Uzasadnienie
J. M. zwrócił się do tut. Sądu z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata.
Postanowieniem z dnia 30 marca 2015 r., sygn. II SA/Rz 1149/14 wydanym przez starszego referendarza sądowego odmówiono skarżącemu przyznania prawa pomocy obejmującego ustanowienie adwokata.
Na to postanowienie w ustawowym terminie J. M. złożył sprzeciw, w którym udzielił dodatkowych wyjaśnień.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Sprzeciw został wniesiony z zachowaniem terminu, o jakim mowa w art. 259 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2012 r., poz. 270 ze zm. – zwanej dalej "P.p.s.a.").
Stosownie do treści art. 260 P.p.s.a. w przypadku skutecznego wniesienia sprzeciwu postanowienie przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Natomiast wywiedziona w sprzeciwie argumentacja wnioskodawcy stanowi uzupełnienie uzasadnienia rozpoznawanego przez Sąd wniosku.
Na wstępie zaznaczenia wymaga fakt, że zgłoszone we wniosku o przyznanie prawa pomocy żądanie dotyczyło zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata. Sąd zauważa, że stosownie do brzmienia art. 239 pkt 1 lit. c P.p.s.a. nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych strona skarżąca działanie lub bezczynność organu w sprawach dotyczących chorób zawodowych. W tej sytuacji z uwagi na przedmiot sprawy J. M. korzysta z ustawowego zwolnienia od kosztów sądowych, zatem do rozpoznania pozostał wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym ustanowienie adwokata. Sąd uznał, że wniosek ten nie zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 245 § 1 i § 3 oraz art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane osobie fizycznej w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków, albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie zastępcy prawnego, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
Instytucja zwolnienia od kosztów jest wyjątkiem od zasady wyrażonej w art. 199 P.p.s.a. z której wynika, że strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Takim szczególnym przepisem jest m. in. art. 246 P.p.s.a. Udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce w sytuacjach, gdy zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Zwolnienie od ponoszenia opłat sądowych jest odstępstwem od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równomiernego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji i dlatego może być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli – (por. B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek –"Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi" – Komentarz, wyd. Zakamycze 2005, str. 594).
Przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym musi więc odbywać się przy dokładnym rozpatrzeniu sytuacji majątkowej wnioskodawcy, przy czym strona ubiegająca się o nie musi wykazać, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.).
W uzasadnieniu wniosku PPF, dodatkowym oświadczeniu oraz w sprzeciwie J. M. wskazał, że źródłem jego dochodów jest pobierana renta w wysokości 1708 zł brutto (1426 zł netto). Na posiadany majątek składa się mieszkanie o pow. 34 m² (3 piętro), działka rekreacyjna o pow. 18 a, samochód o wartości ok. 14 tys. zł oraz niewielkie oszczędności. Pozostaje w stałym leczeniu, ma problemy z wychodzeniem na 3 piętro na którym mieszka, a odłożone pieniądze są przeznaczone tylko i wyłącznie na pokrycie kosztów związanych z zamianą mieszkania. Wezwany do wskazania wysokości posiadanych oszczędności podał, że pieniądze te pochodzą z okresu kiedy pracował a mieszkanie "nie wie kiedy będzie zmieniał i ile będzie kosztowało". J. M. oświadczył także, że nie jest w stanie dokładnie podać, "na co i ile wydaje" oraz "na czym mógłby oszczędzić 2000 zł na prawnika". Podał jedynie, że za mieszkanie ponosi opłatę w wysokości "254 zł plus światło i gaz", zaś ubezpieczenie samochodu to kwota 1100 zł "plus paliwo i naprawy w skali roku". Wyjaśnił, że nie korzysta z żadnej pomocy.
Jak już wyżej podano z treści art. 246 1 P.p.s.a. wynika, że to na stronie ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar wykazania, że znajduje się w sytuacji, która uniemożliwia jej poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania lub poniesienie pełnych kosztów postępowania.
Skoro zatem skarżący nie nadesłał wymaganych dokumentów obrazujących aktualną sytuację majątkową i dochodową wnioskodawcy w szczególności poprzez wyszczególnienie ponoszonych wydatków, w tym związanych z zabezpieczeniem podstawowych potrzeb życiowych, to jego wniosek o ustanowienie adwokata nie mógł być rozpatrzony. Na podstawie złożonych oświadczeń Sąd nie był w stanie ustalić rzeczywistej sytuacji majątkowej skarżącego. Zawarte w nich informacje są niepełne oraz niepozwalające na ocenę sytuacji finansowej wnioskodawcy. Ponadto koszty utrzymania lokalu to wydatki przeznaczane w ciągu miesiąca na opłaty m.in. za prąd, gaz, ewentualne inne rachunki, a koszty utrzymania siebie to wydatki na żywność, bieżące potrzeby. J. M. w złożonym wniosku nie podał średniej wysokości wydatków przeznaczanych w ciągu miesiąca na utrzymanie siebie (m.in. zakup żywności, leków, bieżące wydatki, opłaty).
Złożone w oświadczeniu przez wnioskodawcę wyjaśnienia, a w zasadzie ich brak jawią się w ocenie Sądu jako mało przekonywujące i niewiarygodne. Brak dokładnych informacji w tym zakresie nie pozwala na uwzględnienie wniosku o przyznanie prawa pomocy.
W postanowieniu z dnia 31 grudnia 2004 r., sygn. GZ 146/2004 NSA w Warszawie wskazał, że "z treści art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. wynika, że ciężar udowodnienia braku możliwości pokrycia kosztów postępowania spoczywa na wnioskującym o przyznanie prawa pomocy." (publ. LexPolonica nr 375745). Wynika z tego, że to na J. M. spoczywał obowiązek wykazania przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy oraz ujawnienia dochodów osób z nim. To w jego interesie "leżało" przedłożenie wszelkich możliwych dokumentów źródłowych oraz przytoczenie wszelkich okoliczności przemawiających za pozytywnym rozpoznaniem wniosku.
Z tych powodów, na podstawie art. 260 w zw. z art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. orzeczono jak w sentencji postanowienia.