w tym gospodarstwie, w którym wszystkie prace związane z gospodarstwem od kilku lat wykonuje jej mąż.
Decyzją z dnia [...] września 2013 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Koninie, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego (dalej: "k.p.a"), utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.
W uzasadnieniu Kolegium, przybliżając stan faktyczny, doprecyzowało ustalenia organu I instancji, wskazując, że z orzeczenia o niepełnosprawności z dnia [...] 2000 r. wynika, iż M. Ł. została zaliczona do osób niepełnosprawnych na stałe, a niepełnosprawność datuje się przed 16. rokiem życia; J. Ł. figuruje jako podatnik podatku rolnego z gospodarstwa rolnego o powierzchni [...] ha fizycznego, tj. 6,[...] ha przeliczeniowego; J. Ł. podlega ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu w KRUS i zrezygnowała z wykonywania wszelkich prac w gospodarstwie rolnym z powodu opieki nad [dzieckiem].
Przywołując brzmienie art. 17 oraz art. 3 pkt 21 i 22 ustawy o świadczeniach rodzinnych, Kolegium stwierdziło, że organ I instancji, odmawiając stronie prawa do przedmiotowego świadczenia, słusznie powołał się na uchwałę NSA z dnia 11 grudnia 2012 r. o sygn. akt I OPS 5/12. Organ odwoławczy stwierdził, że, jak to wynika uzasadnienia z przywołanej uchwały, w wypadku osób rezygnujących z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej świadczenie pielęgnacyjne ma zrekompensować utratę szans zarobkowych. Natomiast fakt prowadzenia gospodarstwa rolnego wiąże się także z uzyskiwaniem z niego dochodów, tym samym nie rezygnując z użytkowania gospodarstwa jego posiadacz nie rezygnuje z uzyskania szans zarobkowych z tytułu dochodów z produkcji rolnej. Ustawowa przesłanka rezygnacji lub niepodejmowania zatrudnienia albo innej pracy zarobkowej stanowi nie tylko warunek umożliwiający sprawowanie opieki nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym członkiem najbliższej rodziny, ale również wymóg nieuzyskiwania z tego tytułu określonych dochodów, których rekompensatę finansową ma stanowić właśnie świadczenie pielęgnacyjne.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu J. Ł., reprezentowana przez pełnomocnika procesowego (adwokata), wniosła o uchylenie obydwu wydanych w sprawie decyzji. Zarzuciła naruszenie:
- 1. art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez jego błędną wykładnię wskazującą na przesłankę rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z art. 3 pkt 22 tej ustawy poprzez jej błędną wykładnię że polegającą na uznaniu, że skarżąca jako ubezpieczona w KRUS nie spełnia przesłanki rezygnacji z zatrudnienia,
- 2. art. 7, art. 77 1 k.p.a. poprzez brak wszechstronnej oceny okoliczności sprawy oraz dowolną i wybiórcza ocenę zgromadzonego materiału dowodowego.
W uzasadnieniu skarżąca podniosła, że sprawuje nad niepełnosprawną [dzieckiem] opiekę całodobowo, co wymagało od strony rezygnacji z zatrudnienia. Uznała stanowisko Kolegium za sprzeczne z treścią art. 17 ust. 1 i art. 3 pkt 22 ustawy o świadczeniach rodzinnych, w którym to ostatnim przepisie expressis verbis prowadzenie gospodarstwa rolnego i praca w tym gospodarstwie nie zostały wymienione. W ocenie strony niedopuszczalna jest taka interpretacja art. 17 ust. 1 powołanej ustawy, która eliminuje skarżącą z kręgu osób uprawnionych do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego nie ze względu na brak spełnienia ustawowych warunków, lecz z uwagi na fakt posiadania gospodarstwa rolnego i ubezpieczenia w KRUS, co rozszerza w sposób nieuprawniony katalog przesłanek negatywnych enumeratywnie wymienionych w art. 17 ust. 5 tej ustawy i jest sprzeczne z art. 2 Konstytucji. Podniosła, że orzecznictwie sądowoadministracyjnym pojawiało się wielokrotnie stanowisko, zgodnie z którym uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego przez osobę prowadzącą gospodarstwo rolne nie jest wyłączone wówczas, gdy praca w tym gospodarstwie nie uniemożliwia tej osobie sprawowania opieki i sam fakt prowadzenia gospodarstwa rolnego nie może stanowić negatywnej przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w sytuacji, gdy zostały spełnione pozostałe warunki określone w art. 17 ust. 1 powołanej ustawy.
