Uzasadnienie
Decyzja z dnia [...] maja 2019 r. nr [...] Burmistrz Miasta [...] (zwany dalej: Burmistrz), na podstawie art. 35 ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (Dz. U. z 2018 poz. 1382 ze zm., zwanej dalej: ustawa) i art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2018 r. poz. 2096 ze zm., zwanej dalej: Kpa), po przeprowadzeniu postępowania administracyjnego wszczętego na wniosek M. D. (zwanej dalej: skarżąca) orzekł o wymeldowaniu T. D. (zwanego dalej również: Zameldowany) pobytu stałego z lokalu położonego przy [...] w [...].
Uzasadniając podjęte rozstrzygnięcie organ przytoczył treść art. 35 ustawy wskazując, że organ gminy wydaje na wniosek strony lub z urzędu decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która opuściła miejsce pobytu stałego lub czasowego przed upływem deklarowanego okresu pobytu i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się. Podkreślono, że orzecznictwo sądów administracyjnych do powyższych przesłanek dodaje warunki trwałości i dobrowolności opuszczenia lokalu.
Wskazano następnie, że uzasadnienie wniosku oparte zostało na okoliczności, że T. D. nie zamieszkuje pod wskazanym adresem od stycznia 2018 roku.
Organ podniósł kolejno, że w toku postępowania wyjaśniającego ustalono, co następuje.
Dnia [...] stycznia 2019 r. wysłano stronom zawiadomienie o wszczęciu postępowania administracyjnego. Do zawiadomienia dla T. D. dołączono również pismo informacyjne przypominające o obowiązku meldunkowym.
W dniu [...] stycznia 2019 r. na Komisariat Policji w [...] wysłano pismo z prośbą o przeprowadzenie wywiadu środowiskowego. W odpowiedzi z dnia [...] lutego 2019 r. Komisariat poinformował, że T. D. jest widywany na posesji przy [...] kilka razy w tygodniu, natomiast podczas rozmowy z żoną – skarżącą - M. D. ustalono, że T. D. od około miesiąca pojawiał się w domu częściej (tzn. kilka razy w tygodniu), wcześniej tygodniami nie był obecny w spornym lokalu.
W dniu [...] stycznia 2019 r. T. D. skierował do organu pismo, w którym wyraził swój sprzeciw dotyczący wymeldowania oraz poinformował o odnotowaniu w dokumentach parafialnych jego obecności podczas przyjmowania kolędy dnia [...] stycznia 2019 r. w domu przy ul. [...]. Do pisma załączono dokumenty mające potwierdzić zamieszkanie strony w lokalu przy ul. [...] tj.: paragony fiskalne dotyczące szczepienia psów, dowód wpłaty na kwotę [...]zł na poczet I raty podatku od nieruchomości położonej przy ul. [...], rachunek za przegląd urządzeń gazowych w spornym lokalu.
Dnia [...] marca 2019 r., po odebraniu zawiadomienia o przeprowadzeniu dowodu z przesłuchania świadków przez T. D., złożył on pismo, w którym poinformował, że nie utrzymuje kontaktu z osobami wezwanymi na przesłuchanie, które zamieszkują w bezpośrednim sąsiedztwie posesji przy ul. [...], tj. z K. W. (teściowa) oraz A. G. (szwagierka), których nie widział odpowiednio od września 2018 r. oraz od kwietnia 2017 r. Zmeldowany poinformował, że domu przy ul. [...] był obecny także w sobotę [...] marca 2019 r., na co wskazał świadków mogących potwierdzić jego obecność tego dnia - funkcjonariusza policji w [...] oraz swoją córkę.
K. W. (matka M. D.) nie przybyła na przesłuchanie z uzasadnionych przyczyn zdrowotnych.
Na przesłuchaniu w dniu [...] marca 2019 r. stawiły się: A. G. (siostra M. D.) oraz I. D. (córka M. i T. D.).
Pierwszy ze świadków (A. G.) zeznała, że szwagra (T. D.) widuje bardzo rzadko, a jego wizyty w domu przy [...] są bardzo krótkie. Z uwagi na znęcanie się psychicznie i fizycznie nad żoną i córką założona została rodzinie niebieska karta. Świadek niektóre z awantur słyszała osobiście przez otwarte okno, dochodziło do zastraszania I. D. (córki T. D.) przez jej ojca.
Obecna podczas przesłuchania świadków M. D. potwierdziła, że zastraszanie przez T. D. odbywa się w stosunku do córki oraz pozostałych członków rodziny. Ponadto T. D. nie nocuje w domu od listopada 2018 roku. Wskazała, iż istnieje podejrzenie, że mieszka w dobudowanej części budynku stanowiącego siedzibę firmy księgowej, której jest właścicielem, przy [...] w [...].
Drugi ze świadków - I. D. (córka stron) zeznała, że tata - T. D. pojawia się w domu przy ul. [...] sporadycznie, nie mieszka pod powyższym adresem od końca listopada 2018 r., kiedy to zabrał swoje rzeczy osobiste i dobrowolnie opuścił lokal. Według świadka ostatni raz T. D. nocował w spornym lokalu w styczniu b.r., kiedy pod wpływem alkoholu zachowywał się agresywnie. W domu miały miejsce awantury, ojciec I. D. bywa agresywny, córka ma z nim znikomy kontakt. W lutym 2018 r. I. D. miała przeprowadzoną obdukcję po awanturze z ojcem. Świadek zeznała także, że w domu została część rzeczy taty, których jeszcze nie zabrał. I. D. podejrzewała, że T. D. mieszka wraz z J. J. w lokalu przy ul. [...] w [...].
W dniu [...] marca 2019 r. w celu potwierdzenia zebranych dowodów organ wezwał z urzędu na przesłuchanie w charakterze świadków sąsiadów Państwa D.: J. K., M. W. oraz K. B..
