Uzasadnienie
We wniosku z dnia [...] grudnia 2015 r. A. O. zwróciła się o przyznanie jej prawa pomocy przez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Skarżąca podała, że prowadzi gospodarstwo domowe z mężem. Posiada dom jednorodzinny o powierzchni 170 m² o wartości 100.000 zł, położony w O., działkę pod zabudowę jednorodzinną o powierzchni 14 arów o wartości 70.000 zł, oraz dwa samochody osobowe: [...] z 2003 r. i [...] z 2007 r. Mąż skarżącej posiada ponadto mieszkanie w bloku o powierzchni 35 m² o wartości 50.000 zł. Rodzina utrzymuje się z wynagrodzenia skarżącej z umowy o pracę w wysokości 3.500 zł miesięcznie i z wynagrodzenia męża skarżącej z umowy o pracę w wysokości 4.000 zł miesięcznie. A. O. zadeklarowała poza tym, że zaciągnęła kredyt w wysokości 10.000 zł. Dodała, że w wyniku przekazania przedszkola Stowarzyszeniu "A. T." w P. nie przedstawiono jej nowych warunków pracy, wobec czego umowa o pracę zostanie rozwiązania w dniu [...] stycznia 2016r. Skarżąca oświadczyła ponadto, że ponosi stałe koszty utrzymania domu, media, koszty leczenie i pożyczki w łącznej wysokości 1.500 zł.
Postanowieniem z dnia 8 stycznia 2016 r., sygn. akt II SA/Po 989/15, referendarz sądowy odmówił przyznania A. O. prawa pomocy.
W uzasadnieniu tego postanowienia wskazano, że przyznanie prawa pomocy w całości służy głównie osobom, które nie mają możliwości zgromadzenia jakichkolwiek środków na opłacenie kosztów związanych z obroną swoich praw przed sądem. Przytoczone we wniosku okoliczności, jak i zgromadzone dokumenty powinny zatem uzasadniać takie wyjątkowe traktowanie. Wnioskodawczyni powinna więc w szczególności wykazać, że zdobycie środków do uczestniczenia w postępowaniu sądowym jest dla niej obiektywnie niemożliwe. Tymczasem oświadczenie majątkowe A. O. wskazuje, że dochody jej rodziny pozwalają na zaspokojenie podstawowych potrzeb koniecznego bieżącego utrzymania. Skarżąca nie oświadczyła, że ma trudności z regulowaniem zobowiązań lub zaległości płatnicze. Z zestawienia dochodów dwuosobowej rodziny skarżącej (7.500 zł) i stałych koniecznych kosztów utrzymania (1.500 zł dodając koszty żywności, środków czystości, ubioru, utrzymania samochodów) wynika, że powinny pozostać wolne środki na pokrycie kosztów postępowania w niniejszej sprawie.
Ponadto skarżąca dodała, że posiada nieruchomości, co również powinno stanowić źródło dodatkowych dochodów. Należy zatem przyjąć, że jej możliwości finansowe i sytuacja majątkowa pozwalają na poniesienie wszystkich kosztów postępowania sądowego.
W piśmie z dnia [...] stycznia 2016 r. A. O. wniosła o ponowne rozpatrzenie jej wniosku o przyznanie prawa pomocy, gdyż w dniu [...] stycznia 2016 r. uległa pogorszeniu jej sytuacja finansowa.
Zarządzeniem z dnia [...] grudnia 2016 r. Sąd wezwał A. O. do podania w terminie [...] dni od dnia doręczenia jej wezwania: (1) jaką kwotę otrzymała z tytułu odprawy w związku z rozwiązaniem stosunku pracy w dniu [...] grudnia 2015 r; (2) czy ona lub jej mąż posiadają oszczędności lub lokaty bankowe, a jeśli tak, to w jakiej wysokość, przedkładając zarazem wyciągi z rachunków bankowych jej i jej męża za okres od września 2015 r. do stycznia 2016 r.; (3) wysokość miesięcznych rat spłacanych kredytów lub pożyczek, dołączając zarazem dokumenty potwierdzające wysokość zadłużenia i bieżące regulowanie zobowiązań – pod rygorem odmowy przyznania prawa pomocy. Skarżąca nie odpowiedziała na powyższe wezwanie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Wniosek nie zasługiwał na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 258 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 z późn. zm., dalej: "p.p.s.a."), czynności w zakresie przyznania prawa pomocy wykonuje referendarz sądowy. Jak wynika przy tym z art. 259 § 1 w zw. z art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., strona, adwokat radca prawny, doradca podatkowy lub rzecznik patentowy mogą wnieść do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego sprzeciw w terminie 7 dni od dnia doręczenia zarządzenia lub postanowienia. Ustawodawca wskazuje zarazem w art. 260 p.p.s.a. w zw. z art. 2 i art. 1 pkt 73 ustawy z dnia 9 kwietnia 2015 r. w zmianie ustawy – Prawo o postepowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. poz. 658), w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Oznacza to, że w przypadku wniesienia sprzeciwu sąd rozpatruje ponownie wniosek o przyznanie prawa pomocy.