Wskazując, że wprawdzie w uchwale NSA z dnia 11 grudnia 2012 r. sygn. akt I OPS 5/12 przyjęto odmienne stanowisko, jednakże powyższa uchwała, bez rzetelnego zbadania stanu faktycznego rozpatrywanej sprawy nie mogła stanowić wystarczającej podstawy wydania zaskarżonej decyzji. Ponadto stwierdziła, że, nawet uznając te uchwałę za wiążącą, należy zgodnie z wytycznymi NSA przyjąć, że dopiero fakt prowadzenia gospodarstwa rolnego pozbawia rolnika prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, a samo posiadanie lub własność gospodarstwa rolnego nie mogą być kwalifikowane jako jego prowadzenie, jeżeli nie wiąże się z nimi wykonywanie działalności rolniczej (w tym zakresie strona odwołała się do stanowiska Sądu Najwyższego). Skarżąca podniosła, że Kolegium nie wskazało na takie podejmowanie prac bądź innych czynności związanych z działalnością rolniczą, które uzasadniałyby przyjęcie, że prowadzi gospodarstwo rolne, wobec czego strona spełnia warunki określone w ustawie o świadczeniach rodzinnych.
W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.
Na rozprawie w dniu 20 lutego 2014 r. pełnomocnik skarżącej oświadczył, ze wnosi i wywodzi jak w skardze. Podkreślił, że powoływana przez organ uchwała NSA nie ma dla organów mocy wiążącej. Na rozprawie tej Sąd zobowiązał pełnomocnika do wykazania, czy skarżąca jest współwłaścicielką gospodarstwa rolnego, a dowód w tym zakresie przeprowadzić poza rozprawą.
W piśmie procesowym z dnia 25 lutego 2013 r. pełnomocnik skarżącej przedstawił Sądowi uwierzytelnione kopie: umowy z dnia [...] 1980 r. Wójta Gminy L. przekazania własności i posiadania gospodarstwa rolnego położonego we wsi [...] obojgu małżonkom Ł. i decyzji z dnia [...] 2014 r. ustalającej wymiar podatku rolnego i od nieruchomości za rok 2014.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje.
Skarga nie jest zasadna.
Sąd przeprowadził kontrolę zaskarżonej decyzji w zakresie wynikającym z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. nr 153, poz. 1269 z późn. zm.) oraz art. 3 § 2, art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270, z późn. zm. – dalej: "p.p.s.a."). W wyniku przeprowadzenia takiej kontroli tutejszy Sąd nie dopatrzył się przy wydaniu zaskarżonej decyzji naruszeń prawa, które w świetle art. 145 § 1 p.p.s.a. skutkowałyby koniecznością uchylenia albo stwierdzenia nieważności tego aktu, względnie stwierdzenia jego wydania z naruszeniem prawa. W szczególności, w ocenie Sądu, organy administracji w sposób wystarczający dla rozstrzygnięcia sprawy zebrały i rozpatrzyły cały materiał dowodowy niezbędny do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy i na tej podstawie dokonały prawidłowych ustaleń co do okoliczności faktycznych istotnych dla jej rozstrzygnięcia. Wobec tego Sąd istotne ustalenia faktyczne organu administracyjnego przyjął za podstawę dalszych rozważań.