W dniu [...] kwietnia 2019 r. J. K. zeznała, że T. D. widywała częściej około półtora roku temu. W styczniu 2018 roku T. D. przyszedł z wizytą do J. K. i jej męża. Na koniec wizyty oświadczył, że będzie zamieszkiwał dom przy ul. [...] jedynie do końca roku. Obecnie widywany jest przez świadka bardzo rzadko, u sąsiadów miała miejsce także interwencja policji.
K. B. na przesłuchaniu dnia [...] kwietnia 2019 r. zeznała, że nie widziała sąsiada już dłuższy czas, nigdy nie miała z nim bliższego kontaktu. Ostatni raz kiedy widziała T. D. był czerwiec, około dwa lata temu.
Oceniając materiał dowodowy zgromadzony w sprawie organ wywodził kolejno, że postępowanie miało na celu ustalenie, czy T. D. opuścił trwale swoje dotychczasowe miejsce pobytu stałego - tj. lokal przy ul. [...] w [...] i czy opuścił je dobrowolnie.
W tej mierze organ uznał, że pisemne wyjaśnienia strony odnoszące się do miejsca pobytu stałego nie są zgodne z zeznaniami świadków oraz drugiej ze stron. T. D. utrzymuje, że miejscem jego zamieszkania i koncentracji życia osobistego jest dom przy [...]. Ustalona w trakcie postępowania wyjaśniającego sytuacja potwierdza, że istnienie konfliktu pomiędzy obiema stronami.
Organ skonstatował, że analizując dokumentację wnioskować można, iż ze względu na sytuację zaistniałą w lokalu przy ul. [...] w [...] tj. rzadkie wizyty w domu, przemoc fizyczna oraz psychiczna podjęcie decyzji o wymeldowaniu T. D. jest zasadne. Obecność strony podczas wizyty duszpasterskiej (kolędy) nie jest dowodem świadczącym o stałym przebywaniu w danym lokalu.
W opisanych okolicznościach organ uznał za ustalone i udowodnione, że opuszczenie lokalu miało charakter świadomy i dobrowolny, a fakt trwałego opuszczenia spornego lokalu przez stronę organ uznał za bezsprzeczny i udowodniony.
Zdaniem organu zebrany celem dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego (art. 7 Kpa) materiał dowodowy poddany ocenie, pozwala stwierdzić, że udowodnione zostały okoliczności (art. 80 Kpa) opuszczenia dotychczasowego miejsca zamieszkania przez T. D. bez wymeldowania się z miejsca pobytu stałego. W związku z całością ustaleń z postępowania wyjaśniającego, organ uznał, że nie ma konieczności przesłuchiwania dodatkowych świadków. Podniesiono również, że z innych czynności dowodowych organ uznał również za bezcelowe przeprowadzanie oględzin w przedmiotowym lokalu zgodnie z art. 85 § 1 Kpa z tych samych powodów.
Przeprowadzone postępowanie administracyjne wykazało, że T. D. nie przebywa w lokalu przy [...] od około pół roku. Nie można zatem mówić o koncentrowaniu w tym miejscu swojego życia a w szczególności spraw osobistych, rodzinnych i majątkowych. Tym samym nie można mówić o pobycie stałym (którego potwierdzeniem jest zameldowanie na pobyt stały) a bezpośrednie przyczyny opuszczenia lokalu nie mogą rozstrzygać o odmowie wymeldowania.
Skoro zatem postępowanie wykazało, że strona opuściła trwale i dobrowolnie miejsce pobytu stałego i nie dopełniła obowiązku meldunkowego, organ gminy musi wydać stosowną decyzję celem realizacji obowiązujących przepisów meldunkowych i decyzja niniejsza nie może być inna niż orzekająca o wymeldowaniu.
Powołując się na orzecznictwo sądowe organ wywodził również, że instytucja zameldowania nie służy ochronie interesów majątkowych skonfliktowanych stron i dla spraw meldunkowych nie mają znaczenia kwestie dotyczące podziału majątku wspólnego stron, lecz jedynie okoliczność niezamieszkiwania w przedmiotowym lokalu.
Zaś udowodnione w postępowaniu opuszczenie przez stronę dotychczasowego miejsca pobytu stałego przy jednoczesnym pozostawieniu zameldowania w tym lokalu, stanowiłoby fikcję meldunkową. Zgodnie bowiem z art. 25 ust. 1 ustawy pobytem stałym jest zamieszkanie w określonej miejscowości pod oznaczonym adresem z zamiarem stałego przebywania. Nie można mówić o pobycie stałym w przypadku, gdy dana osoba w przedmiotowym lokalu nie koncentruje swoich spraw życiowych i osobistych - nie mieszka, nie nocuje, nie spożywa posiłków, nie wypoczywa, nie spotyka się z rodzina, znajomymi, nie przyjmuje korespondencji.
Podkreślono także, że zameldowanie nie daje osobie zameldowanej prawa do lokalu, nie jest powiązane z innymi prawami, np. spadkowymi, własnościowymi, podatkowymi a wymeldowanie nie sprawia, że osoba wymeldowana staje się osobą bezdomną.
Celem decyzji o wymeldowaniu jest doprowadzenie do zgodności faktycznego miejsca pobytu osoby z miejscem rejestracji, ma więc ona charakter czysto ewidencyjny i służy jedynie aktualizacji i doprowadzeniu do zgodności pomiędzy miejscem zamieszkania, a miejscem zameldowania.
