Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 08 października 2015 r., sygn. akt II SA/Po 49/15, referendarz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu odmówił T. D. przyznania prawa pomocy.
W uzasadnieniu powyższego postanowienia podniesiono, że skarżący T. D. wniósł o przyznanie prawa pomocy w całości. W uzasadnieniu wniosku powołał się na brak możliwości sprzedaży mieszkania, którego dotyczy przedmiot niniejszej sprawy, z uwagi na jego wady budowlane. Podał, że jego "konta gospodarcze" zajęte są przez komornika. Oświadczył, że jedynym dochodem skarżącego jest działalność gospodarcza, z której uzyskuje (...) zł miesięcznie. Z oświadczenia wynika, że sam prowadzi swoje gospodarstwo domowe. Posiada mieszkanie o powierzchni 68,7 m² wraz z przynależnościami. Podał, że ponosi zobowiązania z tytułu kredytu, opłat mieszkaniowych, leków, ZUS i pomocy rodzicom.
Z uwagi na fakt, że wniosek o prawo pomocy na urzędowym formularzu był niepełny, co do sytuacji finansowej, skarżący został wezwany, w oparciu o przepis art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) do osobistego uzupełniania wniosku poprzez przedłożenie dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych.
W odpowiedzi skarżący poinformował, że przekazał wszystkie informacje w sprawie.
Następnie referendarz wskazał, że wezwaniem do uzupełnienia wniosku o prawo pomocy zobowiązano skarżącego przede wszystkim do podania wszystkich źródeł dochodów stałych, jak i dorywczych wraz z wysokością uzyskiwanego dochodu oraz poparcia twierdzeń dokumentami (PIT). Wezwano go do podania, jakie były łączne przychody i koszty prowadzonej działalności gospodarczej oraz do poparcia tych twierdzeń odpowiednimi dokumentami (zeznania podatkowe za 2014 r., wyciągi z ksiąg rachunkowych, raportów kasowych, deklaracji VAT). Ustalenie wszystkich aktualnych rzeczywistych przychodów, kosztów jego uzyskania i w konsekwencji dochodów skarżącego, w sposób istotny rzutuje na jego możliwości finansowe w zakresie przyznania prawa pomocy.
Nadto wezwano skarżącego do przedłożenia wyciągów z rachunków bankowych skarżącego za okres ostatnich 6 miesięcy wraz z informacją o zaciągniętych kredytach i pożyczkach oraz o zajęciach komorniczych. Wyciągi z tych rachunków przedstawiają, bowiem wprost skalę środków jakimi wnioskodawca realnie dysponuje. Z uwagi na fakt powoływania się skarżącego na zajęcie "kont gospodarczych" zobowiązano go do przedłożenia orzeczeń o zajęciu tych rachunków bankowych. Wezwano skarżącego do opisania wszystkich posiadanych nieruchomości, w tym do podania wysokości przychodów jakie przynoszą i kosztów ich utrzymania, skarżący podał, bowiem że posiada mieszkanie przy ul. B., a zamieszkuje przy ul. W. w G. Mając na względzie powyższe okoliczności referendarz wyjaśnił, że skarżący w formularzu o prawo pomocy wskazał na rodzaj swoich stałych zobowiązań i wydatków, ale nie podał wysokości tych należności, co nie pozwala na ustalenie realnych środków finansowych jakimi rzeczywiście rozporządza.
Z uwago na fakt, że przepis art. 246 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi wskazując przesłanki, na podstawie których następuje przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej, precyzuje, że zwolnienie od obowiązku ponoszenia kosztów sądowych w zakresie całkowitym następuje ono, gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Ponieważ instytucja prawa pomocy powinna być traktowana jako wyjątek od ogólnej, zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania, związane ze swoim udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. To z kolei oznacza, że wnioskodawca powinien poczynić wszelkie kroki mające na celu uprawdopodobnienie okoliczności, na które się powołuj, zaś uznanie, czy nastąpiło to w sposób dostateczny zostaje ocenione w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy. Konsekwentnie przytoczone we wniosku okoliczności, jak i przedstawione przez wnioskodawcę dokumenty powinny uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanej regulacji. Wnioskodawca winien, więc wykazać w sposób niebudzący wątpliwości, że zdobycie środków niezbędnych do uczestniczenia w postępowaniu sądowym, jest obiektywnie niemożliwe.
Pomimo wezwania skarżącego w trybie przepisu art. 255 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie przedstawił on żadnych dodatkowych oświadczeń, co do stanu finansowego, a także nie przedłożył żadnych dokumentów źródłowych, które umożliwiłyby ocenę, czy sytuacja finansowa uzasadnia twierdzenie, że nie stać go na uiszczenie jakichkolwiek kosztów postępowania w niniejszej sprawie. Referendarz zwrócił uwagę, że skarżący na wezwanie uiścił wpis sądowy od skargi w kwocie 100 zł. Wobec powyższego opierając się o treść formularza przyjąć należało, że złożone w nim oświadczenia nie odzwierciedlają pełnej i rzeczywistej sytuacji finansowej i majątkowej wnioskodawcy. Brak współpracy skarżącego, ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy, skutkować musi odmową przyznania tego prawa. Uniemożliwia, bowiem wolną od wątpliwości ocenę sytuacji materialnej wnioskującego. W tym stanie rzeczy, należało wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy oddalić.
