Uzasadnienie
Przedmiotem skargi K. Z. jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] czerwca 2015 r., nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku celowego.
Z akt administracyjnych sprawy wynika, że po rozpoznaniu wniosku K. Z. z dnia [...] kwietnia 2015 r. o udzielenie pomocy w formie zasiłku celowego Prezydent Miasta [...] decyzją z dnia [...] czerwca 2015 r. znak: [...] odmówił wnioskodawczyni przyznania świadczenia z pomocy społecznej w formie zasiłku celowego z przeznaczeniem na opłacenie rachunku za gaz, energię elektryczną, wodę, telewizję, dofinansowanie do czynszu oraz zakup żywności. W odniesieniu do wniosku o przyznanie zasiłku okresowego i posiłków organ zauważył, że od maja 2015 r. nastąpiła kontynuacja świadczeń w formie zasiłku okresowego oraz posiłków w restauracji "[...]". W tym zakresie wydano odrębne decyzje.
W odwołaniu od decyzji odmawiającej przyznania zasiłku celowego K. Z. zarzuciła, że wydana decyzja wydana została z rażącym naruszeniem prawa i na podstawie błędnie ustalonego stanu faktycznego. Opisała swoją sytuację życiową. Podkreśliła, że urzędnicy MOPS’u działają na jej niekorzyść.
Po rozpoznaniu ww. odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. oraz art. 2, art. 39 § 1 i § 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U z 2013 r., poz. 182 ze zm. - zwanej dalej "u.p.s.") utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.
SKO wyjaśniło, że uprawnienia wynikające z przepisów ustawy o pomocy społecznej mają charakter subsydiarny, tj. uzupełniający własne środki, możliwości i uprawnienia osoby objętej systemem pomocy społecznej. Nie oznacza to jednak, że pomoc społeczna winna pokrywać wszystkie potrzeby osób i rodzin wnioskujących o taką pomoc. W myśl art. 3 ust. 4 u.p.s. potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej.
SKO podało, że zasady przyznawania zasiłku celowego reguluje art. 39-40 u.p.s. Świadczenie to jest fakultatywne, uzależnione od tzw. uznania administracyjnego.
Dokonując oceny kwestionowanej decyzji organ odwoławczy uznał, że nie narusza ona prawa. Z akt sprawy wynika, że sytuacja materialno-bytowa K. Z. jest trudna i z tego powodu objęta jest pomocą MOPS’u. Świadczą o tym decyzje przyznające prawo do zasiłków okresowego, stałego, dodatku mieszkaniowego i dodatku energetycznego. Nadto odwołująca wraz z synem korzystają z przyznanych posiłków w restauracji "[...]" w ilości dwóch porcji dziennie. Kolegium zauważyło, że K. Z. objęta jest pomocą w różnych formach i rozmiarach. Nie może jednakże żądać zaspokojenia każdej jej potrzeby, w satysfakcjonującym ją zakresie. Sama odwołująca nie podejmuje żadnych prac dorywczych a utrzymuje się wyłącznie z pomocy społecznej. Pomoc celowa stanowi natomiast wsparcie i nie może być pojmowana jako stałe źródło dochodów. SKO zaznaczyło, że ustawa o pomocy społecznej nie stanowi podstawy do formułowania roszczeń i żądań ukierunkowanych na uzyskiwanie pieniędzy bez własnego działania w celu zapewnienia sobie środków do życia.
Skargę na powyżej opisaną decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie złożyła K. Z. zarzucając, że jest bezprawna, przedwczesna, "zmuszająca ją" do zawiadomienia prokuratury o popełnionych przestępstwach. Wskazała na łamanie prawa przez SKO i MOPS.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie z przyczyn podniesionych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje
Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Z mocy art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2014 r., poz. 1647 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd rozpoznający skargę na akt administracyjny (tu decyzja) dokonuje jego oceny mając na uwadze wyłącznie stan prawny obowiązujący w dniu podjęcia aktu (wydania decyzji), jak i stan sprawy istniejący na ten dzień, a wynikający z akt administracyjnych (art. 133 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz.U. z 2012 r. poz. 270, zwanej dalej "P.p.s.a."). Zgodnie natomiast z treścią art. 134 § 1 P.p.s.a. sąd dokonując oceny zaskarżonego aktu (tu decyzja) rozstrzyga w graniach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Kryterium legalności umożliwia sądowi administracyjnemu wyeliminowanie z obrotu prawnego zaskarżonej decyzji, jeżeli stwierdzi on naruszenie prawa materialnego o wpływie na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c P.p.s.a.). Uwzględnienie skargi następuje również w przypadku stwierdzenia, że zaskarżony akt jest dotknięty jedną z wad wymienionych w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach (art. 145 § 1 pkt 2 P.p.s.a).
