Uzasadnienie
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] (dalej: "Kolegium") decyzją z dnia [...] sierpnia 2021 r., nr [...], po rozpatrzeniu odwołania M.T. (dalej: "Skarżąca") od decyzji Wójta Gminy [...] (dalej: "Wójt") z dnia [...] sierpnia 2021 r., nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad mężem, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2021 r. poz. 735, dalej: "K.p.a.") oraz art. 17 ust. 5 pkt 2 lit.a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r. poz. 111 ze zm., dalej: "u.ś.r.") - utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.
W uzasadnieniu stwierdzone zostało, że odmawiając przyznania Skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad mężem Wójt, jako przyczynę odmowy, wskazał na datę niepełnosprawności, która u osoby niepełnosprawnej powstała po ukończeniu 25 roku życia. W odwołaniu Skarżąca wskazała na brak przymiotu konstytucyjności przepisu warunkującego możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego i podkreśliła, że żona w pierwszej kolejności winna zajmować się niepełnosprawnym mężem. Kolegium odwołania nie uwzględniło i wskazało na art. 17 ust. 5 pkt 2 lit.a u.ś.r., wedle którego świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Ponieważ osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim a Skarżąca, która jest żoną, nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, dlatego brak jest możliwości przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.
W skardze Skarżąca zakwestionowała wykładnię art. 17 ust. 1b u.ś.r., z uwagi na wyrok TK z dnia 21 października 2014 r. sygn. K 38/13. Natomiast w zakresie podanej przez Kolegium przyczyny odmowy opartej na art. 17 ust. 5 pkt 2 lit.a u.ś.r. naprowadziła, że obowiązek alimentacyjny pomiędzy małżonkami wynika z art. 128 oraz art. 23 i art. 27 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Wobec tego jest w pierwszej kolejności obowiązana do sprawowania opieki, będąc "inną osobą" w rozumieniu art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. Stwierdziła, że wykładnia dokonana przez Kolegium jest niedopuszczalna i świadczyłaby o nieracjonalności ustawodawcy.
W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
skarga jest uzasadniona.
I. Stan sprawy jest następujący. Wnioskiem z dnia 7 lipca 2021 r. Skarżąca wystąpiła o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu sprawowania opieki nad mężem. Do wniosku załączyła m.in. orzeczenie z dnia 23 czerwca 2021 r. o znacznym stopniu niepełnosprawności męża, która istnieje od 14 czerwca 2021 r.; z orzeczenia wynika również, że niepełnosprawny wymaga stałej opieki osoby drugiej. Po przeprowadzeniu wywiadu środowiskowego Wójt, decyzją z dnia 6 sierpnia 2021 r., odmówił Skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Decyzja ta, po rozpatrzeniu odwołania Skarżącej, utrzymana został w mocy rozstrzygnięciem stanowiącym przedmiot skargi.
II. Utrzymując w mocy decyzję o odmowie przyznania Skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad mężem, Kolegium wskazało wyłącznie na art. 17 ust. 5 pkt 2 lit.a u.ś.r. Zgodnie z tym przepisem, świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Natomiast zupełnie pominęło przepisy, które stanowią materialnoprawną podstawę świadczenia pielęgnacyjnego.
Przypomnieć zatem należy, że zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
Natomiast stosownie do art. 17 ust. 1a u.ś.r. osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki:
- 1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;
- 2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;
- 3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.
Katalog przesłanek negatywnych zawiera natomiast art. 17 ust. 5 u.ś.r. stanowiąc w punkcie 2 lit. a, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.
Wskazane przepisy były wielokrotnie analizowane przez sądy administracyjne. Przykładowo, w wyroku z dnia 14 grudnia 2018 r. sygn. I OSK 3539/18 NSA dokonał wykładni art. 17 ust. 1 pkt 4 i art. 17 ust.1a u.ś.r. konkludując, że "Przedstawiona (...) analiza art. 17 ust. 1a u.ś.r. prowadzi do wniosku, że przepis ten dotyczy tylko innych osób, na których zgodnie z przepisami Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego w stosunku do osoby niepełnosprawnej ciąży obowiązek alimentacyjny wynikający z pokrewieństwa, a nie małżonka ubiegającego się o świadczenie pielęgnacyjne na współmałżonka będącego osobą niepełnosprawną. Z uprawnienia do świadczenia pielęgnacyjnego mogą skorzystać krewni dopiero wówczas, gdy małżonek osoby wymagającej opieki jest niepełnosprawny w stopniu znacznym, co uniemożliwia mu wypełnianie we właściwy sposób obowiązku alimentacyjnego. Tylko taka wykładnia art. 17 ust. 1a i ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. jest właściwa, gdyż w przeciwnym razie wykluczenie małżonka osoby wymagającej opieki z kręgu osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego, obciążonego obowiązkiem alimentacyjnym oraz zdolnego do pracy, a niezatrudnionego ze względu na konieczność sprawowania opieki nad członkiem rodziny, byłoby naruszeniem art. 32 ust. 1 Konstytucji RP.
Pogląd ten należy zresztą uznać za ugruntowany w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (zob. wyroki NSA z 6 listopada 2014 r., sygn. akt I OSK 251/14, z 20 września 2013 r., sygn. I OSK 2623/12)". Analogiczne stanowisko zaprezentował również NSA w wyroku z dnia 11 sierpnia 2020 r. sygn. I OSK 599/20.
Sąd w składzie rozpoznającym skargę utożsamia się z taką wykładnią prawa materialnego co oznacza, że zaskarżona decyzja wydana została z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy.
III. Utrzymując w mocy decyzję Wójta, w której wskazano na dwie przyczyny odmowy prawa do świadczenia (art. 17 ust. 1b oraz art. 17 ust. 5 pkt 2 lit.a u.ś.r.), Kolegium, w zakresie daty powstania niepełnosprawności, nie zajęło stanowiska.
Zatem przypomnieć należy, że przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. był przedmiotem oceny Trybunału Konstytucyjnego (wyrok z dnia 21 października 2014 r. sygn. K 38/13 ogłoszony w Dzienniku Ustaw z dnia 23 października 2014 r., poz. 1443). W wyroku tym Trybunał stwierdził, że w zakresie, w jakim przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji.
W konsekwencji tego orzeczenia w orzecznictwie jednolicie przyjmuje się, że nie jest dopuszczalne oparcie decyzji odmawiającej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na tej części przepisu art. 17 ust. 1b ustawy, która została uznana za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP (zob. np. wyroki NSA z dnia 6 lipca 2016 r., sygn. I OSK 223/16, z dnia 7 września 2016 r., sygn. I OSK 755/16, z dnia 14 grudnia 2016 r., sygn. I OSK 1614/16).
Mając powyższe na uwadze Sąd uchylił zaskarżoną i poprzedzającą ją decyzję, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a w zw. z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.).