Uzasadnienie
Przedmiotem skargi A. G. i A. G. jest postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego, z dnia [...] grudnia 2011 r., nr [...] w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności odwołania.
Zarządzeniem z dnia 2 lutego 2012r. skarżący zostali wezwani do uiszczenia solidarnie wpisu sądowego w kwocie 100 zł od wniesionej przez nich skargi. W następstwie wezwania złożyli wnioski o zwolnienie od kosztów sądowych. Z treści złożonych przez nich oświadczeń wynika, że są małżeństwem, znajdują się w trudnej sytuacji materialnej, są osobami schorowanymi i z tego względu znaczną część ich dochodów pochłania zakup leków oraz koszty wizyt lekarskich. Podali, że utrzymują się wyłącznie z emerytur w łącznej wysokości 1631, 53 zł. Zamieszkują w domu o pow. 90m² i są właścicielami nieruchomości rolnej o pow. 0,62 ha. Nie posiadają zasobów pieniężnych oraz przedmiotów wartościowych.
W następstwie rozpoznania wniosków postanowieniem z dnia 28 lutego 2012r. referendarz sądowy postanowił zwolnić skarżących od kosztów sądowych powyżej kwoty 40 zł. Postanowienie doręczono skarżącym 5 marca 2012r. W dniu 12 marca 2012r. (data nadania na poczcie) skarżący w osobnych pismach złożyli sprzeciw od wskazanego wyżej postanowienia w uzasadnieniu podając taką samą argumentację. Podali, że poniesienie kosztów sądowych w postaci opłat i wydatków spowoduje znaczne obniżenie warunków ich egzystencji. Podali także, że nie są w stanie ponieść kosztów sądowych, nawet w kwocie 100 zł bez uszczerbku na poziomie utrzymania koniecznego. Należący do nich lokal mieszkalny jest w złym stanie technicznym wymagającym kapitalnego remontu, a nieruchomość rolna nie przynosi dochodu. To uzasadnia zwolnienie od kosztów sądowych w całości.
W odpowiedzi na kolejne wezwanie Sądu z dnia 27 marca 2012r. do złożenia dodatkowego oświadczenia w przedmiocie sytuacji majątkowej oraz uzyskiwanych dochodów, poprzez wskazanie czy posiadają rachunek bankowy, a jeżeli tak to przedłożenia wyciągów z operacji wykonywanych na posiadanych rachunkach bankowych za okres ostatnich 3 miesięcy poprzedzających wykonanie wezwania, skarżący przy pismach z dnia 5 kwietnia 2012r. przedłożyli aktualny na dzień 6 kwietnia 2012r. wydruk z rachunku A. G., z którego wynika, iż saldo depozytu na ten dzień wynosi 1. 500 zł, a saldo odsetek bieżących wynosi 50, 19 zł. Z wydruku nie wynika w jakim banku ulokowane są oszczędności. Skarżący podali, że pieniądze te są zabezpieczeniem w przypadku nagłych wydatków związanych z chorobą lub innymi problemami życiowymi.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył co następuje
Stosownie do treści art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2012r., poz. 270), powoływanej dalej jako P.p.s.a. w przypadku skutecznego wniesienia sprzeciwu postanowienie referendarza sądowego w przedmiocie udzielenia prawa pomocy traci moc, a Sąd rozpoznaje wniosek na nowo. Wskazać należy, że złożone w odrębnych wnioskach żądanie stron skarżących zostanie rozpoznane jednym orzeczeniem. Strony są bowiem zobowiązane do solidarnego ponoszenia kosztów i opłat sądowych w niniejszej sprawie.
Warunki przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych określa art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Stosownie do treści ostatniego z powołanych przepisów przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym, następuje wówczas, gdy osoba ta wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z istoty prawa pomocy wynika więc, iż ustawodawca odstępuje od ogólnej zasady odpłatności postępowania – art. 199 P.p.s.a. - na rzecz konstytucyjnego prawa do sądu w sytuacjach, gdy strona nie jest w stanie partycypować w kosztach związanych z rozpoznaniem wniesionej przez nią skargi.
W oparciu o przedstawione przez skarżącego okoliczności Sąd ustalił, iż skarżący - małżonkowie prowadzą wspólne gospodarstwo, a na ich utrzymaniu nie pozostają inne osoby. Nieruchomości będące własnością wnioskodawców to dom o pow. 90m² oraz nieruchomość rolna o pow. 0,62 ha. Dochód brutto, jaki osiągają wnioskodawcy z tytułu pobieranych emerytur to kwota 1631, 53 zł brutto, przy czym A. G. osiąga dochód w wysokości 716, 13 zł, a A. G. w wysokości 915, 40 zł. A. G. posiada oszczędności w kwocie 1. 500 zł zgromadzone na rachunku bankowym. Kwota, do poniesienia której zobowiązani są skarżący na obecnym etapie postępowania to wpis sądowy od skargi w wysokości 100 zł.
