Uzasadnienie
Starosta Sz. decyzją z dnia 7 kwietnia 2008 r. ustalił na rzecz E. i J.K. odszkodowanie w kwocie [...],- zł za działkę nr [...]o powierzchni [...]ha, położoną w S. Gmina D. nabytą z dniem 1 stycznia 1999 r. na własność z mocy prawa przez Gminę D., a stanowiącą poprzednio ich własność, natomiast odmówił wypłaty tego odszkodowania T. i R. B. Jako podstawę prawną podał przepis art. 73 ustawy z dnia 13 października 1998 r. – Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną (Dz. U. Nr 133, poz. 872 ze zm.) oraz art. 128, 129 ust. 5, art. 130 i art. 132 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami.
W uzasadnieniu organ pierwszej instancji wskazał, iż w toku postępowania administracyjnego – wszczętego wnioskami złożonymi przez T. i R. B. w dniu 9 grudnia 2005 r. oraz przez E. i J. K. w dniu 20 grudnia 2005 r. – Wojewoda Wielkopolski decyzją z dnia 31 października 2006 r. stwierdził, że przedmiotowa działka nr [...]zapisana w księdze wieczystej KW nr [...] prowadzonej przez Sąd Rejonowy w Sz. stała się z dniem 1 stycznia 1999 r z mocy prawa własnością Gminy D. jako grunt zajęty pod drogę gminną. Małżonkowie K. wywodzili swoje prawo do otrzymania od Gminy odszkodowania z tego, że do dnia 31 grudnia 1998 r. byli właścicielami przedmiotowej działki nr [...], natomiast T. i R. B. powoływali się na fakt zakupu między innymi tej działki od małżonków K. umową notarialną kupna – sprzedaży z dnia 15 października 2001 r.
T. B. i R. B. wnieśli odwołanie od tej decyzji zarzucając, że z naruszeniem art. 107 k.p.a. nie ma ona prawidłowego uzasadnienia umożliwiającego realizację zasady przekonywania zawartej w art. 11 k.p.a. W uzasadnieniu nie zostało wyjaśnione, z jakich względów organ orzekający nie wziął pod uwagę faktu nabycia przez skarżących przedmiotowej działki. Zawarcie umowy sprzedaży spowodowało przecież przejście prawa własności na skarżących, co znalazło potwierdzenie we wpisaniu ich w księdze wieczystej jako właścicieli. Zatem to skarżącym w świetle art. 73 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. – Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną w związku z art. 21 ust. 2 Konstytucji RP przysługuje odszkodowanie od Gminy, a nie byłym właścicielom.
Zaskarżona decyzja narusza też art. 1, art. 3 i art. 5 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece, przez pominięcie przysługującej rękojmi wiary publicznej ksiąg wieczystych.
Jak wyjaśnił Wojewódzki Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 7 października 2005 r. sygn. akt I SA/Wa 1319/04, przytoczone przepisy oznaczają, że dopóki w księdze wieczystej nieruchomości zajętej pod drogę publiczną nie zostanie ujawnione przejście nieruchomości na własność Skarbu Państwa na podstawie ostatecznej decyzji Wojewody, możliwe jest zbycie takiej nieruchomości przez właściciela wpisanego w dziale II księgi wieczystej i wówczas to na nabywcę ustalone zostanie odszkodowanie w trybie art. 73 ust. 4 cytowanej ustawy, jeżeli złoży wniosek o wypłacenie odszkodowania w okresie od 1 stycznia 2001 r. do dnia 31 grudnia 2005 r.
Wojewoda Wielkopolski nie uwzględnił tych zarzutów i decyzją z dnia 31 lipca 2008 r. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W ocenie organu drugiej instancji analiza art. 73 ust. 1 i 4 omawianej ustawy prowadzi do wniosku, że roszczenie o odszkodowanie za przedmiotową nieruchomość zostało przyznane tylko tym podmiotom, które były właścicielami nieruchomości w dacie 31 grudnia 1998 r. Data ta odnosi się bowiem do określonego w art. 73 ust. 1 stanu faktycznego, od którego zaistnienia uwarunkowane jest przejście nieruchomości zajętych pod drogi publiczne z mocy prawa na własność Skarbu Państwa lub właściwych jednostek samorządu terytorialnego. Skoro ustawa stanowi, że przejście prawa własności następuje z mocy samego prawa z dniem 1 stycznia 1999 r., to odszkodowanie przysługuje osobom będącym właścicielami przed tą datą. Inaczej mówiąc, skoro przejście prawa własności z mocy przepisów art. 73 ustawy następuje z mocy prawa w określonej dacie – 1 stycznia 1999 r. – to w tym zakresie wyłączone jest nabywanie gruntów już zajętych pod drogi publiczne w trybie umów cywilnoprawnych.