Od powyższej decyzji odwołanie złożył T. D. podnosząc, że wszystkie sprawy osobiste, rodzinne i majątkowe koncentruje w miejscu swojego życia czyli w lokalu przy [...] - [...]. Stwierdził, że nigdy dobrowolnie nie opuścił swojego stałego miejsca pobytu. Jest to jedyne miejsce jego zamieszkania. Dom przy [...] B został w całości wybudowany przez niego i posiada całą dokumentację kosztową dotyczącą budowy domu z tą różnicą, że powstał on na działce małżonki M. D.. Podkreślił, że od roku 2007 terminowo płacił podatek od nieruchomości. W trakcie trwania małżeństwa na tyle ufał żonie, iż nie czuł potrzeby dopisania się do księgi wieczystej. Podniósł również, że poza tym miejscem nie posiada żadnego innego domu, mieszkania, lokalu w którym mógłby mieszkać pomimo sugestii córki, żony i szwagierki. Wspomniany w decyzji lokal (przybudówka) jak i cała nieruchomość w [...] przy ul. [...] stanowi własność G. K. i Zameldowany wynajmuje go wyłącznie na potrzeby prowadzonej działalności gospodarczej. W jego ocenie stwierdzenie, że sąsiedzi go nie widują, jak i zmowa członków rodziny, nie może stanowić podstawy wymeldowania.
Decyzją z dnia [...] grudnia 2019 r. nr [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 Kpa w związku z art. 35 ustawy z dnia [...] września 2010 r. o ewidencji ludności (Dz. U. z 2019 r. poz. 1397 ze zm., zwanej dalej: ustawa) Wojewoda orzekł o uchyleniu zaskarżonej decyzji w całości oraz odmóiwł wymeldowania T. D. z pobytu stałego w budynku mieszkalnym przy [...] w [...].
Uzgadniając rozstrzygnięcie organ omówił stan faktyczny sprawy oraz podstawy prawne wydanej decyzji, a następnie stwierdził, że w świetle powyższego organ prowadzący postępowanie był obowiązany do ustalenia, czy T. D. opuścił budynek mieszkalny przy [...] w [...] bez dopełnienia obowiązku wymeldowania się z pobytu stałego.
Organ odwoławczy wskazał, że rozpatrując odwołanie oparł się na zgromadzonym w sprawie materiale dowodowym:
- - wniosku M. D. z [...] grudnia 2018 r., w którym poinformowała, że T. D. od listopada 2018 r. nie mieszka w domu przy [...] w [...]; w przedmiotowym lokalu pojawia się sporadycznie i wywozi swoje ubrania oraz rzeczy z gospodarstwa domowego;
- - protokole przesłuchania A. G. z [...] marca 2019 r., która poinformowała, że T. D. widuje w spornej nieruchomości bardzo rzadko, gdy przyjeżdża i po chwili odjeżdża; sporadycznie wjeżdża do garażu i wywozi wspólny majątek stron; w domu przy [...] w [...] często miały miejsce awantury i interwencje Policji;
- - protokole przesłuchania I. D. z [...] marca 2019 r., która zeznała, że ojciec nie mieszka w domu przy [...] w [...] od końca listopada 2018 r.; wymieniony do przedmiotowego lokalu przyjeżdża sporadycznie o różnych godzinach, spożywa przywiezione przez siebie posiłki i zabiera różnego rodzaju rzeczy osobiste i gospodarstwa domowego; ojciec ostatni raz nocował w spornym lokalu z [...] na [...] stycznia 2019 r.; T. D. często przyjeżdża, zostawia auto i jeżeli jest możliwość rozmawia z sąsiadami i wraca do lokalu znajdującego się przy biurze rachunkowym przy [...] w [...]; od 2018 r. w domu mają miejsce awantury, a w lutym 2018 r. jedna z nich zakończyła się jej obdukcją; wymieniony posiada klucze do domu i ma w nim część rzeczy osobistych; według jej wiedzy T. D. koncentruje swoje życie osobiste w lokalu mieszkalnym przy ul. [...] w [...], gdzie przebywa z obecną partnerką;
- - protokole przesłuchania J. K. z [...] kwietnia 2019 r. – sąsiadki, która zeznała, że T. D. widziała [...] kwietnia 2019 r. i był to pierwszy raz w tym roku; w listopadzie 2018 r. widziała u sąsiadów interwencję Policji;
- - piśmie T. D. z [...] sierpnia 2019 r., w którym poinformował, że "wczoraj" żona uniemożliwiła mu wejście do spornej nieruchomości i wezwał Policję;
- - protokole przesłuchania T. D. z [...] sierpnia 2019 r. do którego zainteresowany zeznał, że ma utrudniony dostęp do domu przy [...] w [...], gdyż właścicielka pod koniec maja 2019 r. wymieniła zamki; nocował w nim na przełomie marca/kwietnia br. oraz przed urodzinami córki, tj. z [...] maja br.; opłaca Internet i wywóz śmieci z tej nieruchomości; obecnie przebywa w hotelach, u znajomych, rodziców i posiłki spożywa w tych miejscach; rzeczy do codziennego funkcjonowania przechowuje w przedmiotowym lokalu, natomiast przyjmuje i nadaje korespondencję w miejscu pracy pod adresem ul. [...] w [...];
- - zeznaniu M. D. z [...] sierpnia 2019 r. która potwierdziła, że około półtora miesiąca temu wymieniła zamki, ze względu na zachowanie męża; wymieniony przyjeżdżał co jakiś czas, wywoływał awantury i groził, że zabije ją oraz córkę; awantury były zgłaszane na Policję; dla bezpieczeństwa założyła kamery;
- - protokole oględzin z [...] sierpnia 2019 r. z którego wynika, że w budynku przy [...] w [...] znajdują się pojedyncze rzeczy należące do T. D.; T. D. stwierdził, że jego rzeczy zostały wyniesione;
- - notatce służbowej funkcjonariusza Straży Miejskiej w [...] z [...] września 2019 r. zgodnie z którą w godzinach wieczornych w dniach [...] września 2019 r. i [...] września 2019 r. w budynku przy [...] w [...] nie zastano T. D., a jego żona i córka oświadczyły, że nie przebywa, gdyż wyprowadził się; córka dysponuje nagraniem z monitoringu, dokumentującym wyprowadzkę T. D.; pod adresem ul. [...] w [...] godzinach wieczornych w dniach [...] września 2019 r. i [...] września 2019 r. również nie zastano wymienionego;
- - piśmie M. D. z [...] września 2019 r., w którym potwierdziła silny konflikt pomiędzy stronami i założenie Niebieskiej Karty w związku z nagannym zachowaniem męża; poinformowała, że odwołujący nie partycypuje w opłatach za wodę prąd i gaz, za wywóz śmieci, szczepienie psów oraz nie reguluje podatku od nieruchomości;
- - protokole przesłuchania T. D. z [...] października 2019 r.; zainteresowany zeznał, że pod koniec 2018 r. komisja MOPS w [...] zajmująca się sprawą Niebieskiej Karty doradziła mu, na czas trwania postępowania rozwodowego, ograniczenie wizyt w budynku mieszkalnym nr [...] przy ul. [...] w [...] celem wyciszenia emocji; w konsekwencji, żona [...] grudnia 2018 r. złożyła wniosek o jego wymeldowanie, uważając, że już tam nie mieszka; jego obecność w tym domu jest częściowo ograniczona, lecz w dalszym ciągu to jego jedyne miejsce zamieszkania; zamierza w terminie 21 dni złożyć przeciwko M. D. pozew o przywrócenie utraconego posiadania i przesłania jego kopii;
- - piśmie T. D. z [...] listopada 2019 r. w którym poinformował, że [...] listopada 2019 r. w Sądzie Rejonowym w [...] złożył pozew przeciwko M. D. o przywrócenie utraconego posiadania; do pisma dołączył kserokopię przedmiotowego pozwu, z treści którego wynika, że od stycznia 2019 r. wnioskodawczyni utrudnia mu korzystanie z budynku przy [...] w [...]; poinformował, że [...] października 2019 r. był w przedmiotowym lokalu w odwiedzinach u swojego psa.
