Uzasadnienie
Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] listopada 2010 r., nr [...], po rozpatrzeniu odwołania A. B. od decyzji Burmistrza [...] z dnia [...] października 2010 r., nr [...] odmawiającej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego dla A. B. w związku z opieką nad niepełnosprawnym teściem, J. M. oraz braćmi żony, F. i S. M., utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.
W podstawie prawnej powołano art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz art. 17 ust. lila ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 ze zm.)
W uzasadnieniu decyzji Kolegium podtrzymało stanowisko organu I instancji, stwierdzając, że zgodnie z art. 17 ust. 1 i la powołanej ustawy o świadczeniach rodzinnych, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu;
2) innym osobom, na których zgodnie z przepisami kodeksu rodzinnego i opiekuńczego ciąży obowiązek alimentacyjny oraz 3) opiekunowi faktycznemu dziecka - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia bądź innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, albo osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (ust. 1).
Osobie innej niż spokrewniona w pierwszym stopniu, na której ciąży obowiązek alimentacyjny, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy nie ma osoby spokrewnionej w pierwszym stopniu albo gdy osoba ta nie jest w stanie sprawować opieki, o której mowa w art. 17 ust. 1 (ust. la).
Obowiązek alimentacyjny zdefiniowany został w art. 128 k.r.o. i polega on na dostarczaniu środków utrzymania oraz wychowania; obciąża krewnych w linii prostej (wstępnych i zstępnych, określonych w art. 617 § 1 zd. pierwsze Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego - K.r.o.) oraz rodzeństwo. A. B. jest zięciem J. M. oraz szwagrem F. i S. M. Nie należy zatem do kręgu osób, na których zgodnie z art. 128 K.r.o. ciąży obowiązek alimentacyjny; nie jest ich krewnym w linii prostej. Osoby te powiązane są tylko stosunkiem powinowactwa w rozumieniu art. 618 § 1 K.r.o., jaki powstał, w następstwie małżeństwa, pomiędzy A. B. a krewnymi jego żony.
W nawiązaniu do argumentów odwołania, wskazujących, że teść A. B. cierpi na chorobę Alzheimera oraz ma trudności z chodzeniem, zaś bracia jego żony – F. M. i S. M. są upośledzeni umysłowo, jeden z nich choruje na cukrzycę, drugi przejawia agresję, a obaj wymagają całodobowej opieki, organ stwierdził, że nawet przy najwyższym stopniu zrozumienia, nie mogły one zostać uwzględnione, jako że dotyczą sfery pozaprawnej. Podobnie też kwestia braku możliwości sprawowania opieki przez żonę odwołującego, która nie może zrezygnować z pracy zawodowej, ponieważ ma 25-letni staż pracy nauczycielskiej.
Z decyzją tą nie zgodził się A. B. składając na nią skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie. W skardze podniósł, że jego teść J. M. jest osobą niepełnosprawną w wieku 95 lat. Ma trudności z poruszaniem się, cierpi na zawroty głowy; stwierdzono u niego chorobę Alzheimera, która bardzo utrudnia mu życie. Wymaga on stałej opieki innej osoby, podobnie jak bracia żony skarżącego – S. i F. M. Są oni upośledzeni umysłowo i również mają orzeczoną niepełnosprawność. Stanisław choruje na cukrzycę, stale podawana mu jest insulina i inne lekarstwa. Ma też niedowład rąk i w związku z tym trudności podczas wykonywania najprostszych nawet czynności. F. nie kontroluje swoich potrzeb fizjologicznych; wymaga stałej pomocy w przebieraniu. Jest objęty leczeniem psychiatrycznym, bywa agresywny. Teściowa skarżącego zmarła 3 lata temu i nie ma aktualnie żadnej pomocy w opiece nad chorymi członkami rodziny.
Renty podopiecznych i wynagrodzenie żony ze stosunku pracy nie wystarczają na wszystkie potrzeby. Decyzja Kolegium jest krzywdząca, bowiem skarżący nie czuje się "osobą obcą" wobec swoich podopiecznych, jak przyjął to orzekający organ. Żona, jako ich krewna, nie może natomiast podjąć się opieki i rezygnacji z pracy, gdyż nawet fizycznie nie byłaby w stanie podołać opiece nad trzema niepełnosprawnymi mężczyznami. Poza tym, ma przepracowane 25 lat i "nie może przerwać" zatrudnienia, bowiem skarżący i jego żona mają na utrzymaniu czworo dzieci.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze, w odpowiedzi na skargę wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zaprezentowane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Sprawowana przez Sąd, zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269, ze zm.), kontrola działalności administracji obejmuje badanie legalności, czyli zgodności z prawem zaskarżonych aktów, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.
Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.) - zwanej dalej w skrócie P.p.s.a., stanowiący, że Sąd orzeka w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Uwzględnienie skargi następuje jedynie wówczas, gdy zaskarżony akt narusza prawo w sposób określony w ostatnio cytowanej ustawie. W przypadku zaskarżenia decyzji Sąd zobowiązany jest zgodnie z art. 145 § 1 P.p.s.a. do jej uchylenia - jeśli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania, inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy - lub do stwierdzenia nieważności takiej decyzji, jeśli zachodzą przesłanki przewidziane w art. 156 k.p.a. lub innych przepisach.