Biorąc pod uwagę powyższe ustalenia wskazać należy, że wysokość uzyskiwanych przez wnioskodawców dochodów, przy uwzględnieniu średnich kosztów związanych z ponoszeniem opłat związanych z zaspokajaniem koniecznych potrzeb życiowych każdego człowieka, takich jak m.in.: zakup żywności, leków i utrzymanie domu, pozwala na stwierdzenie, że poniesienie wskazanych wyżej kosztów sądowych nie będzie wiązało się z takim uszczuplenia budżetu domowego wnioskodawców, który spowoduje uszczerbek w koniecznym ich utrzymaniu. W tym miejscu wskazać należy, że skarżący, nie wykazali, że w razie ich poniesienia mogą znaleźć się w ciężkim położeniu grożącym zachwianiem ich sytuacji materialnej i bytowej czy też, że ich poniesienie pogorszy ich sytuację materialną. Okoliczności, na jakie się powołują we wniosku, czy w sprzeciwie nie potwierdzają faktu, że uiszczenie kosztów sądowych zagrażałoby materialnym podstawom ich egzystencji.
Przeciwnie: fakt, że udało im się wygospodarować dodatkową kwotę 1.500 zł umieszczoną na rachunku depozytowym oznacza, że ich kondycja finansowa jest zadowalająca. Podkreślenia wymaga fakt, iż skarżący łącznie osiągają stały dochód i mają stabilną sytuację mieszkaniową, równocześnie dysponują majątkiem nieruchomym w postaci nieruchomości budynkowej – dom oraz nieruchomości gruntowej – rolnej. Dochody skarżących przeznaczane są wyłącznie na zaspokojenie własnych potrzeb (nie mają innych osób na swoim utrzymaniu) na pokrycie wydatków związanych z bieżącym utrzymaniem. Nawet przy uwzględnieniu kosztów leczenia i zakupu lekarstw, do ich dyspozycji pozostaje kwota, która zdaniem Sądu wystarczy na uiszczenie kosztów sądowych, tym bardziej, że w niniejszej sprawie zobowiązani są do uiszczenia wpisu w najniższej wysokości, jaki pobierany jest w postępowaniu sądowoadministracyjnym. Wydatki na dojazd do lekarzy czy leki są standardowymi wydatkami, do jakich ponoszenia zmuszony jest każdy człowiek, a oczywistym jest, że podeszły wiek generuje większe w tym zakresie koszty.
Sam fakt pozostawania na emeryturze i osiąganie z tego tytułu niewysokich dochodów nie oznacza automatycznego przyjęcia, że osoby będące na emeryturze znajdują się w sytuacji uniemożliwiającej im opłacenie kosztów sądowych. Natomiast okoliczność, że dom nadaje się do remontu czy też fakt, że nieruchomość rolna nie przynosi dochodów również nie przemawiają za uwzględnieniem wniosków a świadczą o tym, że skarżący dysponują majątkiem nieruchomym.
Prawo pomocy nie jest instytucją służącą zabezpieczeniu czy poprawie stanu majątkowego, lecz gwarantującą prawo do sądu tym, którzy bez tej pomocy faktycznie byliby go pozbawieni. Analizując sytuację materialną wnioskodawców stwierdzić należy, że są oni w stanie wygospodarować środki na opłacenie kosztów tego postępowania, nie będą one więc stanowić na obecnym etapie postępowania tak drastycznego obciążenia dla ich budżetu domowego, którego nie byliby w stanie udźwignąć uwzględniając osiągane dochody. Okoliczności podniesione w sprzeciwie nie wpływają na pozytywne rozpatrzenie wniosku. Zdaniem Sądu wnioskodawca, wnosząc skargę powinien liczyć się z koniecznością ponoszenia kosztów sądowych.
Należy przy tym zwrócić uwagę skarżących, że nawet w przypadku oddalenia skargi ewentualne dalsze koszty postępowania to opłata kancelaryjna z tytułu złożenia wniosku o uzasadnienie w wysokości 100 zł oraz, w razie wniesienia skargi kasacyjnej, wpis od skargi kasacyjnej w wysokości 100 zł, których uiszczenie będzie jednak rozłożone w czasie. Natomiast w przypadku uwzględnienia skargi będzie im przysługiwał od organu, który wydał zaskarżony akt zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia swoich praw (art. 200 P.p.s.a.)
Z powyższych względów, na podstawie art. 245 § 3, art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 260 P.p.s.a. sąd odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych.