Uzasadnienie
Zaskarżonym postanowieniem referendarz sądowy odmówił Skarżącej przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. W uzasadnieniu wskazał, że Skarżąca nie wykazała istnienia przesłanek do przyznania jej wnioskowanej pomocy. Podane przez nią wydatki nie znajdują pokrycia w dochodach i istnieje prawdopodobieństwo zawyżenia niektórych kosztów na potrzeby złożonego wniosku. W pierwotnie złożonym wniosku Skarżąca podała koszt leczenia - 300 zł, w uzupełnionym - 600 zł. Podkreślił również, że spłata kredytów konsumpcyjnych nie może usprawiedliwiać braku środków na opłacenie kosztów sądowych związanych z prowadzeniem postępowania przed sądem.
W sprzeciwie Skarżąca podnosi, że we wniosku nie podawała długu, gdyż wydawał się jej oczywisty, podobnie jak konieczność zaciągnięcia pożyczki na zaspokojenie podstawowych potrzeb. Odnosząc się do rozbieżności dotyczących podawanej kwoty leczenia wyjaśniła, że kwota 300 zł – to kwota ponoszona przez nią, 600 zł to kwota przeznaczona w sumie, razem z pozostałymi członkami rodziny. Nie zgadza się z tym, że spłata kredytów nie może mieć pierwszeństwa przed kosztami sądowymi, gdyż prowadziłoby to do nieodwracalnych problemów zdrowotnych.
W związku z powyższym wniosła o uchylenie postanowienia i przyznanie wnioskowanej pomocy, ewentualnie rozłożenie kosztów sądowych na raty.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje
Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; dalej: "P.p.s.a."), w zw. z art. 2 ustawy z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. poz. 658): w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym.
Zgodnie z art. 246 § 1 P.p.s.a.: "Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje:
- 1) w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania;
- 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny".
Instytucja przyznania prawa pomocy jest rozwiązaniem szczególnym i powinna być stosowana w przypadkach wyjątkowych, wobec osób, których sytuacja materialna, bytowa jest trudna. Każdy wnosząc sprawę do sądu powinien bowiem liczyć się z koniecznością ponoszenia kosztów postępowania zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa.
Skarżąca domaga się przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zarówno zwolnienie od kosztów sądowych jak i ustanowienie adwokata. Na obecnym etapie koszty, które zobowiązana jest ponieść, to wpis od skargi w wysokości 200 zł.
Na podstawie informacji podanych przez Skarżącą, Sąd stwierdza, że prowadzi ona gospodarstwo domowe wraz z mężem i matką w domu o powierzchni 120 m2. Łączne dochody członków rodziny wynoszą około 3.200 zł. Posiada nieruchomość rolną o powierzchni 0,4600 ha oraz tzw. grunty pozostałe o powierzchni 400 m2. Na miesięczne wydatki rodziny składają się koszty wyżywienia -1.500 zł, koszty leczenia - 600 zł, "podatek" - 39 zł, oraz opłaty za korzystanie z mediów: telewizja - 39 zł, prąd- 60 zł, woda -40 zł, gaz - 60 zł, telefon- 18 zł, opał -180 zł, wywóz śmieci -16,50 zł, oraz spłaty kredytów i pożyczek, których miesięczne raty wynoszą: 301, 23 zł, kredyt konsumpcyjny matki– 623,10 zł.
W ocenie Sądu przedstawiona przez Skarżącą sytuacja nie kwalifikuje jej do przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, ani częściowym. Skarżąca dysponuje stałym źródłem dochodów, jej sytuacja majątkowa jest stabilna, ma zapewnione potrzeby mieszkaniowe, jak również żywieniowe. Wprawdzie porównanie kwoty dochodów – 3.200 zł z ponoszonymi wydatkami około 3420 zł. wskazuje na niedobór środków, jednak nie może to automatycznie przesądzać o przyznaniu Skarżącej prawa pomocy.
Zgodzić należy się z referendarzem, że nie może usprawiedliwiać twierdzenia o braku środków na pokrycie kosztów sądowych, spłata przez prowadzącą wspólne ze Skarżącą gospodarstwo domowe matkę, kredytu konsumpcyjnego. Koszty sądowe należy traktować jako wydatki bieżące w budżecie domowym, które powinny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami. Prawidłowo referendarz uznał, że kredyt zaciągnięty przez matkę Skarżącej nie może być traktowany priorytetowo w stosunku do obowiązku ponoszenia kosztów sądowych, albowiem nie można przyjąć, że prywatne zobowiązania finansowe mają pierwszeństwo przed zobowiązaniami publicznoprawnymi. Ubiegający się o przyznanie prawa pomocy powinien w pierwszej kolejności poczynić oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania. (postanowienie NSA z dnia 22 lutego 2012 r., sygn. akt II OZ 72/12, dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń i Informacji o Sprawach cbois.nsa.gov.pl).
Z koeli analiza wysokości ponoszonych przez rodzinę Skarżącej wydatków wskazuje na to, że nie są one niskie i istnieje możliwość ich ograniczenia celem wygospodarowania kwoty koniecznej do dochodzenia praw przed sądem. W ocenie Sądu nie istnieje również ryzyko, że odbędzie się to kosztem zdrowia Skarżącej. Zwrócić należy uwagę, że w kwocie ponoszonych wydatków uwzględniona została kwota pożyczek – 300 zł, zgodnie z oświadczeniem Skarżącej przeznaczona na koszty leczenia, jak również kwota 600 zł, także związana z wydatkami na leczenie. W ocenie Sądu kwota ta przekracza średnią kwotę tego rodzaju wydatków, nawet przy przyjęciu dodatkowych kosztów związanych ze wskazywanym przez Skarżącą "przeszczepem".
Ponadto należy zauważyć, że Skarżąca nie udokumentowała tych wydatków, tak by móc twierdzić, że rzeczywiście je ponosi i ocenić na ile są one konieczne. Brak jest zatem podstaw do tego by twierdzić, że ograniczenie tej kwoty na rzecz należności sądowych będzie wiązać się z powstaniem dla Skarżącej nieodwracalnych skutków zdrowotnych.
Ustanowienie pełnomocnika, o którego również zwróciła się Skarżąca nie jest na obecnym etapie konieczne, a brak fachowej wiedzy prawniczej Skarżącej nie stanowi przeszkody dla prawidłowego rozpoznania skargi przez Sąd, który oceniając legalność zaskarżonej decyzji nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi ani też powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 P.p.s.a.). Ewentualne zaś ustanowienie przez Skarżącą pełnomocnika nie musi wiązać się z koniecznością poniesienia kosztów w chwili jego umocowania. Skarżąca może w ramach stosunku cywilnoprawnego przesunąć termin zapłaty wynagrodzenia do zakończenia postępowania, tak by możliwe było poczynienie oszczędności.
Odnosząc się z kolei do wniosku o rozłożenie na raty, Sad stwierdza, że zgodnie z rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad i trybu umarzania, odraczania i rozkładania na raty oraz cofania odroczenia lub rozłożenia na raty nieuiszczonych należności sądowych orzeczonych w postępowaniu przed sądem administracyjnym (Dz.U. Nr 221, poz. 2194) rozłożenie na raty może dotyczyć, jak stanowi sam tytuł, wyłącznie nieuiszczonych, a orzeczonych należności sądowych.
Mając powyższe na uwadze Sąd orzekł jak w sentencji na podstawie art. 260 § 1 P.p.s.a. w zw. z art. 246 §1 pkt 1 P.p.s.a.