Uzasadnienie
Uchwałą z [...] sierpnia 2001 r. nr [...] Rada Gminy [...] (dalej: "Rada Gminy" lub "Organ") uchwaliła miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego terenów lasów i gruntów przeznaczonych do zalesienia w gminie [....].
Pismem z [...] sierpnia 2023 r. K. N. i Z. N. (dalej: "Skarżący") wezwali Radę Gminy w [....] do usunięcia naruszenia prawa. Wskazali, że stanowiąca ich własność działka nr [...] położona w miejscowości [...], została niezgodnie z prawem przeznaczona w w/w uchwale do zalesienia.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie Skarżący wnieśli o stwierdzenie nieważności uchwały Rady Gminy [...] z [...] sierpnia 2001 r. nr [....] w zakresie dotyczącym działki nr [...] położonej w miejscowości [...], gm. [...] oraz o zasądzenie kosztów postępowania.
Zaskarżonej uchwale zarzucili naruszenie:
- 1. art. 18 ust. 2 pkt 5 lit. a) ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. o zagospodarowaniu przestrzennym (Dz.U. z 1999 Nr 15, poz. 139 z późn. zm) – dalej: "u.z.p.", poprzez zaniechanie określonego w tym przepisie prawidłowego zawiadomienia na piśmie, wszystkich prawnych właścicieli nieruchomości oznaczonych jako działka nr [...] położonej w miejscowości [...], gm. [...], powiat [...], województwo podkarpackie o fakcie wyłożenia projektu planu, pomimo ciążącego na Gminie ustawowego obowiązku w tym zakresie i w sytuacji, gdy działki te miały zostać przeznaczone w uchwalanym miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego do zalesienia;
- 2. art. 18 u.z.p. poprzez naruszenie procedury planistycznej podczas sporządzania planu w zakresie obowiązków określonych wskazaną regulacją względem właścicieli działek objętych planem;
- 3. art. 3 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 27 marca 2003 r. o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym (tekst jedn. Dz.U. z 2023 r. poz. 977 z późn. zm.) – dalej: "u.p.z.p." w jego brzmieniu obowiązującym w chwili uchwalania miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego terenów lasów i gruntów przeznaczonych do zalesienia w Gminie [....], poprzez nadużycie władztwa planistycznego w wyniku nieuzasadnionego względami interesu publicznego i ograniczenia sposobu wykorzystywania nieruchomości przez właściciela, naruszenia przy podejmowaniu zaskarżonej uchwały w/w przepisów ustaw oraz nieuwzględnienie słusznego interesu Skarżących w zakresie gospodarowania ich nieruchomością;
- 4. art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 8 czerwca 2001 r. o przeznaczeniu gruntów rolnych do zalesienia (Dz.U. z 2001 r. Nr 73, poz. 764 z późn. zm.) w jego brzmieniu obowiązującym w chwili uchwalania miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego terenów lasów i gruntów przeznaczonych do zalesienia w Gminie [...], poprzez jego naruszenie i w konsekwencji sprzeczne z ustawą zakwalifikowanie należącej do poprzednika prawnego Skarżącej jako właściciela gruntów rolnych jako kwalifikujących się do zalesienia, pomimo braku spełnienia określonych enumeratywnie w tym przepisie ustawowych przesłanek dopuszczających takie przeznaczenie gruntu rolnego;
- 5. art. 14 ust. 2 ustawy z dnia 28 września 1991 r. o lasach (tekst jedn. Dz.U. z 2023 r. poz. 1356 z późn. zm.) – dalej: "u.o.l." w jego brzmieniu obowiązującym w chwili uchwalania miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego terenów lasów i gruntów przeznaczonych do zalesienia w Gminie [...] – poprzez jego naruszenie i w konsekwencji sprzeczne z tą ustawą zakwalifikowanie należących do poprzedników prawnych Skarżącej gruntów rolnych jako kwalifikujących się do zalesienia, pomimo braku spełnienia określonych w tym przepisie ustawowych przesłanek dopuszczających takie przeznaczenie gruntu rolnego;
- 6. art. 140 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (tekst jedn. Dz.U. z 2023 r. poz. 1610 z późn. zm.) w zw. z art. 64 ust. 1 i 3, art. 31 ust. 1 i 3 oraz art. 7 Konstytucji RP, poprzez istotne i bezpodstawne ograniczenie sposobu korzystania z nieruchomości, ingerujące w zasadniczy sposób w prawo własności Skarżących, przysługujące jej w stosunku do własnej nieruchomości.
W odpowiedzi na skargę Rada Gminy [...] wniosła o jej odrzucenie, względnie oddalenie.
Zdaniem Rady Gminy, Skarżący nie wskazali przepisu prawa materialnego, z którego wywodziliby swoje uprawnienia, jak również nie wykazali, że ich interes został naruszony kwestionowaną uchwałą. Ponadto Organ wskazał, że Wójt Gminy [...] wykonał czynności o których mowa w art. 18 ust. 2 u.z.p., a w szczególności zawiadomił na piśmie o terminie wyłożenia projektu planu podmioty wymienione w art. 18 ust. 2 pkt 5 u.z.p. Wnioskiem z [...] kwietnia 1998 r. S. N. (zam. [...]), wystąpił o objęcie zalesieniem 2 ha powierzchni działki nr ewid. [...] położonej w [...]. W uzasadnieniu wniosku wskazał, że działka przylega do lasu i nie nadaje się do rolniczego wykorzystania. Rada Gminy wskazała, że z materiału planistycznego wnika, iż Skarżący nie wnosili w toku procedury planistycznej wniosków ani uwag do projektu planu. Nie można zatem uznać, że Rada uchwalając plan przekroczyła swoje władztwo planistyczne.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga jako zasadna, została przez Sąd uwzględniona.