Wysokość odszkodowania ustalonego przez organ pierwszej instancji na podstawie operatu szacunkowego nie była przez wnioskodawców kwestionowana.
T. B. i R. B. wnieśli skargę do sądu na powyższą decyzję, domagając się jej uchylenia. Domagali się też zasądzenia na ich rzecz kosztów postępowania sądowego według norm przepisanych. Skarżący powtórzyli zarzuty zawarte w odwołaniu i ich argumentację.
W odpowiedzi na skargę Wojewoda Wielkopolski wniósł o jej oddalenie, z powołaniem na dotychczasowe stanowisko.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga nie jest uzasadniona.
Za chybiony należy uznać w szczególności zarzut naruszenia, zaskarżoną decyzją art. 73 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. – Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną (Dz. U. Nr 133, poz. 872 ze zm.). Przepis ten stanowi, że odszkodowanie za nieruchomości pozostające w dniu 31 grudnia 1998 r. we władaniu Skarbu Państwa lub jednostek samorządu terytorialnego, nie stanowiące ich własności, a zajęte pod drogi publiczne, które to nieruchomości stosownie do uregulowania zawartego w ust. 1 z dniem 1 stycznia 1999 r. stały się z mocy prawa własnością Skarbu Państwa lub właściwych jednostek samorządu terytorialnego, będzie ustalane i wypłacane według zasad i trybu określonych w przepisach o odszkodowaniach za wywłaszczone nieruchomości, na wniosek właściciela nieruchomości złożony w okresie od dnia 1 stycznia 2001 r. do dnia 31 grudnia 2005 r.
Skoro w tej istotnej dla roszczenia odszkodowawczego dacie 31 grudnia 1998 r. (w której to dacie część nieruchomości, oznaczona później jako działka [...], pozostawała we władaniu Gminy D.) właścicielami nieruchomości ujawnionymi w księdze wieczystej Sądu Rejonowego w Sz. KW nr [...] byli J. K. i T. K. (załącznik nr 1 do operatu szacunkowego z dnia 13 sierpnia 2007 r.) to trafnie organy pierwszej i drugiej instancji ustaliły odszkodowanie na ich rzecz. Sąd rozstrzygający niniejszą sprawę podziela stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażone w wyroku: z dnia 8 lutego 2008 r. sygn. akt I OSK 68/07 (dostępnej w internecie https:// cbois.nsa.gov.pl/doc/0139613699) oraz z dnia 10 marca 2008 r. sygn. akt I OSK 1981/06 (https://cbois.nsa.gov.pl/doc/24AEB409CE), iż odszkodowanie przewidziane w art. 73 ust. 1 ustawy – Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną jest ściśle związane z utratą prawa własności, stanowiąc rekompensatę za przejęte w tym trybie nieruchomości.
Zgodnie z art. 73 ust. 3 powołanej ustawy, podstawą do ujawnienia w księdze wieczystej przejścia na własność Skarbu Państwa lub jednostek samorządu terytorialnego nieruchomości, o których mowa w ust. 1, jest ostateczna decyzja Wojewody. Taka decyzja została w sprawie wydana przez Wojewodę Wielkopolskiego dnia 31 października 2006 r. Jest bezsporne, że jeszcze przed tą datą figurujący w księdze wieczystej jako właściciele nieruchomości – małżonkowie K. umową notarialną sprzedali małżonkom B. nieruchomość, w skład której wchodziła między innymi działka [...]położona w S., a jako jej właściciele wpisani zostali R. B. i T. B. (karta 30 i 31 akt administracyjnych I instancji). Działka nr [...]została następnie podzielona, a przedmiotowa działka drogowa otrzymała nr [...].