Dokonując takiej kontroli w niniejszej sprawie Sąd wskazanych wyżej wad i uchybień nie stwierdził, co przesądziło o oddaleniu skargi.
Przedmiotem zaskarżonej decyzji jest odmowa przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Świadczenie to obok zasiłku pielęgnacyjnego należy do grupy świadczeń opiekuńczych uregulowanych w ustawie z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2006 r., Nr 139, poz. 992, ze zm.). Przesłanki przyznania, wysokość oraz zasady wypłacania świadczenia pielęgnacyjnego określa art. 17 tej ustawy. W ust. 1 stanowi on, że świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:
matce albo ojcu, innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, opiekunowi faktycznemu dziecka
- - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, albo osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.
Przesłanek podmiotowych dotyczy też art. 17 ust. 1 a), który stanowi, że osobie innej niż spokrewniona w pierwszym stopniu, na której ciąży obowiązek alimentacyjny, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku, gdy nie ma osoby spokrewnionej w pierwszym stopniu albo gdy osoba ta nie jest w stanie sprawować opieki, o której mowa w ust. 1.
Z przedstawionych przepisów wynika, że uprawnienia do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego wiążą się ściśle z obowiązkiem alimentacyjnym. Obowiązek alimentacyjny jest pojęciem prawnym, uregulowanym w Dziale III ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59, ze zm.), zwanej dalej K.r.o. Stosownie do art. 128 K.r.o. polega on na dostarczaniu środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania i ciąży na krewnych w linii prostej oraz rodzeństwie.
Zgodnie z art. 61 § 1 K.r.o. krewnymi w linii prostej są osoby, z których jedna pochodzi od drugiej, zaś stopień pokrewieństwa określa się według liczby urodzeń, wskutek których powstało pokrewieństwo (§ 2). Wśród krewnych w linii prostej rozróżnia się linię wstępną (rodzice, dziadkowie, pradziadkowie, itd.) oraz linię zstępną (dzieci, wnuki, prawnuki, itd.).
W stanie faktycznym niniejszej sprawy, który jest bezsporny, opiekę nad J. M. oraz S. M. i F. M. sprawuje skarżący, który jest dla swoich podopiecznych odpowiednio zięciem (mężem córki) oraz szwagrem (mężem siostry). Jak zatem trafnie przyjął organ, skarżący związany jest z tymi osobami stosunkiem powinowactwa, który powstaje na skutek małżeństwa, pomiędzy małżonkiem a krewnymi drugiego małżonka. Z powinowactwa, w przeciwieństwie do pokrewieństwa w linii prostej nie wynika jednak obowiązek alimentacyjny.
Istnienie takiego obowiązku po stronie osoby ubiegającej się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego jest jedną z przesłanek warunkujących przyznanie tego świadczenia, co wynika z treści przytoczonego art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Należy przy tym podkreślić, że przesłanki określone w tym przepisie mają charakter kumulatywny, co oznacza, że prawo do świadczenia pielęgnacyjnego uzależnione jest od ich łącznego spełnienia (por. wyrok WSA w Olsztynie z dnia 28.12.2010 r., II SA/Ol 1010/10, Wspólnota 2011/4/28, wyrok WSA w Opolu z dnia 3.08.2010 r., II SA/Op 345/10, nie publ.). Brak zatem wystąpienia jednej z nich - obowiązku alimentacyjnego skarżącego wobec podopiecznych - skutkować musiał odmową przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, jak słusznie orzekły organy.
Prawidłowości podjętego rozstrzygnięcia nie podważają zawarte w skardze argumenty, iż zarówno J. M., jak i S. M. oraz F. M. wymagają stałej opieki, a opiekę taka może im zapewnić jedynie skarżący A. B., bowiem jego żona nie może zrezygnować z zatrudnienia ze względów zdrowotnych i finansowych, a ponadto nie jest w stanie podołać trudom sprawowania opieki. Okoliczności ewentualnego braku możliwości sprawowania opieki przez krewnego w pierwszym stopniu mogłyby uprawniać inną osobę do świadczenia pielęgnacyjnego, zgodnie z przywołanym wcześniej art. 17 ust. 1 a) ustawy o świadczeniach rodzinnych, ale również pod warunkiem istnienia po stronie tej osoby obowiązku alimentacyjnego wobec podopiecznego.
Wszystkie pozostałe względy, takie jak trudna sytuacja bytowa, materialna, zawodowa czy stopień uciążliwości związany z niepełnosprawnością podopiecznych nie mogły zostać uwzględnione przez Sąd, bowiem mają charakter pozaprawny, a jak już wspomniano na wstępie jedynym miernikiem kontrolowanej przez Sąd decyzji jest jej legalność, czyli zgodność z przepisami prawa.
Uznając zatem, że zaskarżona decyzja odpowiada prawu, Sąd, w oparciu o art. 151 P.p.s.a. skargę oddalił.