Na podstawie wymienionych dowodów organ odwoławczy uznał, że T. D. nie opuścił trwale i dobrowolnie budynku mieszkalnego nr [...] przy ul. [...] w [...]. W konsekwencji nie zaistniały podstawy do wymeldowania wymienionego z miejsca pobytu stałego. Z akt postępowania wynika, zdaniem Wojewody, że strony postępowania są w konflikcie, który doprowadził do postępowania rozwodowego. Pomiędzy małżonkami dochodziło do awantur, które kończyły się interwencjami Policji. T. D. od listopada 2018 r. ograniczył pobyt w miejscu pobytu stałego, co motywowane było zamiarem uniknięcia eskalacji konfliktu z żoną. Fakt ten potwierdzili uczestnicy postępowania. T. D. przyjeżdżał i przebywał w spornej nieruchomości do końca maja 2019 r., tj. do czasu kiedy wnioskodawczym wymieniła zamki w drzwiach. Wymieniony złożył do sądu wniosek o przywrócenie naruszonego posiadania skierowany przeciwko M. D..
W ocenie organu świadczy to o tym, iż nie zerwał on więzi ze sporną nieruchomością. Zgodnie bowiem z art. 344 § 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny (Dz. U. z 2018 r., poz. 1025, zwanej dalej: KC), przeciwko temu, kto samowolnie naruszył posiadanie, jak również przeciwko temu, na czyją korzyść naruszenie nastąpiło, przysługuje posiadaczowi roszczenie o przywrócenie stanu poprzedniego i o zaniechanie naruszeń. Roszczenie to nie jest zależne od dobrej wiary posiadacza ani od zgodności posiadania ze stanem prawnym, chyba że prawomocne orzeczenie sądu lub innego powołanego do rozpoznawania spraw tego rodzaju organu państwowego stwierdziło, że stan posiadania powstały na skutek naruszenia jest zgodny z prawem. W myśl art. 344 § 2 KC roszczenie wygasa, jeżeli nie będzie dochodzone w ciągu roku od chwili naruszenia.
Na tle powyższego Wojewoda stwierdził, że bezsprzecznym jest, że T. D. z takim roszczeniem wystąpił, składając w sądzie pozew o przywrócenie posiadania lokalu przy [...] B w [...]. Tym samym - pomimo niekwestionowanego faktu obecnego nieprzebywania w przedmiotowym lokalu uznać należało, że przejawił on wolę (zamiar) zamieszkiwania w miejscu zameldowania na stały pobyt. Okolicznością bezsporną w rozpoznawanej sprawie jest, że T. D. nie przebywa od pewnego czasu w miejscu zameldowania na pobyt stały. Pomimo tego, w świetle ustalonego w postępowaniu stanu faktycznego, należało przyjąć, że w istocie Zameldowany nie godzi się na taki stan rzeczy. Strona dała bowiem temu wyraz podejmując przysługujące jej środki prawne, tj. występując w przepisanym prawem terminie z powództwem o ochronę utraconego posiadania przedmiotowego lokalu. Powyższe zdecydowało o uznaniu przez organ, że w sprawie nie zachodzą ustawowo określone przesłanki do wymeldowania T. D. z miejsca pobytu stałego.
Powołując się ogólnie na orzecznictwo sądowe organ wywodził, że przesłanka opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu stałego w rozumieniu art. 35 ustawy jest spełniona, jeżeli opuszczenie to ma charakter trwały i jest dobrowolne. Jeżeli zatem strona została usunięta z lokalu w drodze przymusu fizycznego czy psychicznego bądź uniemożliwiono jej dostęp do lokalu np. wobec wymiany zamków w drzwiach, to nie można uznać tego za opuszczenie dotychczasowego miejsca stałego pobytu. Istotne jest natomiast to, że T. D. zainicjował postępowanie zmierzające do przywrócenia mu utraconego posiadania, potwierdzając i manifestując tym samym zamiar zamieszkiwania w spornym lokalu.
W ocenie Wojewody do wymeldowania nie może dojść tak długo, jak długo zainteresowany może podjąć próby przywrócenia zamieszkiwania. Za równoznaczną z dobrowolnym opuszczeniem lokalu uznaje się bowiem sytuację, w której osoba w nim zameldowana została z niego usunięta wbrew swojej woli, ale nie skorzystała z przysługujących jej środków prawnych.