Podstawę rozstrzygnięcia w przedmiotowej sprawie stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2006 r. nr 139, poz. 992, z późn. zm.). Zgodnie z art. 17 ust. 1 pkt 1 powołanej ustawy, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje m.in. matce albo ojcu, jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Jak wynika przy tym z art. 17 ust. 1b przywołanej ustawy, świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstawała (pkt 1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub (pkt 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia.
Ustawą z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych wprowadzone zostały do ustawy o świadczeniach rodzinnych bardzo istotne zmiany, powodujące między innymi wyodrębnienie z kręgu osób, którym do 31 grudnia 2012 r. przysługiwało uprawnienie do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego osób, które w dalszym ciągu uprawnione są do uzyskania nowego świadczenia pielęgnacyjnego oraz osób, które po 1 stycznia 2013 r. ubiegać się mogą o przyznanie specjalnego zasiłku opiekuńczego.
Zasadniczą przesłanką rozgraniczającą te dwa rodzaje świadczeń rodzinnych, jest – jak wynika ze zmienionego przepisu art. 17, do którego dodano ust. 1b, ustawy o świadczeniach rodzinnych – data powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki. Świadczenie pielęgnacyjne przysługuje bowiem, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia. Powyższe oznacza, że w przypadku gdy niepełnosprawność powstała później osobom, które rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności, przysługiwać może wyłącznie specjalny zasiłek opiekuńczy.
Wprowadzając w miejsce świadczenia pielęgnacyjnego (istniejącego do 31 grudnia 2012 r.) dwie różne instytucje ustawodawca, nie tylko odmiennie je nazwał i zróżnicował ich wysokość, lecz nadto w różny sposób określił w art. 16a i art. 17 znowelizowanej ustawy, kryteria ich przyznawania i przesłanki negatywne skutkujące niemożnością ich uzyskania.
W tym miejscu wyjaśnić również należy, że zgodnie z art. 11 ust. 1 ustawy zmieniającej z dnia 7 grudnia 2012 r. osoby uprawnione do świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie przepisów dotychczasowych zachowały prawo do tego świadczenia w dotychczasowej wysokości do dnia 30 czerwca 2013 r., jeżeli spełniają warunki określone w przepisach dotychczasowych. Z kolei ust. 2 art. 11 powołanej powyżej ustawy wskazuje, że w przypadku ustalania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego zgodnie z art. 24 ust. 2a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą, przepis ust. 1 stosuje się odpowiednio. Według art. 11 ust. 3 ustawy zmieniającej z dnia 7 grudnia 2012 r. wydane na podstawie przepisów dotychczasowych decyzje o przyznaniu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wygasały z mocy prawa po upływie terminu, o którym mowa w ust. 1, natomiast obowiązkiem organów było informowanie, w terminie 2 miesięcy od dnia wejścia w życie ustawy, osób otrzymujące świadczenie pielęgnacyjne na podstawie przepisów dotychczasowych o wygaśnięciu z mocy prawa decyzji o przyznaniu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i warunkach nabywania prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego i świadczenia pielęgnacyjnego obowiązujących od dnia wejścia w życie niniejszej ustawy (art. 11 ust. 4 powyższej ustawy).
Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 5 grudnia 2013 r. sygn. akt K 27/13 (Dz.U. z 2013 r., poz. 1557) orzekł, że art. 11 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw jest niezgodny z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Podkreślić jednak należy, że skutki, jakie wywołuje powyższe orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego nie mają istotnego bezpośredniego wpływu na sytuację prawną skarżącej w zakresie prowadzonego postępowania co do przyznania jej w zmienionym stanie prawnym nowego świadczenia, którego dotyczył wniosek z dnia [...] czerwca 2013 r. Niemniej jednak osobnym i wciąż otwartym zagadnieniem może być to, czy stronie nadal nie przysługuje roszczenie z tytułu przyznanego na podstawie decyzji Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w L. (działającego z upoważnienia Wójta Gminy L.) z dnia [...] 2010 r. nr [...] świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym dzieckiem – [...] M. Należy przy tym wspomnieć, że brak jest bliższych danych pozwalających na ustalenie, czy świadczenie to zostało przyznane na stałe czy też okresowo, a jeśli tak, to czy taki okres już upłynął.
W uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia (zgodnie z komunikatem ogłoszonym po wydaniu wyroku) Trybunał Konstytucyjny wskazał, że wyrok Trybunału nie tworzy ani roszczeń o wypłatę utraconych korzyści za okres po 30 czerwca 2013 r., ani nie daje podstaw do ubiegania się o nowe świadczenie pielęgnacyjne lub specjalny zasiłek opiekuńczy, które przewiduje obowiązująca ustawa o świadczeniach rodzinnych, bowiem wyrok Trybunału dotyczył norm prawa intertemporalnego, które w dodatku zmaterializowały się już w dniu orzekania przez sąd konstytucyjny, a nie przepisów, które określały nowe przesłanki nabycia świadczeń. Co za tym idzie w ocenie Trybunału zrealizowanie wyroku Trybunału będzie wymagało zmiany prawa.
Skarżąca, o ile nie zgadza się z taką takim stanowiskiem Trybunału co do skutków prawnych wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 5 grudnia 2013 r. może, po ewentualnym uprzednim zapoznaniu się z pełnym pisemnym uzasadnieniem wyroku Trybunału, rozważyć zasadność i celowość domagania się od właściwego organu respektowania przyznanego jej wcześniej na podstawie dotychczasowych przepisów (sprzed zmiany obowiązującej od 1 stycznia 2013 r.) uprawnienia do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku ze sprawowaniem opieki nad dzieckiem za okres objęty tą decyzją, a przypadający po dniu 30 czerwca 2013 r.
Powyżej wspominana kwestia nie stanowiła jednakże zasadniczego zagadnienia w niniejszej sprawie, bowiem kluczowe wątpliwości, jakie wyłoniły się na jej tle, dotyczyły odpowiedzi na pytanie, czy skarżąca w aktualnym stanie prawnym spełniła wymóg niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Trzeba przy tym od razu zauważyć, że ustawodawca nakazuje w art. 3 pkt 22 powołanej ustawy rozumieć zwrot "zatrudnienie lub inna praca zarobkowa" jako wykonywanie pracy na podstawie stosunku pracy, stosunku służbowego, umowy o pracę nakładczą oraz wykonywanie pracy lub świadczenie usług na podstawie umowy agencyjnej, umowy zlecenia, umowy o dzieło albo w okresie członkostwa w rolniczej spółdzielni produkcyjnej, spółdzielni kółek rolniczych lub spółdzielni usług rolniczych, a także prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej.
Należy poza tym wskazać, że organy administracji w niniejszej sprawie przedstawiły wykładnię art. 17 ust. 1 w zw. z art. 3 pkt 22 powołanej ustawy, odwołując się do poglądu wyrażonego w uchwale składu 7 sędziów NSA z dnia 11 grudnia 2012 r. sygn. I OPS 5/12 (orzeczenie dostępne w Internecie: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Wobec tego trzeba zauważyć, że w świetle art. 187 § 2 p.p.s.a uchwała składu 7 sędziów NSA wiąże co do zasady jedynie w sprawie, w której została wydana. Niemniej jednak posiada ona także tzw. ogólną moc wiążącą, polegającą na tym, że składy sądu orzekające w podobnych sprawach powinny respektować stanowisko wyrażone w takiej uchwale. Jak wynika bowiem z art. 269 § 1 p.p.s.a., jeżeli jakikolwiek skład sądu administracyjnego rozpoznający sprawy nie podziela stanowiska zajętego w uchwale składu 7 sędziów NSA, to powinien on przedstawić powstałe zagadnienie prawne do rozstrzygnięcia określonemu składowi NSA. Jest to zatem jedyny sposób kwestionowania poglądu wyrażonego w uchwale składu 7 sędziów NSA.