Oceniając zaskarżoną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] czerwca 2015 r., utrzymującą w mocy decyzję Prezydenta Miasta [...] z dnia [...] maja 2015 r. o odmowie przyznania skarżącej zasiłku celowego, z przeznaczeniem na opłacenie rachunku za gaz, energię elektryczną, wodę, telewizję, dofinansowanie do czynszu oraz zakup żywności, Sąd nie stwierdził naruszenia prawa. W konsekwencji więc zgodnie z art. 151 P.p.s.a., skarga podlegała oddaleniu.
Zgodnie z art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2015 r., poz. 163 ze zm.) pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężenie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. W myśl art. 3 ust. 3 tej ustawy rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy.
Przepisy art. 39 ust. 1 i 2 ustawy o pomocy społecznej, powołane w podstawie prawnej zaskarżonej decyzji, stanowią, że zasiłek celowy może być przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej. Może on być przyznawany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Przepisy te nie określają kryteriów według jakich ustala się wysokość tego zasiłku.
Konstrukcja tych przepisów powoduje, że zasiłek celowy ma charakter typowo uznaniowy – jego przyznanie, a także określenie wysokości zależy od uznania organu. Uznanie to, co oczywiste, nie może być dowolne, a stanowisko organu pomocy społecznej w tej materii musi określać kryteria przyznania zasiłku lub odmowy i wyjaśniać je w uzasadnieniu decyzji. Organ administracji rozpoznając wniosek o przyznanie zasiłku celowego działa w ramach tzw. uznania administracyjnego, co oznacza, że rozpoznając taki wniosek opiera się na własnej ocenie potrzeb osób, czy rodzin ubiegających się o pomoc. Może więc, ale nie musi – nawet jeśli wnioskodawca spełnia ustawowe kryteria do przyznania pomocy – takiej pomocy udzielić lub odmówić jej udzielenia. Organy administracji są bowiem obowiązane mieć na uwadze potrzeby wszystkich osób i rodzin znajdujących się w podobnie trudnej sytuacji życiowej i w miarę posiadanych środków zaspokajać ich najbardziej pilne i konieczne potrzeby.
Z akt sprawy wynika, że skarżąca K. Z. w dniu [...] kwietnia 2015 r. złożyła wniosek o udzielenie świadczeń z pomocy społecznej, tj. o udzielenie pomocy finansowej w formie zasiłku celowego z przeznaczeniem na opłacenie rachunku za gaz, energię elektryczną, wodę, telewizję, dofinansowanie do czynszu oraz zakup żywności.
Orzekające w sprawie organy odmówiły przyznania ww. zasiłku celowego. Ustaliły bowiem, że skarżąca wraz z synem G. Z. zajmują dwupokojowe mieszkanie własnościowe i prowadzą wspólne gospodarstwo domowe. Skarżąca jest osobą bezrobotną, nieaktywną zawodowo, nie podejmuje żadnych prac dorywczych. Jako kobieta urodzona w okresie do 31 grudnia 1952 roku miała prawo ubiegać się o emeryturę z ZUS już w 2010 r. Natomiast syn G. Z. zarejestrowany jest W Powiatowym Urzędzie Pracy jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku. Również nie podejmuje prac zarobkowych. Jak oboje podają, mają problemy zdrowotne, jednak nie pozostają w stałym leczeniu. Zadeklarowali, że w miesiącu marca 2015 r. wydatki na leki wyniosły 64,68 zł, jednak nie udokumentowali ich. Rodzina utrzymuje się ze świadczeń z pomocy społecznej. Na ich dochód składają się: dodatek mieszkaniowy – 165,83 zł, dodatek energetyczny – 15,77 zł, zasiłek stały z MOPS w wysokości 373,00 zł oraz zasiłek okresowy w wysokości 350,00 zł. Łącznie dochód w miesiącu marcu wyniósł 904,68 zł. Organy zaznaczyły nadto, że K. Z. wraz z synem korzystają z pomocy w formie posiłków w Restauracji "[...]".
Niekwestionowane więc jest, że rodzina skarżącej spełnia kryterium dochodowe uprawniające do przyznania świadczeń z pomocy społecznej (wynoszące 912,00 zł).