Opuszczenie miejsca pobytu musi cechować tak element faktyczny (nieprzebywanie w danym miejscu), jak i wolicjonalny, łączony z dobrowolnością. Przeprowadzone postępowanie wykazało, zdaniem Wojewody, że drugi z tych elementów nie zaistniał w rozpoznawanej sprawie, więc zasadna jest odmowa wymeldowania T. D..
Podsumowując Wojewoda skonstatował, że dowody zgromadzone w aktach sprawy przez organy I i II instancji świadczą o tym, że na dzień wydania rozstrzygnięcia przez organ odwoławczy brak jest faktycznych i prawnych podstaw do podjęcia decyzji o wymeldowaniu T. D. z miejsca pobytu stałego. Wojewoda podzieił stanowisko zaakceptowane przez Naczelny Sąd Administracyjny, iż organ administracji publicznej ocenia wyniki postępowania wyjaśniającego, uwzględniając stan faktyczny istniejący w dniu wydawania decyzji, a organ odwoławczy powinien wziąć pod uwagę także zmiany stanu faktycznego, jakie zaszły pomiędzy wydaniem decyzji przez organ I instancji, a wydaniem decyzji w postępowaniu odwoławczym.
Konkludując Wojewoda uznał, że przeprowadzone postępowanie wykazało, że T. D. nie ma dostępu do lokalu przy [...] w [...] z powodu wymiany zamków, lecz podjął środki prawne zmierzające do przezwyciężenia przeszkód w swobodnym korzystaniu z mieszkania, co daje podstawy do przyjęcia, że miejsce pobytu stałego opuścił niedobrowolnie.
Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu wniosła M. D. reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika zarzucając sprzeczność wydanego postanowienie z bezwzględnie obowiązującymi przepisami (art. 8, 9, 10 Kpa) i wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz zasądzenie na rzecz skarżącej zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego według norm przepisanych
Uzasadniając żądanie skargi skarżąca wywodziła, że orzeczenie organu II instancji jest niezasadne, a organ odwoławczy, na podstawie materiału dowodowego zgromadzonego przed organem I instancji, podjął decyzją całkowicie odmienną, w sposób zasadniczo inny oceniając ten sam materiał dowodowy, a w zasadzie - opierając się wyłącznie na tym, iż Zameldowany złożył do sądu powszechnego wniosek o przywrócenie posiadania. Organ uznał ten fakt za "przejawienie woli przebywania w lokalu". Tymczasem taka interpretacja zachowania T. D. jest niezasadna.
Skarżąca wywodziła, że postępowanie toczy się od [...] grudnia 2018 r., a więc przez okres ponad roku. Przez ten czas badano wielokrotnie to, czy Zameldowany przebywa pod adresem zameldowania. W sprawie zeznawali również świadkowie i wszyscy jednoznacznie wskazywali, iż T. D. opuścił dom, nie przebywa w nim, a przychodzi jedynie po odbiór rzeczy wspólnych.
Zdaniem skarżącej ocena stanu faktycznego organu pomija istotną okoliczność, tj. ocenę zachowania T. D. po opuszczeniu lokalu, uznając, że samo złożenie powództwa o przywrócenie posiadania jest wystarczające dla uznania, że po stronie Zameldowanego brak jest woli opuszczenia lokalu. Taka ocena zachowania jest, w ocenie skarżącej, niezasadna. Skoro bowiem T. D., mając pełną świadomość toczącego się postępowania administracyjnego o wymeldowanie, składa pozew o przywrócenie posiadania po ponad roku od opuszczenia lokalu, to ocena tego zachowania musi być jednoznaczna - brak chęci powrotu do miejsca zameldowania.
Jednocześnie wszystkie dowody przeprowadzone w sprawie wskazują, iż T. D. sam, dobrowolnie opuścił lokal i do niego nie powrócił. Organ pominął również okoliczność, iż ewidencja ludności ma na celu rejestrację faktów, tj. tego, czy dana osoba stale lub czasowo przebywa w określonym lokalu. Postępowanie w niniejsze sprawie nie dotyczy zatem ani praw, ani roszczeń związanych z tymi prawami, w szczególności nie determinuje ani wyniku, ani przesłanek postępowania rozwodowego, działowego, karnego lub jakiegokolwiek innego związanego z rozstrzyganiem stosunków cywilnoprawnych lub prawnokarnych. Ogranicza się ono wyłącznie do badania stanu faktycznego zakreślonego hipotezą art. 35 ustawy o ewidencji ludności i mieści się tylko w jego zakresie.
Kolejno skarżąca wywodziła, że przesłanką, która zawsze musi być spełniona, aby możliwe było wymeldowanie danej osoby z pobytu stałego jest ustalenie, że osoba ta trwale opuściła miejsce zameldowania, z zaniechaniem koncentrowania swoich spraw życiowych w tym miejscu. Wymeldowanie z miejsca stałego pobytu winno być zatem następstwem ustalenia zamiaru zerwania więzi z tym miejscem przez osobę zameldowaną, a także weryfikacji, czy zamiar ten związany jest z założeniem w nowym miejscu ośrodka osobistych i majątkowych interesów, przy czym zamiar taki określa się na podstawie obiektywnych, możliwych do stwierdzenia i zweryfikowania okoliczności.
Na tym tle skarżąca podniosła, że obiektywne i weryfikowalne okoliczności (zeznania świadków - w szczególności sąsiadów) jasno wskazują, że Zameldowany opuścił nieruchomość bez zamiaru powrotu. W ocenie skarżącej trudno dać wiarę oświadczeniom T. D., że "przebywa w hotelach, u znajomych, rodziców i posiłki zjada w tych miejscach" - przez okres ponad roku, bez przejawienia jakiejkolwiek chęci powrotu do domu.