W terminowo wniesionym sprzeciwie T. D. zakwestionowała ustalenia wskazane w postanowieniu referendarza sądowego z dnia 08 października 2015 r. oraz wskazał na swoją ciężką sytuację zdrowotną.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje
Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, w brzmieniu obowiązującym do dnia 18 sierpnia 2015 r., mającym zastosowanie w niniejszej sprawie (zgodnie z art. 2 ustawy z dnia 09 kwietnia o zmianie ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Dz. U. z 2015 r., poz. 658), postanowienie, przeciwko któremu wniesiono sprzeciw, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd, na posiedzeniu niejawnym. Sąd rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy, nie jest związany ustaleniami dokonanymi przez referendarza sądowego.
Stosownie do treści art. 245 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 ustawy). Stosownie do art. 246 § 1 pkt 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania.
Analiza powyższych przepisów wskazuje, że Sąd nie jest zobowiązany do prowadzenia dochodzenia, czy wnioskodawca spełnia warunki przyznania mu wnioskowanego prawa pomocy. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym ugruntowany jest pogląd, że to na wnioskodawcy spoczywa obowiązek wykazania, że jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przepisach regulujących instytucję przyznania prawa pomocy (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 listopada 2012 r., sygn. akt II FZ 940/12, Baza NSA). Oznacza to, że to właśnie wnioskodawca powinien poczynić wszelkie kroki mające na celu uprawdopodobnienie tych okoliczności. Pamiętać przy tym należy, że stosowanie do treści art. 199 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej.
Podstawą rozstrzygnięcia o zwolnieniu od kosztów sądowych nie mogą być jedynie zapewnienia o trudnej sytuacji majątkowej. Ocena zasadności żądania zwolnienia od kosztów sądowych musi bowiem odnosić się do rzeczywistych możliwości płatniczych, które określa posiadany majątek, wysokość przychodów i oszczędności, a także sytuacja rodzinna wnioskodawcy. Stąd warunkiem koniecznym przeprowadzenia oceny możliwości strony w zakresie uiszczenia kosztów sądowych jest złożenie oświadczenia majątkowego, które przedstawia dokładne i wiarygodne dane o sytuacji majątkowej i rodzinnej strony postępowania. W razie pojawienia się wątpliwości, co do przedstawionych na formularzu danych, bądź jeśli okażą się one niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego, na podstawie art. 255 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi można wezwać stronę do złożenia dodatkowych oświadczeń lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących stanu majątkowego, stanu rodzinnego i dochodów, przy czym obowiązek przedłożenia dokumentów powstaje po stronie wnioskodawcy, a nie innych podmiotów.
Stąd, w sytuacji, gdy na podstawie art. 255 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi wzywa się stronę o przedłożenie dokumentów źródłowych, obrazujących jego sytuacją majątkową, to odmowa udostępnienia tych dokumentów przez wnioskodawcę, prowadząca do ich nieprzedłożenia, przesądza o uchybieniu obowiązkowi, o którym mowa w powołanym powyżej przepisie. Niedostarczenie żądanych przez sąd danych, przedstawienie ich w sposób niekompletny, bądź mało czytelny powoduje, że oświadczenie skarżącego pozostaje niepełne, niewystarczające do wydania pozytywnego rozstrzygnięcia. W takiej sytuacji sąd uprawniony jest do sformułowania oceny, że wniosek o przyznanie prawa pomocy jest nieuzasadniony (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 14 stycznia 2011 r., sygn. akt II OZ 1361/10, Baza NSA).
Przenosząc powyższe rozważania do niniejszej sprawy zauważyć należy, że skarżący, we wniosku o przyznanie prawa pomocy wskazał jedynie na rodzaj swoich stałych zobowiązań i wydatków, ale nie podał wysokości tych należności, co nie pozwalało na ustalenie realnych środków finansowych jakimi rzeczywiście rozporządza. Mając powyższe na względzie, skarżący, w oparciu o przepis art. 255 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, został wezwany do wykazania wszystkich źródeł dochodów stałych, jak i dorywczych wraz z wysokością uzyskiwanego dochodu oraz poparcia twierdzeń dokumentami (PIT). W szczególności wezwano go do podania, jakie były łączne przychody i koszty prowadzonej działalności gospodarczej oraz do poparcia tych twierdzeń odpowiednimi dokumentami (zeznania podatkowe za 2014 r., wyciągi z ksiąg rachunkowych, raportów kasowych, deklaracji VAT).
Nadto wezwano skarżącego do przedłożenia wyciągów z rachunków bankowych za okres ostatnich 6 miesięcy wraz z informacją o zaciągniętych kredytach i pożyczkach oraz o zajęciach komorniczych. Z uwagi na fakt powoływania się skarżącego na zajęcie "kont gospodarczych" zobowiązano go do przedłożenia orzeczeń o zajęciu tych rachunków bankowych. Wreszcie wezwano skarżącego do opisania wszystkich posiadanych nieruchomości, w tym do podania wysokości przychodów jakie przynoszą i kosztów ich utrzymania, skarżący podał, bowiem że posiada mieszkanie przy ul. B., a zamieszkuje przy ul. W. w G. Skarżący nie przedstawił jednak wnioskowanych dokumentów, uznając, że podane przez niego we wniosku okoliczności uzasadniają przyznania prawa pomocy.
W ocenie Sądu w tych okolicznościach faktycznych nie sposób jednak przyjąć, aby skarżący spełniał przesłankę przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym następuje, gdyż nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania.
W tym stanie rzeczy wniosek o przyznanie prawa pomocy podlegał oddaleniu na podstawie art. 245 § 1 i § 2, art. 246 § 1 pkt 1 i 2, art. 260 ustawy Prawo powyższych postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
/-/ J. Szaniecka