W związku z powyższym dalsze rozważania wymagają uprzedniego zaznaczenia, że Sąd podziela stanowisko wyrażone w przywołanej uchwale składu 7 sędziów NSA z dnia 11 grudnia 2012 r. W uchwale tej stwierdzono, że prowadzenie gospodarstwa rolnego przez rolnika stanowi negatywną przesłankę przyznania tej osobie świadczenia pielęgnacyjnego. Podkreślono zarazem, że wspomniana forma wsparcia finansowego pełni rolę rekompensaty za niepodejmowanie lub rezygnację z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Dlatego też świadczenia pielęgnacyjnego nie powinno otrzymywać osoby, które wprawdzie nie wykonują pracy w rozumieniu art. 3 pkt 22 ustawy o świadczeniach rodzinnych, lecz mimo to osiągają dochody z innych źródeł.
Jednocześnie, przytoczona definicja legalna zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej z art. 3 pkt 22 powołanej ustawy o świadczenia rodzinnych nie podlega wykładni rozszerzającej, polegającej w szczególności na włączeniu do tego przepisu innych niż wyraźnie w nim wyliczonych form aktywności zawodowej. Konsekwentnie zatem należy uznać, że pominięcie w art. 3 pkt 22 przywołanej ustawy prowadzenia gospodarstwa rolnego było celowym zabiegiem ustawodawcy. W omawianej uchwale stwierdzono zarazem, że prowadzenie gospodarstwa rolnego nie musi polegać na osobistym wykonywaniu zadań związanych z produkcją rolną, lecz może również polegać na nadzorowaniu, zarządzaniu lub kierowaniu takim gospodarstwem rolnym.
Tym samym co do zasady rolnik nie może ubiegać się o świadczenie pielęgnacyjne; zwłaszcza, że w odróżnieniu od pracownika nie jest on poddany wymogom w zakresie czasu i organizacji pracy, co z kolei pozwala mu na elastyczne zarządzanie własnym czasem, także w zakresie opieki na osobą niepełnosprawną. Ustawodawca nie definiuje jednak wyrazu "rolnik" na gruncie powołanej ustawy o świadczeniach rodzinnych, dlatego też niezbędne jest odwołanie się do art. 6 pkt 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz.U. z 2008 r. nr 50, poz. 291, z późn. zm.), wedle którego rolnikiem jest pełnoletnia osoba fizyczna, zamieszkująca oraz prowadząca na terytorium RP osobiście i na własny rachunek, działalność rolniczą w pozostającym w jej posiadaniu gospodarstwie rolny, w tym również w ramach grupy producentów rolnych, a także osobę, która przeznaczyła grunty prowadzonego przez siebie gospodarstwa rolnego do zalesienia.
Tym samym kluczową przesłanką uznania danej osoby za rolnika jest fakt prowadzenia przez nią gospodarstwa rolnego, przy czym w myśl art. 3 pkt 6 powołanej ustawy o świadczeniach rodzinnych w zw. z art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 15 listopada 1984 r. o podatku rolnym (Dz.U. z 2006 r. nr 136 poz. 969, z późn. zm.) przez gospodarstwo rolne rozumie się obszar gruntów, sklasyfikowany w ewidencji gruntów i budynków jako użytki rolne lub grunty zadrzewione na użytkach rolnych, o łącznej powierzchni przekraczającej 1 ha fizyczny lub 1 ha przeliczeniowy, stanowiących własność lub znajdujących się w posiadaniu osoby fizycznej, osoby prawnej albo jednostki organizacyjnej, w tym także spółki, nieposiadającej osobowości prawnej.