Jednocześnie sama deklarowana chęć powrotu do dotychczasowego miejsca zameldowania nie może samoistnie przesądzać o braku przesłanek do wymeldowania. O ocenie charakteru pobytu, czy też opuszczenia lokalu, decyduje nie tyle werbalna treść oświadczenia woli, lecz okoliczności faktyczne wskazujące na zamiar rzeczywisty. Zamiar utrzymania związków z miejscem stałego zameldowania powinien być oceniany na podstawie obiektywnie istniejących i konkretnych okoliczności faktycznych sprawy, z których taki wniosek da się logicznie wyprowadzić. Nie można bowiem poprzestać tylko na oświadczeniach strony, w których formułuje ona subiektywnie swoją wolę - chęć powrotu, przy czym czyni to wyłącznie przed organem administracji w toczącym się postępowaniu o wymeldowanie oraz przez samo złożenie pozwu o przywrócenie posiadania, jednocześnie przez całe postępowanie, do dnia wniesienia skargi całość jego zachowania wskazuje, że nie ma on zamiaru powrotu do miejsca zameldowania.
W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko i wniósł o jej oddalenie.
W piśmie procesowym z dnia [...] czerwca 2020 r. pełnomocnik skarżącej podtrzymując wszelkie wywody zawarte w skardze wniosła o przeprowadzenie dowodu z dokumentu: sprawozdania detektywa z dnia [...] marca 2020 r. - na okoliczność zamieszkiwania T. D. z Panią K. i jej synem pod adresem [...] ul. [...] oraz z wydruku księgi wieczystej [...] i [...] - na okoliczność zakupu nieruchomości na nazwisko E. i W. D. i wysokości obciążenia hipotecznego. Pełnomocnik wskazał, iż dowody powyższe złożyła na okoliczność braku zamieszkiwania T. D. w domu skarżącej, braku chęci takiego zamieszkiwania, przeniesienia się do [...] i tam posiadania centrum życiowego. Wskazano, że skarżąca ostatnio ustaliła, że T. D. zakupił (na nazwisko swoich rodziców, których z pewnością nie byłoby stać na zakup nieruchomości, ani nie posiadali stosownej zdolności kredytowej) nieruchomości i na jednej z działek pobudował dom, przy czym kredyt pobrany został prawdopodobnie na rodziców, zaś sam T. D. był poręczycielem i jest spłacany w całości przez pozwanego.
W ocenie strony wszystkie te dowody wskazują jednoznacznie, iż wszczęcie przez T. D. sprawy o naruszenie posiadania było działaniem pozornym, mającym na celu wyłącznie uniemożliwienie wymeldowania go z miejsca, w którym nie mieszka i nie ma zamiaru mieszkać.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje.
Skarga okazała się zasadna.
Materialnoprawną podstawę zaskarżonych decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 1397, zwanej dalej: ustawa).
W rozdziale 4 ustawy ustawodawca unormował obowiązek meldunkowy obywateli polskich. Stosownie do art. 24 ust. 1 ustawy obywatel polski przebywający na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej jest obowiązany wykonywać obowiązek meldunkowy określony w ustawie. Z ust. 2 tej normy prawnej wynika, że obowiązek meldunkowy polega m.in. na wymeldowaniu się z miejsca pobytu stałego lub czasowego.
W art. 25 ust. 1 ustawy zdefiniowane zostało pojęcie "pobytu stałego". Zgodnie z tym przepisem jest to zamieszkanie w określonej miejscowości pod oznaczonym adresem z zamiarem stałego przebywania. Stosownie do art. 28 ust. 4 ustawy zameldowanie na pobyt stały lub czasowy służy wyłącznie celom ewidencyjnym i ma na celu potwierdzenie faktu pobytu osoby w miejscu, w którym się zameldowała. Tak więc meldunek ma wyłącznie odzwierciedlać stan faktyczny.
Z kolei z art. 33 ust. 1 ustawy wynika, że obywatel polski, który opuszcza miejsce pobytu stałego obowiązany jest wymeldować się. Stosownie zaś do art. 35 ustawy organ gminy, o którym mowa w art. 28 ust. 1, wydaje z urzędu lub na wniosek właściciela lub też innego podmiotu dysponującego tytułem prawnym do lokalu, decyzję w sprawie wymeldowania obywatela polskiego, który opuścił miejsce pobytu stałego i nie dopełnił obowiązku meldunkowego.
Jak się przyjmuje w orzecznictwie opuszczenie miejsca pobytu stałego musi cechować zarówno element faktyczny, polegający na stałym "nieprzebywaniu" w mieszkaniu, ale też kolejny element łączony z dobrowolnością zmiany miejsca pobytu. Dla zaistnienia przesłanki opuszczenia miejsca pobytu konieczne jest, aby fizycznemu "nieprzebywaniu" tam towarzyszył zamiar stałego zerwania więzi z tym miejscem, urządzenia gdzieś indziej swego centrum życiowego. Taki zamiar określa się na podstawie obiektywnych, możliwych do stwierdzenia okoliczności. Pod pojęciem "zamiar" w przypadku opuszczenia miejsca stałego pobytu należy rozumieć nie tylko wolę wewnętrzną, ale także dającą się określić na podstawie obiektywnych, możliwych niejako "zewnętrznie" do stwierdzenia okoliczności. Dla jego oceny istotne jest ustalenie, czy konkretne zaistniałe okoliczności potwierdzają wolę wewnętrzną zainteresowanego pozostawania w danym lokalu.
Przyjmuje się przy tym, że aby można było dokonać wymeldowania opuszczenie miejsca stałego pobytu musi mieć charakter dobrowolny i trwały. Zdaniem Sądu orzekającego w niniejszej sprawie najistotniejsze jest ustalenie powyższych okoliczności, w szczególności, czy dana osoba ma inne miejsce (lokal), w którym urządziła swoje centrum życiowe i czy nie ma już woli aby to centrum życiowe znajdowało się nadal w miejscu, które zostało opuszczone. Zgodnie z utrwalonymi w tym zakresie poglądami, miejsce pobytu stałego danej osoby to miejsce, w którym osoba ta realizuje swoje podstawowe funkcje życiowe: nocuje tam, spożywa posiłki, wypoczywa, przechowuje rzeczy niezbędne do codziennego funkcjonowania, takie jak odzież, rzeczy osobiste, żywność, przyjmuje tam wizyty członków rodziny, znajomych itp.