Jak już wyżej zaznaczono decyzja w zakresie przyznania pomocy w formie zasiłku celowego, jak również w kwestii określenia jej wysokości podejmowana jest w ramach uznania administracyjnego. Uznanie administracyjne cechuje się m.in. tym, że organ nie jest związany ścisłymi kryteriami prawnymi, a więc ma pewną swobodę w ocenie zasadności żądania. W przypadku zasiłku celowego organ administracyjny wydaje decyzję oceniając całokształt sytuacji strony i jej rodziny, mającej wpływ na zakres zaspokojenia potrzeb, uwzględniając przy tym sytuację ogólną, czyli wysokość posiadanych środków, liczbę osób wymagających pomocy, wykorzystanie własnych zasobów, uprawnień i możliwości celem przezwyciężenia trudnej sytuacji życiowej, w jakiej się znaleźli. Dopiero po ustaleniu, że taka pomoc jest niezbędna, organ może przyznać zasiłek celowy, biorąc pod uwagę zarówno okoliczności przemawiające za udzieleniem pomocy, jak i przeciw jej udzieleniu, także w kontekście wysokości przyznanej pomocy.
Spełnienie kryteriów przez osobę ubiegającą się o zasiłek celowy nie oznacza zatem, że istnieje po jej stronie roszczenie o przyznanie świadczenia i to w wysokości jakiej oczekuje. Nadto celem pomocy społecznej jest udzielenie pomocy w przezwyciężeniu trudnych sytuacji życiowych, a nie zapewnienie stałego utrzymania.
W ocenie Sądu trafnie zaakcentowano w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, że strona występując do organu pomocy społecznej winna w miarę swoich możliwości, współpracować z pracownikiem socjalnym w wyjaśnieniu swej sytuacji materialnobytowej oraz w wykazaniu niezbędności danego wydatku jako potrzeby bytowej (art. 4, art. 11 ust. 2, art. 39 ust. 1 i 2 u.p.s.). Tymczasem wnioskodawczyni, mimo zobowiązania przez pracownika socjalnego nie czyni kroków zmierzających do poprawy swej sytuacji życiowej i materialnej. Jak wynika z akt sprawy K. Z. już w 2010 r. nabyła prawo do ubiegania się o świadczenie emerytalne z ZUS. Mimo tego do dnia dzisiejszego z tej możliwości nie skorzystała. Skarżąca oświadczyła, że w kwietniu 2015 r. udała się do ZUS’u by "załatwić sprawy".
Sąd zauważa jednakże, iż w aktach sprawy zalega pismo ZUS Oddział w [...] z dnia [...] maja 2015 r. (znak: [...]), w którym wskazano, że K. Z. do dnia sporządzenia pisma nie złożyła wniosku o emeryturę ani o wyliczenie kapitału początkowego i nie figuruje jako świadczeniobiorca ww. Oddziału ZUS. Słusznie zatem uznały organy, że skarżąca nie wykorzystuje własnych uprawnień i możliwości w celu przezwyciężenia trudnej sytuacji życiowej. Prawidłowo także uznały, że przeznaczanie przez K. Z. przyznanych środków pieniężnych na inny cel niż wcześniej ustalono, stanowi przejaw braku współdziałania z pracownikiem socjalnym. Postępowanie wnioskodawczyni, mimo przyznanych środków pieniężnych, doprowadza do coraz większych zadłużeń w opłatach mieszkaniowych. Jak zauważył organ uwzględniając przyznaną pomoc z MOPS’u (w okresie od stycznia do marca 2015 r.) w formie specjalnego zasiłku celowego (z przeznaczeniem na opłacenie zaległego rachunku za energię elektryczną i części rachunku za gaz), zasiłku celowego (z przeznaczeniem na opłacenie rachunku za gaz) oraz przy systematycznym i terminowym wywiązywaniu się z uiszczania opłat mieszkaniowych z zasiłku okresowego, przy uwzględnieniu dofinansowania z Urzędu Miasta w formie dodatku mieszkaniowego i energetycznego, rodzinie pozostawała kwota, którą można by przeznaczyć na zakup żywności. Tymczasem skarżąca doprowadziła do dalszych zadłużeń, co może świadczyć o marnotrawieniu świadczeń z MOPS’u.
W ocenie Sądu, podnoszone przez skarżącą zarzuty łamania prawa przez urzędników są nieuzasadnione. Nie doszło bowiem do przekroczenia granic uznania administracyjnego. Organy dokonały ustaleń faktycznych w zakresie sytuacji majątkowej i życiowej skarżącej, niewadliwie i w sposób dokładny, zgodnie z przepisami art. 7 K.p.a., art. 77 § 1 K.p.a. i art. 80 K.p.a. Nadto na podstawie zebranych dowodów i po ocenie całokształtu materiału dowodowego sprawy wyciągnęły trafne wnioski, które zostały należycie uzasadnione, w zgodzie z art. 107 § 3 K.p.a.
Z tych przyczyn i na podstawie art. 151 P.p.s.a. skarga została oddalona.