Należy poza tym zauważyć, że zgodnie z art. 7 ust. 1 pkt 1 i art. 16 ust. 1 pkt 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników takiemu ubezpieczeniu podlega z mocy ustawy rolnik, którego gospodarstwo rolne obejmuje obszar użytków rolnych powyżej 1 ha przeliczeniowego lub dział specjalny. W pozostałym zakresie rolnik podlega ubezpieczeniu na wniosek. Ponadto, w art. 38 pkt 1 tej ustawy wprowadzone zostało wzruszalne domniemanie prowadzenia działalności rolniczej przez właściciela gruntów zaliczonych do użytków rolnych, co stanowi przejaw ogólnej zasady, wedle której podleganie ubezpieczeniu społecznemu rolników zależy od faktycznego prowadzenia działalności rolniczej, a nie jedynie od samego posiadania gospodarstwa rolnego.
Tym samym uznanie danej osoby za rolnika wymaga wykazania, że prowadzi ona gospodarstwo rolne, co też wyraźnie koresponduje ze stanowiskiem prezentowanym w omawianej uchwale NSA z dnia 11 grudnia 2012 r. (por. wyrok WSA w Szczecinie z dnia 13 lutego 2013 r. sygn. akt II SA/Sz 1260/13 – dostępny jw.).
Nadto trzeba również wyjaśnić, że pobieranie świadczenia pielęgnacyjnego wiąże się z objęciem ubezpieczeniem społecznym. Zgodnie bowiem z art. 6 ust. 2a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2009 r. nr 205, poz. 1585, z późn. zm.), za osobę pobierającą świadczenie pielęgnacyjne wójt, burmistrz albo prezydent miasta opłaca składkę na ubezpieczenie emerytalne i rentowe od podstawy odpowiadającej wysokości świadczenia pielęgnacyjnego przez okres niezbędny do uzyskania 25-letniego okresu ubezpieczenia (składkowego i nieskładkowego). Z takiego brzmienia przepisu wynika, że ustawodawca zdaje się prima facie wykluczać przypadek, gdy osoba ubiegająca się o rozważane świadczenie korzysta już z ubezpieczenia społecznego na podstawie innego tytułu. Niemniej jednak wedle art. 6 ust. 2b ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych wójt, burmistrz albo prezydent miasta nie opłaca wspomnianej składki za osobę pobierającą świadczenie pielęgnacyjne, jeżeli podlega ona obowiązkowi ubezpieczenia społecznego z innego tytułu na podstawie przepisów odrębnych. Dlatego też sam fakt podlegania ubezpieczeniu społecznemu nie przekreśla jeszcze definitywnie możliwości uzyskania omawianej formy wsparcia finansowego.
Odnosząc przedstawione uwagi ogólne do specyfiki kontrolowanej sprawy, należy zauważyć, że z materiału dowodowego zgromadzonego w aktach sprawy wynika, iż skarżąca jest posiadaczką (współposiada wraz z mężem) gospodarstwa rolnego i podlega ubezpieczeniu zdrowotnemu i emerytalno-rentowemu w Kasie Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego. Taki stan rzeczy znajduje potwierdzenie w treści pism procesowych składanych w toku postępowania administracyjnego oraz skargi, co koresponduje z oświadczeniem strony zawartym w aktach administracyjnych. Pomimo faktu, że z zaświadczenia Wójta Gminy L. z dnia [...] 2008 r. wynika, że ewidencji podatkowej figuruje J. Ł. jako podatnik podatku rolnego z gospodarstwa rolnego o powierzchni [...] ha (powierzchnia użytków rolnych), co stanowi 6,[...] ha powierzchni przeliczeniowej, nie sposób uznać, że skarżąca nie jest wraz z mężem posiadaczką tego gospodarstwa. Żadne z twierdzeń strony na to nie wskazuje.
Przeciwnie, strona podkreśliła w odwołaniu, że fakt posiadania gospodarstwa rolnego nie ma wpływu na wykonywanie opieki nad [dzieckiem], dla którego to celu zrezygnowała z pracy w gospodarstwie rolnym. Okoliczności te należy uznać za bezsporne. Organy administracji publicznej w sposób domniemany uznały, że zgromadzony materiał dowodowy był wystarczający do zakwalifikowania skarżącej jako rolnika, co w konsekwencji prowadziło do wydania decyzji o odmowie przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego.