Rzeczą organów w sprawie o wymeldowanie powinno być ustalenie wskazanych okoliczności zgodnie z regułami określonymi w art. 7, art. 77 § 1 Kpa i art. 80 Kpa.
Analiza przedstawionych Sądowi do kontroli akt postępowania doprowadziła Sąd do przekonania, że zaistniały podstawy do wyeliminowania z obrotu prawnego kasacyjnej decyzji organu II instancji. Organ ten dokonał nieprawidłowej oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, na skutek czego wydał nieprawidłowe rozstrzygnięcie. Zdaniem Sądu organ ten winien był również przeprowadzić uzupełniające postępowanie dowodowe, czego nie uczynił, a o czym poniżej.
Sąd uznał, że w przeważającej mierze organy prawidłowo ustaliły stan faktyczny sprawy (aczkolwiek odmiennie dokonały jego oceny). Przedstawione w skardze, a zwłaszcza w jej uzupełnieniu (pismo z dnia [...] czerwca 2020 r. wraz z załącznikami) okoliczności wskazują jednak wyraźnie, że postępowanie dowodowe wymagało uzupełnienia. Skarżąca, zdaniem Sądu przekonująco, dowodziła o przeniesieniu przez skarżącego swojego centrum życiowego w inne miejsce aniżeli sporny lokal, którego dotyczy postępowanie o wymeldowanie. Sąd ma świadomość, że dowód w postaci sprawozdania detektywa nie był dostępny organom w toku postępowania, co mogłoby wskazywać na zaistnienie przesłanki wznowieniowej.
Należy jednak, w ocenie Sądu, w ramach kontrolowanego postępowania ocenić tę okoliczność również inaczej, a mianowicie jako wykazującą braki postępowania dowodowego. Powołany przez skarżącą dowód wskazuje bowiem, że organy niewystarczająco skupiły się na ustaleniu centrum życiowego skarżącego i w tym zakresie organ II instancji winien uzupełnić postępowanie w trybie art. 136 Kpa. W materiale dowodowym kwestia koncentracji spraw życiowych skarżącego po niewątpliwej wyprowadzce ze spornego lokalu nie została, zdaniem Sądu, należycie wyjaśniona, na co później słusznie wskazała skarżąca w skardze i jej uzupełnieniu. Okoliczność ta ma istotne znaczenie z punktu widzenia oceny dobrowolności i intencjonalności opuszczenia spornego lokalu przez T. D..
Jednocześnie pozostałe ustalenia faktyczne poczynione przez organy, w zakresie rzeczywistego opuszczenia tego lokalu Sąd uznał za prawidłowe, jednak sama ocena tego materiału dowodowego przez organ II instancji jest według Sądu już nieprawidłowa. Innymi słowy, zdaniem Sądu, organy wykazały w sposób przekonujący i wystarczający, że T. D. opuścił sporny lokal i nie mieszka w nim. Materiał w sprawie jest zatem zgromadzony prawidłowo i Sąd podziela te ustalenia faktyczne, jednocześnie jest jednak – jak wykazano wcześniej –niewystarczający do ustalenia całokształtu okoliczności sprawy i wydania rozstrzygnięcia, a wadę tę organ odwoławczy winien konwalidować w ramach uzupełniającego postępowania dowodowego. Ponieważ zaś organ odwoławczy jest instancją merytoryczną i orzeka na podstawie stanu faktycznego istniejącego w dniu wydania decyzji, to naturalną koleją rzeczy, ponownie rozpatrując sprawę na skutek uchylającego wyroku niniejszego Sądu, powinien ocenić dowód w postaci sprawozdania z detektywa przedłożony przez skarżącą, albowiem jest on mu obecnie znany.
Jednocześnie w zakresie oceny zgromadzonego przez organy w sprawie (niepełnego wprawdzie jak wykazano) materiału dowodowego Sąd uznał za konieczne wskazanie, że organ II instancji dokonał jego nieprawidłowej oceny. Zauważyć bowiem należy, że skarżący oprócz swoich zeznań, które były odosobnione na tle pozostałego zebranego materiału dowodowego, nie przedstawił w zasadzie żadnych dowodów, które potwierdzałyby jego stanowisko. U podstaw decyzji kasacyjnej organu odwoławczego leżał natomiast zasadniczo fakt, iż skarżący (dodajmy - po długim czasie od opuszczenia spornego lokalu) zdecydował się podjąć kroki w celu przywrócenia utraconego posiadania w trybie postępowania przez sądem cywilnym.
Sąd orzekający w niniejszej sprawie podziela wyrażany w orzecznictwie pogląd, w myśl którego rozstrzygnięcie przez sąd cywilny sprawy o przywrócenie posiadania lokalu nie stanowi zagadnienia wstępnego w rozumieniu art. 97 § 1 pkt 4 Kpa w sprawie administracyjnej o wymeldowanie (por. wyroki NSA z dnia 19 maja 2016 r., sygn. akt II OSK 2195/14, z dnia 19 marca 2013 r., sygn. akt II OSK 2218/11, z dnia 24 lutego 2012 r., sygn. akt II OSK 1181/10, z dnia 21 listopada 2002 r., sygn. akt II OSK 1426/07 oraz z dnia 10 stycznia 2017 r., sygn. akt II OSK 900/15 i inne, dostępne na stronie: orzeczenia.nsa.gov.pl).