Należy zatem zauważyć, że zgodnie z art. 199 p.p.s.a., strony co do zasady ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Wyjątek od tej ogólnej reguły przewidują w szczególności przepisy o prawie pomocy.
Jak wynika z art. 243 § 1 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Ustawodawca wskazuje zarazem w art. 244 § 1 p.p.s.a, że prawo pomocy obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Ponadto prawo pomocy może być w świetle art. 245 p.p.s.a. przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. W zakresie całkowitym obejmuje ono zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego, a w zakresie częściowym – zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać także na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej.
Zgodnie z art. 246 § 1 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: (1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; (2) w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
W art. 252 § 1 p.p.s.a. wskazuje się zarazem, że wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna, ponadto dane o stanie rodzinnym oraz oświadczenie strony o niezatrudnieniu lub niepozostawaniu w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym. Jeżeli natomiast oświadczenie strony zawarte we wniosku z art. 252 p.p.s.a. okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego.
Odnosząc powyższe uwagi do specyfiki rozważanej sprawy, należy stwierdzić, że skarżąca nie wykazała, by w jej przypadku wystąpiła przesłanka z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Z wniosku z dnia 22 grudnia 2015 r. o przyznanie prawa pomocy wynika bowiem, że A. O. prowadzi wraz z mężem wspólne gospodarstwo domowe (k. 61-64 akt sądowych). W chwili składania tego wniosku na dochód rodziny składały się wynagrodzenia małżonków z tytułu umowy o pracę w łącznej wysokości 7.500,00 zł. Wprawdzie we wniosku z dnia [...] grudnia 2015 r., jak i w piśmie z dnia [...] stycznia 2016 r. (k. 119 akt sądowych) skarżąca podnosiła, że z dniem [...] stycznia 2016 r. jej dotychczasowy stosunek pracy ulegnie rozwiązaniu. Niemniej okoliczność ta nie musi automatycznie powodować zupełnej utraty możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb rodziny w razie poniesienia kosztów postępowania sądowego.
Należy bowiem zaznaczyć, że rodzina A. O. w dalszym ciągu może utrzymywać się z wynagrodzenia męża skarżącej, wynoszącego 4.000 zł miesięcznie. Ponadto skarżąca dysponuje nieruchomością o powierzchni 170 m2 i o wartości 100.000 zł działką pod zabudowę jednorodzinną o powierzchni 14 arów, mieszkaniem w bloku o powierzchni 35 m2 i o wartości 50.000 zł, a także samochodami [...] 2003 r. [...] z 2007 r. Miesięczne zobowiązania skarżącej wynoszą według jej oświadczenia 1.500 zł, przy czym zadeklarowała ona zaciągnięcie kredytu w wysokości 10.000 zł. W konsekwencji pokrycie kosztów postępowania nie powinno prowadzić do następstw opisanych w art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.
Niemniej, w celu pełnego zobrazowania sytuacji majątkowej A. O. i jej rodziny, Sąd zarządzeniem z dnia [...] lutego 2016 r. wezwał ją do przedłożenia dodatkowych dokumentów w terminie 14 dni od doręczenia wezwania pod rygorem odmowy przyznania prawa pomocy. Nałożenie powyższego obowiązku zmierzało w szczególności do lepszego poznania stan finansów skarżącej po rozwiązaniu stosunku pracy, w którym dotychczas pozostawała. Wspomniane wezwanie zostało skutecznie doręczone w dniu [...] lutego 2016 r., lecz do chwili obecnej A. O. nie przekazała wymaganych dokumentów. Uwzględniając zatem wcześniejsze uwagi, jak i niezastosowanie się do wymienionego wezwania, należało odmówić przyznania skarżącej prawa pomocy we wnioskowanym przez nią zakresie.
W tej sytuacji Sąd na podstawie art. 16 § 2, art. 246 § 1 pkt 1, art. 259 § 1 p.p.s.a. oraz art. 260 p.p.s.a. w zw. z art. 2 i art. 1 pkt 73 powołanej ustawy nowelizującej z dnia 9 kwietnia 2015 r. orzekł jak w sentencji.
/-/ Podrazik