Takie stanowisko organów, w świetle zebranych dowodów w postępowaniu administracyjnym, byłoby jednak w ocenie Sądu przedwczesne. Na podstawie materiału akt postępowania administracyjnego można bowiem jedynie stwierdzić, że skarżąca jest wraz z mężem posiadaczką gospodarstwa rolnego, co jeszcze nie przesądza o trafności przypisania jej statusu rolnika. W tym celu niezbędne jest bowiem wykazanie, że skarżąca faktycznie prowadzi gospodarstwo rolne. Organy administracji publicznej nie przeprowadziły na tę okoliczność odpowiedniego dowodu, zarazem nie zakwestionowały twierdzeń zawartych w oświadczeniu strony z dnia zawartych w oświadczeniu z dnia [...] czerwca 2013 r., że zrezygnowała z wszelkich prac w gospodarstwie rolnym z powodu opieki nad [dzieckiem]. Dodać należy, że z takiego oświadczenia nie wynika też jeszcze bezwzględnie, że skarżąca nie wykonuje żadnych zadań związanych z prowadzeniem gospodarstwa rolnego.
Materiał dowodowy zgromadzony przez organy administracji publicznej został jednakże rozszerzony w toku postępowania sądowego, bowiem Sąd zobowiązał pełnomocnika skarżącej do wykazania, czy skarżąca jest współwłaścicielką gospodarstwa rolnego. Z przedłożonych kopii dokumentów wynika, że skarżąca jest współwłaścicielką gospodarstwa rolnego o powierzchni [...] ha fizycznego, tj. 6,[...] ha przeliczeniowego. Wskazuje na to wprost umowa z dnia [...] 1980 r. Wójta Gminy L. przekazania własności i posiadania gospodarstwa rolnego położonego we wsi [...] obojgu małżonkom Ł. (na rzecz J. Ł. i jego żony J. Ł.), a dodatkowo potwierdza treść decyzji [...] Wójta Gminy L. z dnia [...] 2014 r. nr [...] w sprawie łącznego zobowiązania pieniężnego z tytułu podatku rolnego i od nieruchomości za rok 2014, w której poza głównym zobowiązanym J. Ł. została także wskazana J. Ł. (k. 29-32 akt sąd.).
Tym samym, w ocenie Sądu należy uznać, że skarżąca prowadzi gospodarstwo rolne, to w konsekwencji posiada także status rolnika. Sąd dał zarazem wiarę twierdzeniom skarżącej, że nie wykonuje ona osobiście pracy we wspomnianym gospodarstwie rolnym z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad niepełnosprawnym dzieckiem. Niemniej, jak już o tym wyżej wspomniano, w powołanej uchwale składu 7 sędziów NSA z dnia 11 grudnia 2012 r. trafnie została zwrócona uwaga na to, że prowadzenie gospodarstwa rolnego może również polegać na nadzorowaniu, zarządzaniu lub kierowaniu takim gospodarstwem rolnym, co niewątpliwie ma miejsce w niniejszej sprawie. Z całokształtu okoliczności wynika jednoznacznie, że w omawianym gospodarstwie rolnym prowadzona jest działalność rolnicza, a zatem jest ono wykorzystywane produkcyjnie, w sposób aktywny. Wprawdzie skarżąca sama nie wykonuje pracy w tym gospodarstwie, lecz nie zmienia to faktu, że taką pracę w ich wspólnym imieniu, na ich rzecz i rachunek, a zarazem w porozumieniu ze skarżącą wykonuje jej mąż.
Wniosek taki wynika wprost z wiarygodnych twierdzeń strony, że zrezygnowała z pracy w gospodarstwie rolnym, w którym wszystkie prace związane z tym gospodarstwem od kilku lat wykonuje jej mąż, co znajduje poparcie z przedstawionej przez nią w toku postępowania sądowego dokumentacji. Należy przy tym podkreślić, że kwestia osiągania dochodu lub straty z prowadzonego gospodarstwa ma jedynie znaczenie wtórne i nie wpływa na uzyskanie przez daną osobą statusu rolnika. Uzyskiwanie korzyści majątkowych jest bowiem również nieistotne przy ocenie niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w rozumieniu art. 3 pkt 22 powołanej ustawy o świadczeniach rodzinnych.
Skoro zatem w niniejszej sprawie – jak wynika z łącznie poczynionych przez organy i tutejszy Sąd ustaleń – skarżąca wraz z mężem współposiada (w ramach prawa własności) gospodarstwo rolne o powierzchni niewątpliwie przekraczającej 1 ha i podlega z tego tytułu ubezpieczeniu społecznemu rolników, a przy tym w przeszłości aktywnie prowadziła je wspólnie z mężem, aktualnie jednak nie wykonuje żadnych prac w tym gospodarstwie, to w świetle powołanej uchwały NSA o sygn. akt I OPS 5/12 świadczenie pielęgnacyjne w związku z koniecznością sprawowania opieki nad dzieckiem nie może być jej przyznane. I to niezależnie od tego, jaki jest zakres opieki sprawowanej osobiście przez skarżącą nad dzieckiem i w jakim zakresie ogranicza lub wyłącza możliwość fizycznej pracy w gospodarstwie (wykonywanie pracy w gospodarstwie rolnym).
Ubocznie należy również zauważyć, że w toku postępowania administracyjnego skarżąca nie wykazywała, aby w związku z opieką nad dzieckiem nie podjęła lub zrezygnowała z zatrudnienia lub innej pracy zawodowej (w rozumieniu art. 3 pkt 22 powołanej ustawy o świadczeniach rodzinnych), jak tego wymaga art. 17 ust. 1 powołanej ustawy, lecz że opieka nad dzieckiem w istocie uniemożliwia jej pracę w gospodarstwie – wymaga rezygnacji z pracy w gospodarstwie rolnym. Tymczasem praca w gospodarstwie rolnym nie mieści się w pojęciu "zatrudnienia lub innej pracy zawodowej" w rozumieniu ustawy o świadczeniach rodzinnych, a w konsekwencji rezygnacja z takiej pracy nie stanowi rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zawodowej w rozumieniu art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych.
Mając wszystko to na uwadze, należy stwierdzić, że organ I instancji zasadnie odmówił skarżącej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, a Kolegium trafnie decyzję tę utrzymało w mocy. Materiał procesowy zgromadzony w aktach administracyjnych i uzupełniony dokumentami zebranymi w toku postępowania sądowego pozwala na stwierdzenie, że skarżąca jest rolnikiem prowadzącym gospodarstwo rolne, a zatem nie spełnia ona przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. W konsekwencji skarżąca nie mogła również uzyskać żądnej przez nią formy wsparcia finansowego w postaci świadczenia pielęgnacyjnego.
Odnosząc się zaś do argumentów skargi, należy stwierdzić, że szereg aspektów skomplikowanego zagadnienia interpretacyjnego, na które zwrócono uwagę i poddano analizie w przywołanej uchwale NSA o sygn. akt I OPS 5/12 – w tym kwestia wykładni funkcjonalnej i systemowej owych przepisów, umożliwiły właściwe zrozumienie i zastosowanie powołanego przepisu do sytuacji skarżącej. Nawiązując do pozostałych argumentów skargi, Sąd podkreśla, że organy administracji wydały swoje decyzje na podstawie przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych, a nie na podstawie uchwały NSA o sygn. akt I OPS 5/12. Kierowały się jednak takim rozumieniem tych przepisów, jakie wyartykułował NSA w swojej uchwale, w uzasadnieniu której przedstawiona została wnikliwa argumentacja, połączona z omówieniem dotychczasowego orzecznictwa. Dlatego też ta uchwała i jej wywody były przywoływane w uzasadnieniach decyzji.
W tym stanie rzeczy Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. skargę oddalił.