Co do zasady wytoczenie powództwa posesoryjnego w pewnych sytuacjach może mieć wpływ na ocenę przez organ meldunkowy przesłanki dobrowolności opuszczenia lokalu przez osobę, której dotyczy postępowanie o wymeldowanie. Wytoczenie takiego powództwa może bowiem wskazywać na fakt, że dana osoba korzystając z tego środka prawnego stara się powrócić do lokalu, z którego wbrew swojej woli została usunięta. Ustalenie jednak charakteru i przyczyn opuszczenia spornego lokalu należy do kluczowych okoliczności faktycznych w sprawie o wymeldowanie, do których wyjaśnienia zobligowany jest samodzielnie organ prowadzący to postępowanie. Inne postępowania, które mogą prowadzić do czynienia ustaleń w tej samej kwestii nie pozbawiają organu administracyjnego tej kompetencji (por. podobnie NSA w wyroku z 18 kwietnia 2000 r., V SA 1701/99; LEX nr 79244).
Sąd podziela pogląd wyrażony przez WSA w Lublinie w uzasadnieniu wyroku z dnia 21 kwietnia 2009 r., sygn. akt III SA/Lu 472/08, że jeśli wskutek udzielenia przez sąd powszechny ochrony posesoryjnej osoba wymeldowana odzyska możliwość faktycznego władania spornym lokalem i rzeczywiście w nim zamieszka, będzie miała nie tylko uprawnienie, ale wręcz obowiązek ponownego zameldowania w tym lokalu.
Jeszcze raz należy podkreślić, że fakt wytoczenia przez osobę, w stosunku do której toczy się postępowanie o wymeldowanie z pobytu stałego, powództwa o przywrócenie naruszonego posiadania, może mieć istotne znaczenie w postępowaniu meldunkowym, ale nie jako zagadnienie wstępne w rozumieniu art. 97 § 1 pkt 4 Kpa, lecz jako element stanu faktycznego, który organ administracji ma obowiązek wziąć pod uwagę, oceniając zaistnienie przesłanek wymeldowania (por wyroki NSA: z 19 marca 2013 r., II OSK 2218/11; z 12 lipca 2011 r., II OSK 1181/10 – dostępny na stronie: orzeczenia.nsa.gov.pl). Dotyczy to zarówno sytuacji, gdy orzeczenie sądu cywilnego w sprawie posesoryjnej zostanie wydane przed rozstrzygnięciem sprawy o wymeldowanie, jak i przypadku, gdy sprawa o przywrócenie posiadania nie zostanie zakończona przed wydaniem decyzji w sprawie o wymeldowanie. Wówczas bowiem sam fakt wystąpienia z żądaniem udzielenia ochrony posesoryjnej może, ale nie musi mieć wpływu na ocenę przez organ meldunkowy przesłanki "dobrowolności" opuszczenia lokalu przez osobę żądającą takiej ochrony.
W świetle jednak dokonanych już przez organ I instancji ustaleń, kwestia wytoczenia przez skarżącego powództwa posesoryjnego nie mogła mieć, w ocenie Sądu, istotnego znaczenia dla kwestii prawidłowości oceny materiału dowodowego przez organ I instancji, która – mimo, że oparta na niepełnym materiale dowodowym - była w tym zakresie prawidłowa. W okolicznościach sprawy, zabieg skarżącego w postaci zainicjowania - po znacznym upływie czasu od opuszczenia lokalu - postępowania przed sądem powszechnym miał na celu nie tyle przywrócenie stanu zgodnego z prawem, ale wywarcie wpływu na ocenę przez organ odwoławczy materiału dowodowego. Podkreślenia przy tym wymaga, że meldunek nawet na pobyt stały pod określonym adresem, nie rodzi żadnych praw skutecznych na gruncie prawa cywilnego względem nieruchomości. Nawet przywrócenie posiadania przez Sąd powszechny, nie dowodziłoby tego, że sporny lokal stanowił miejsce stałego pobytu T. D., w którym koncentrowały się jego interesy życiowe.
Można być bowiem nawet właścicielem lub mieć w posiadaniu wiele nieruchomości, co nie oznacza, że każda z nich może zostać uznana za miejsce stałego pobytu. To, że wizyty T. D. w spornym lokalu miały charakter okazjonalny, nawet przy uwzględnieniu sytuacji konfliktu między stronami, nie pozwalało uznać w kontekście pozostałych ustaleń faktycznych, że lokal ten stanowił miejsce, w którym skarżący koncentrował swoje interesy życiowe.
Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 14 stycznia 2020 r. (sygn. akt II OSK 3463/18, dostępny na stronie: orzeczenia.nsa.gov.pl) ewentualne wywiedzenie środka prawnego zmierzającego do przywrócenia posiadania lokalu, z którego dana osoba wyprowadziła się, nie stanowi zdarzenia przewidzianego wprost w przepisach prawa, z którym regulacje prawne wiążą określony skutek, a jest jedynie jedną z okoliczności przydatnych dla ustalenia czy opuszczenie miejsca pobytu stałego miało charakter trwały i dobrowolny i co za tym idzie uzasadniający orzeczenie o wymeldowaniu na podstawie art. 35 ustawy o ewidencji ludności.
Ponieważ, jak wykazano, materiał dowodowy wymaga uzupełnienia, organ odwoławczy winien, z uwzględnieniem powyższych wywodów Sądu, po uzupełnieniu materiału dowodowego, ponownie go ocenić.
W opisanych okolicznościach, z uwagi na naruszenia przepisów prawa procesowego, które miały wpływ na wynik postępowania, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 z późn. zm., zwanej dalej – Ppsa).
O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200, art. 205 § 2 Ppsa. Na zasądzoną kwotę [...]zł złożył się wpis ([...] zł), opłata skarbowa od dokumentu stwierdzającego udzielenie pełnomocnictwa ([...] zł) oraz wynagrodzenie pełnomocnika będącego adwokatem ([...] zł), ustalone na podstawie § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz.U. z 2015 r. poz. 1800, ze zm.).
Niniejsza sprawa została rozpoznana przez Sąd na posiedzeniu niejawnym, na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. poz. 374 z późn. zm.).