Uzasadnienie
Przedmiotem skargi L. K. jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego (dalej SKO, Kolegium) z dnia [...] sierpnia 2013 r., nr [...], w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.
Zaskarżone rozstrzygnięcie zostało wydane w oparciu o następujące okoliczności faktyczne i prawne:
Burmistrz [...] po rozpatrzeniu wniosku L. K. decyzją z dnia [...] lipca 2013 r., nr [...], odmówił przyznania świadczenia pielęgnacyjnego L. K. w związku z opieką nad córką K. K. Podstawą odmowy było ustalenie, że L. K. podlega ubezpieczeniu społecznemu rolników z tytułu prowadzenia gospodarstwa rolnego, którego właścicielem jest jej mąż R. K. Reasumując Burmistrz stwierdził, że posiadanie gospodarstwo rolnego przez rolnika stanowi negatywną przesłankę przyznania jego żonie świadczenia pielęgnacyjnego na córkę.
L. K. w odwołaniu podniosła, że gospodarstwo rolne jest własnością jej męża, który ubezpiecza ją w Kasie Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego (dalej zwanej KRUS). Zwróciła uwagę na swoją trudną sytuację związaną z chorobą córki i wynikającą z tego stałą opieką i leczeniem.
SKO decyzją z dnia [...] sierpnia 2013 r., nr [...], utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu wyjaśniło, że w niniejszej sprawie, wprawdzie wnioskodawczyni nie jest właścicielką gospodarstwa rolnego, bowiem jedynym jego właścicielem jest jej mąż, (i jak twierdzi nie pracuje w tym gospodarstwie), to jednak od dnia 1 sierpnia 1999 r. jest ona objęta ubezpieczeniem rolników z mocy ustawy jako małżonka rolnika. Wnioskodawczyni jako współposiadaczka gospodarstwa rolnego, uprawniona jest do zarządzania gospodarstwem rolnym wraz z mężem, tj. do decydowania o istotnych sprawach tego gospodarstwa.
W ocenie Kolegium praca we własnym gospodarstwie rolnym, zarządzanie nim, jest formą aktywności zawodowej uprawiana dla celów zarobkowych. Ubezpieczenie społeczne, które wnioskodawczyni posiada w KRUS potwierdza jedynie, że działalność ta stanowi stałe (choć jedyne) źródło jej utrzymania. SKO powołało się na uchwałę NSA z dnia 11 grudnia 2012 r., sygn. akt I OPS 5/12 zgodnie z którą prowadzenie gospodarstwa rolnego przez rolnika stanowi negatywną przesłankę przyznania tej osobie świadczenia pielęgnacyjnego. Rolnicy bowiem nie mogą w równej mierze zrezygnować z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, co osoby wykonujące formy aktywności zawodowej, są bowiem w innej sytuacji ekonomicznej i socjalnej, aniżeli osoby świadczące prace na podstawie stosunku pracy. Rolnik jest bowiem organizatorem własnej pracy i posiada możliwość zaplanowania, dostosowania rozkładu zajęć do potrzeb rodziny, w tym swobodnego wyznaczania czasu niezbędnego na czynności opiekuńcze nad osobą niepełnosprawną.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie L. K. wniosła o uchylenie w całości decyzji SKO. Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, a mianowicie:
- 1) art. 17 ust. 1, art. 3 pkt 22, art. 17 ust. 5 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 ze zm., dalej zwanej u.ś.r.) przez ich błędną wykładnię i oparcie wydanej decyzji nie na przesłankach w tych przepisach określonych, a w konsekwencji przyjęcie, że nie przysługuje mu prawo do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad córka,
- 2) art. 7 ust. 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 2008 r. Nr 50, poz. 291 ze zm.) przez jego błędną wykładnię, a co za tym idzie, że fakt podlegania przez skarżącą z mocy ustawy ubezpieczeniu społecznemu rolników świadczy, że działalność rolnicza stanowi stałe źródło jej utrzymania.
W uzasadnieniu skarżąca nie zgodziła się z decyzja SKO i podobnie jak w odwołaniu podniosła, że właścicielem gospodarstwa rolnego jest jej mąż. Natomiast skarżąca nie pracuje w tym gospodarstwie, gdyż zajmuje się córką, która jest osobą ze stwierdzonym znacznym stopniem niepełnosprawności i wymaga całodobowej opieki. W jej ocenie nie można przyjmować, że prowadzi ona gospodarstwo rolne i jako małżonek rolnika podlega z mocy ustawy ubezpieczeniu społecznemu rolników. Zwróciła uwagę, że rolnik nie wykonuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, która została zdefiniowana w art. 3 pkt 22 u.ś.r.
Tym samym może ubiegać się o świadczenie pielęgnacyjne, gdyż spełnia warunek bycia osobą, która ze względu na konieczność sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Skarżąca powołała się na stanowisko NSA zawarte w wyroku z dnia 10 maja 2012 r., sygn. I OSK 2165/2011, zgodnie z którym sam fakt posiadania i prowadzenia gospodarstwa rolnego nie może wykluczyć rolnika z prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, bowiem byłoby to sprzeczne z zakazem dyskryminacji wyrażonym w art. 32 ust. 2 Konstytucji RP.
SKO odpowiadając na skargę wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje;
Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych, sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrole działalności administracji publicznej, przy czym w świetle paragrafu drugiego, powołanego wyżej artykułu kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli nie stanowią inaczej. Chodzi więc o kontrole aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dokonywaną pod względem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi, nie zaś według kryteriów słuszności.
Sprawy należąca do właściwości sądów administracyjnych rozpoznają, w pierwszej kolejności, wojewódzkie sądy administracyjne (art. 3 § 1 w/w ustawy).
