Uzasadnienie
Po rozpoznaniu wniosku S. B. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, referendarz sądowy w WSA w Rzeszowie postanowieniem z dnia 8 stycznia 2014 r., sygn. akt II SA/Rz 1220/13, zwolnił skarżącego od kosztów sądowych w połowie pełnej ich wysokości (pkt I postanowienia) oraz odmówił przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie(pkt II postanowienia).
W ustawowym terminie do wniesienia środka zaskarżenia, S. B. złożył sprzeciw, wnioskując o zwolnienie go od kosztów w pełnej ich wysokości. Oświadczył, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Na jego utrzymaniu pozostaje niepracująca żona oraz siedemnastoletni syn. Zamieszkują w domu o pow. 120m2, na 11-arowej działce. Nie posiada żadnego gospodarstwa. Źródłem utrzymania jest jego renta oraz zasiłek rodzinny. W dalszej części skarżący wskazał wysokość comiesięcznych wydatków, ze wskazaniem konkretnych kwot. Podkreślił, że nie zataił faktu, że pobiera zasiłek rodzinny, a o kwocie 216 zł zapomniał, gdyż była to kwota z tytułu wyprawki szkolnej, otrzymywana tylko raz w roku, z przeznaczeniem na zakup książek do szkoły dla syna. Podał, że wcześniej książki nabył za pożyczone od siostry pieniądze. Oświadczył, że nie posiada żadnego pojazdu mechanicznego a odnosząc się do wątpliwości dotyczących możliwości wyżywienia się przez trzyosobową rodzinę za kwotę 300 zł z całą stanowczością stwierdził, że jest to możliwe. Wskazał, że jest to "życie z długopisem i kartką w ręku, które wymaga wielu wyrzeczeń".
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje
Na wstępie zaznaczyć należy, że sprzeciw został wniesiony z zachowaniem terminu, o jakim mowa w art. art. 259 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. – zwanej dalej P.p.s.a.).
Stosownie do treści art. 260 P.p.s.a. w przypadku skutecznego wniesienia sprzeciwu postanowienie przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym.
W rozpoznawanej sprawie S. B. złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata lub radcy prawnego.
Zgodnie z art. 245 § 1, § 2 i § 3 oraz art. 246 § 1 P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane osobie fizycznej w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie zastępcy procesowego m.in. adwokata, radcy prawnego (art. 245 § 2 P.p.s.a.), gdy osoba wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Natomiast w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków, albo od opłat sądowych i wydatków lub tylko ustanowienie zastępcy prawnego, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
Prawo pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest instytucją szczególną, mogącą mieć zastosowanie w sytuacjach wyjątkowych. Jego przyznanie stronie jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce w sytuacjach, gdy zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Jest wyjątkiem od zasady wyrażonej w art. 199 P.p.s.a. z której wynika, że strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. W doktrynie wyrażono pogląd, że zwolnienie od opłat sądowych jest odstępstwem od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równomiernego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji i dlatego może być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli – (por. B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek –"Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi" – Komentarz, wyd. Zakamycze 2005, str. 594).
Przyznanie zatem prawa pomocy w zakresie całkowitym musi więc odbywać się przy dokładnym rozpatrzeniu sytuacji majątkowej wnioskodawcy.
Odnosząc powyższe rozważania do okoliczności niniejszej sprawy Sąd uznał, że wniosek S. B. zasługuje na częściowe uwzględnienie uzasadniające przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym tj. zwolnienie od kosztów sądowych w pełnej ich wysokości.
Z informacji wskazanych we wniosku złożonym na formularzu PPF oraz z uzasadnieniu sprzeciwu wynika, że wnioskodawca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z żoną i (obecnie) osiemnastoletnim synem. Utrzymują się wyłącznie z renty wnioskodawcy w wysokości 824,83 zł (netto) oraz pobieranego zasiłku rodzinnego w kwocie 156 zł. W miesiącu październiku 2013 r. otrzymali jednorazową pomoc pieniężną w wysokości 216 zł – tytułem wyprawki szkolnej dla syna. Na comiesięczne wydatki rodziny składają się następujące kwoty: 110 zł (lekarstwa), 160 zł (bilet autobusowy dla syna i pomoce szkolne), 100 zł (odzież i obuwie), 300 zł (żywność), 50 zł (środki czystości), 50 zł (telefon), 150 zł (gaz), 110 zł (prąd), 70 zł (woda i kanalizacja). Przy czym w okresie zimowym wydatki na prąd i gaz są większe. Wnioskodawca podał, że prowadzą skromne życie
"z długopisem i kartką w ręku, które wymaga wielu wyrzeczeń". Na posiadany przez rodzinę wnioskodawcy majątek składa się dom o pow. 120m2. Nie posiadają gospodarstwa ani innych składników majątkowych, w tym pojazdów mechanicznych.
Analizując zawarte we wniosku oświadczenie o stanie rodzinnym, majątku i dochodach Sąd uznał, że nie zostały spełnione przesłanki uzasadniające przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, tj. obejmującym oprócz zwolnienia od kosztów sądowych także ustanowienie adwokata.
Sąd mając na względzie niski dochód osiągany przez rodzinę wnioskodawcy uznał natomiast, że przyznanie prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych w pełnej ich wysokości, będzie wystarczającą formą pomocy ze strony Skarbu Państwa.
Zaznaczyć należy, że wnioskodawca nie wykazał przy tym, że jego sytuacja jest na tyle wyjątkowa, że uzasadnia ustanowienie profesjonalnej pomocy prawnej. S. B. nie jest osobą nieporadną, w terminach składa przysługujące mu środki zaskarżenia, stosuje się do wezwań sądu. Zwrócić należy uwagę, że przepisy prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie ustanawiają wymogu działania strony przez fachowego pełnomocnika na żadnym etapie tego postępowania, za wyjątkiem konieczności sporządzenia przez niego niektórych środków zaskarżenia (m.in. skargi kasacyjnej), co wpływa na zmniejszenie ponoszonych przez stronę kosztów. Nadto sąd orzekający w sprawie bierze pod uwagę z urzędu wszelkie uchybienia w postępowaniu przed organami administracji.
Z tych powodów, na podstawie art. 245 § 1, § 2 i § 3, art. 246 § 1 w zw. z art. 260 P.p.s.a. orzeczono jak w sentencji postanowienia.