Ta okoliczność, wbrew zarzutowi skargi, nie daje skarżącym prawa do domagania się od Gminy odszkodowania w trybie art. 73 ustawy z dnia 13 października 1998 r. – Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną – już chociażby z tego względu, że nie byli oni – jak wymaga ust. 1 art. 73 – w dniu 31 grudnia 1998 r. właścicielami nieruchomości. Okoliczność, że w tym przepisie ustawodawca nie sformułował ani zakazu obrotu nieruchomościami w okresie od 1 stycznia 1999 r. do czasu wydania przez Wojewodę ostatecznej decyzji potwierdzającej nabycie w tej dacie przez Skarb Państwa albo właściwą jednostkę samorządową własności nieruchomości drogowej ani też sankcji nieważności zawartych w tym czasie umów powoduje konieczność sięgnięcia do przepisów prawa cywilnego regulujących sprzedaż rzeczy. Z przepisów tych wynika, że jeżeli osoba nie będąca właścicielem zbywa rzecz, to taka umowa nie jest nieważna, żaden bowiem z przepisów prawa nie ustanawia zakazu zbywania rzeczy cudzej.
Brak po stronie sprzedawcy przymiotu właściciela jest wadą prawną w rozumieniu art. 56 § 2 k.c. (patrz wyrok SN z 24.09.2003 r. sygn. akt III CKN 356/01 opubl. OSP 2004/10/122 i teza z wyroku SN z 30.10.1969, sygn. akt II CR 430/69 opubl. OSNC 1970/9 152).
Fakt wpisania skarżących po 1 stycznia 1999 r. do ksiąg wieczystych jako właścicieli działki drogowej nie może przesądzać o ich prawie własności. Określone w art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece (Dz. U. Nr 19, poz. 147 ze zm. domniemanie zgodności wpisu prawa własności w księdze wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym jest domniemaniem wzruszalnym. Jeśli zmiana stanu prawnego (własności) nieruchomości nastąpiła – jak w rozpoznawanej sprawie – z mocy prawa, to wpis do księgi wieczystej ma jedynie charakter deklaratoryjny i taki stan prawny nie prowadzi do domniemania z art. 3 ustawy o księgach wieczystych i hipotece, iż prawo nie wpisane do Księgi nie istnieje (patrz wyrok NSA w Warszawie z dnia 11.03.1999 r. sygn. akt I SA 1125/98, Lex nr 47352)). Dokonanie wpisu do księgi wieczystej nie ma charakteru konstytutywnego, a więc nie stanowi o nabyciu prawa własności. Z dokonaniem wpisu wiąże się szereg domniemań, natomiast nie przesądza on o zmianie stanu prawnego nieruchomości (patrz wyrok NSA z 10.10.2007 r., sygn. akt II FSK 1103/06, Lex nr 400449).
Rękojmia wiary publicznej ksiąg wieczystych wprowadzona przez art. 5 ustawy o księgach wieczystych i hipotece jest instytucją prawa cywilnego, a zatem nie ma zastosowania w razie niezgodności z prawem publicznym. W konsekwencji nie chroni ona nabycia przez skarżących nieruchomości drogowej od osób fizycznych (małżonków K.) wpisanych w księdze wieczystej, które wcześniej utraciły własność ex lege na rzecz gminy w trybie art. 73 ust. 1 ustawy - Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną.
Określenie w art. 1 ustawy o księgach wieczystych i hipotece, że księgi wieczyste prowadzi się w celu ustalenia stanu prawnego nieruchomości wskazuje, że wpisy danych ustalających stan prawny nieruchomości mają znaczenie ujawniające, ale same nie tworzą prawa ani też nie sanują jego braku, chyba że co innego wynika z wyraźnych przepisów prawa.
Z tych względów nie jest trafny zarzut skargi odnośnie naruszenia art. 1, art. 3 i art. 5 ustawy o księgach wieczystych i hipotece przez odmowę przyznania skarżącym odszkodowania oraz zarzut naruszenia art. 6, art. 7 i art. 11 k.p.a. przez nieuwzględnienie powołanych przepisów ustawy o księgach wieczystych i hipotece.
Uzasadnienie zaskarżonej decyzji, wbrew stanowisku skarżących, zawiera wystarczające wyjaśnienie rozstrzygnięcia zawartego w sentencji decyzji i dlatego nie narusza art. 107 § 1 i § 3 k.p.a.
Z wyżej omówionych przyczyn Sąd rozstrzygający niniejszą sprawę nie podziela stanowiska zawartego w cytowanym w skardze wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 7 października 2005 r. sygn. akt I SA/Wa 1319/04.
Dlatego, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r.- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzeczono jak w sentencji.
/-/D. Rzyminiak-Owczarczak /-/B. Kamieńska /-/W. Batorowicz aa