W myśl art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Skarga jest uzasadniona.
Organy administracji orzekające w sprawie ustaliły na podstawie bezspornej okoliczności podlegania L. K. ubezpieczeniu społecznemu rolników – jako małżonki rolnika, że jest ona posiadaczem gospodarstwa rolnego, pracującym na nim, a w związku z tym rolnikiem.
Stanowisko to jest błędne.
Z art. 7 ust. 1 pkt 1 oraz art. 16 ust. 1 pkt 1 jak też art. 6 pkt 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników wynika, że wśród przesłanek definiujących pojęcie rolnika ustawodawca zawarł wymóg posiadania przez niego gospodarstwa rolnego, w którym prowadzi działalność rolniczą. Nie budzi wątpliwości, że chodzi tu o posiadanie w znaczeniu prawa cywilnego zdefiniowane w art. 226 k.c. Posiadaczem samoistnym gospodarstwa rolnego jest w niniejszej sprawie jego właściciel, a mąż skarżącej, ujawniony w ewidencji gruntów, zobowiązany do płacenia podatku rolnego.
Brak jakichkolwiek dowodów w zebranym materiale dowodowym na posiadanie przez skarżącą tego gospodarstwa. Jest ona ubezpieczona w KRUS jako małżonka rolnika, nie jako rolnik. Gdyby była posiadaczem gospodarstwa rolnego i prowadziła je z mężem to stosownie do art. 6 pkt 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników byłaby w KRUS ubezpieczona jako rolnik.
Z art. 5 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników wynika, że przepisy ustawy dotyczące ubezpieczenia rolnika i świadczeń przysługujących rolnikowi stosuje się do małżonka rolnika, chyba że ten małżonek nie pracuje w tym gospodarstwie rolnym ani w gospodarstwie domowym bezpośrednio związanym z tym gospodarstwem rolnym.
Tak więc uregulowanie z art. 5 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników odnosi się do małżonka rolnika, który nie jest właścicielem ani posiadaczem gospodarstwa rolnego, ale pracuje w tym gospodarstwie lub gospodarstwie domowym bezpośrednio związanym z tym gospodarstwem (tak Sąd Apelacyjny w Warszawie w wyroku z dnia 26 listopada 2008 r., II AUa 839/08).
Wadliwe jest więc ustalenie przez organy administracji, że skarżąca jest rolnikiem. Powstaje w związku z tym pytanie czy wykonywanie przez nią pracy w gospodarstwie rolnym bądź gospodarstwie domowym związanym z gospodarstwem rolnym odpowiada definicji zatrudnienia z art. 3 pkt 22 ustawy o świadczeniach rodzinnych.
Z treści art. 3 pkt 22 ustawy o świadczeniach rodzinnych wynika, że opisane formy wykonywania pracy przez małżonka rolnika nie mieszczą się w hipotezie tego przepisu. Oznacza to, że skarżąca nie wykonuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej zdefiniowanej w w/w art. 3 pkt 22 i spełnia warunek zawarty art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, tj. warunek bycia osobą, która w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej.
Należy więc ocenić, czy taka forma pracy skarżącej po ustaleniu jej charakteru - w gospodarstwie rolnym czy gospodarstwie domowym związanym z gospodarstwem rolnym - jest inną formą aktywności zawodowej uprawianej dla celów zarobkowych, która wykluczałaby przyznanie osobie ją wykonującej świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie art. 17 ust.5 ustawy o świadczeniach rodzinnych (por. NSA w uchwale z dnia 11 grudnia 2012 r., sygn. akt I OPS 5/12).
Aby uzyskać świadczenie pielęgnacyjne określony podmiot nie może być beneficjentem dochodów wymienionych w art. 17 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Należy zbadać, czy treść art. 17 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych pozwala skonstruować normę prawną, z której wynika, że małżonka rolnika, pracująca w gospodarstwie rolnym bądź w gospodarstwie domowym związanym z tym gospodarstwem rolnym znajduje się w takiej sytuacji socjalno – ekonomicznej, która uniemożliwia przyznanie jej świadczenia pielęgnacyjnego.
W przypadku ustalenia, że praca skarżącej w gospodarstwie rolnym czy też w gospodarstwie domowym związanym z gospodarstwem rolnym nie jest przeszkodą do przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego wobec treści art. 17 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych organy administracji zbadają pozostałe przesłanki z art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych i ocenią czy w ich świetle skarżącej żądane świadczenie przysługuje.
Nie ulega zatem wątpliwości, że materiał dowodowy zgromadzony w aktach sprawy okazał się niewystarczający do wydania rozstrzygnięcia. Takie działanie organów administracji publicznej stanowiło naruszenie art. 7 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r. poz. 267), zgodnie z którym w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. W niniejszej sprawie doszło ponadto do naruszenia art. 77 § 1 k.p.a., wedle którego organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy, oraz art. 80 k.p.a., w myśl którego organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona. Uchybienia te miały istotny wpływ na wynik postępowania, co w konsekwencji uzasadniało wyeliminowanie z obrotu prawnego zaskarżonej decyzji oraz decyzji ją poprzedzającej.
W tej sytuacji należało na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c i art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270) uchylić zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji z uwagi na naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 17 ust. 1 w zw. z art. 3 pkt 22 powołanej ustawy o świadczeniach rodzinnych, co miało istotny wpływ na wynik sprawy, oraz z uwagi na naruszenie przepisów prawa procesowego, tj. art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., co mogło mieć istotny wpływ na wynik postępowania.
W ponownym postępowaniu organy administracji przeprowadzą postępowanie wg wskazówek zawartych w treści niniejszego uzasadnienia.