Sąd administracyjny sprawuje w zakresie swej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, co wynika z art. 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz.U. z 2022 r. poz. 2492). Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2023 r. poz. 1634 z późn. zm.; dalej w skrócie określana jako: "p.p.s.a."). Należy przypomnieć, iż w myśl art. 7 u.z.p. miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego jest przepisem gminnym. To zaś oznaczało, że plan zagospodarowania przestrzennego jest aktem prawa miejscowego w rozumieniu art. 87 ust. 2 Konstytucji RP, czyli aktu normatywnego zawierającego normy powszechnie obowiązujące w ustalonych tym planem granicach terytorialnych (miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego sporządzało się dla obszaru gminy lub jej części albo zespołu gmin lub jego części.).
Sąd uwzględniając skargę na uchwałę lub akt, o których mowa w art. 3 § 2 pkt 5 i 6 p.p.s.a., stwierdza nieważność tej uchwały lub aktu w całości lub w części albo stwierdza, że zostały wydane z naruszeniem prawa, jeżeli przepis szczególny wyłącza stwierdzenie ich nieważności.
Przedmiotem kontroli Sądu jest uchwała Rady Gminy [...] z [...] sierpnia 2001 r. Nr [...] w sprawie uchwalenia miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego terenów lasów i gruntów przeznaczonych do zalesienia w gminie [....], w części dotyczącej działki nr [...] położonej w miejscowości [...] gm. [...].
Odnosząc się do wniosku Organu o odrzucenie skargi, Sąd uznaje go za bezzasadny. Przed wniesieniem skargi Skarżący wezwali Organ do usunięcia naruszenia prawa wyczerpując administracyjny tok instancji, o którym mowa w art. 101 ust. 1 u.s.g. w brzmieniu obowiązującym w dacie podjęcia uchwały (art. 17 ust. 2 ustawy z dnia 7 kwietnia 2017 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego oraz niektórych innych ustaw Dz.U. z 2017 r., poz. 935).
Nie budzi również wątpliwości interes prawny Skarżących w zaskarżeniu uchwały. Z dołączonej do akt Księgi Wieczystej wynika, że są oni współwłaścicielami działki nr [...] położonej w miejscowości [...] objętej miejscowym planem zagospodarowania przestrzennego i byli współwłaścicielami w dacie podejmowania uchwały. Z dostępnej drogą internetową zupełnej treści KW wynika, że nabyli przedmiotową działkę w drodze umowy darowizny i dożywocia z [...] listopada 1998 r. W wyniku zapisów planu działka został przeznaczona do zalesienia, co w sposób oczywisty zmieniło jej dotychczasowe rolnicze wykorzystanie i ograniczyło korzystanie na przyszłość wyłącznie w zakresie związanym z zalesieniem.
W ocenie Sądu nie budzi wątpliwości, że zmiana przeznaczenia działki z dotychczasowego rolnego na leśne wkracza w szeroko pojmowane prawo własności i niewątpliwie narusza prawo do jego swobodnego dysponowania, przez odgórną zmianę jej dotychczasowego przeznaczenia i wyłączenie dotychczasowego.
W świetle powyższego nie budzi wątpliwości Sądu istnienie po stronie Skarżących interesu prawnego. Postanowienia miejscowego planu określiły kształt prawa własności, blokując na przyszłość inne możliwości korzystania z nieruchomości, co odbyło się bez wiedzy Skarżącego.
W ocenie Sądu świadczy to o tym, że Skarżący mają nie tylko interes faktyczny ale również prawny w zakażeniu tej uchwały.
Przechodząc do oceny zasadności skargi wyjaśnić należy, że wzorzec kontroli stanowią przepisy ustawy z 7 lipca 1994 r. o zagospodarowaniu przestrzennym (Dz.U. z 1999 r., Nr 15, poz. 39, ze zm.; dalej: "u.z.p.") obowiązujące w dacie podejmowania uchwały.
Zgodnie z art. 27 ust. 1 u.z.p.: naruszenie trybu postępowania oraz właściwości organów określonych w art. 18 powoduje nieważność uchwały rady gminy w całości lub części.
Tryb sporządzenia i uchwalania planu szczegółowo określał art. 18 u.z.p. Stosownie do art. 18 ust. 2 pkt 5 lit. a u.z.p. o terminie wyłożenia projektu planu należało zawiadomić na piśmie właścicieli lub władających nieruchomościami. Wyłożenie projektu planu do publicznego wglądu otwierało możliwość czynnego uczestnictwa w procedurze planistycznej, między innymi poprzez złożenie zarzutu w terminie 14 dni po upływie terminu jego wyłożenia (art. 24 u.z.p.), co stanowiło istotny instrument ochrony praw właścicieli (władających) nieruchomości, których przeznaczenie w miejscowym planie miało ulec zmianie. Użyty przez ustawodawcę zwrot "zawiadomienie na piśmie" należy rozumieć, jako dostarczenie imiennie każdemu ze wskazanych w art. 18 ust. 2 pkt 5 ustawy podmiotów pisemnej informacji na temat terminu wyłożenia projektu planu do publicznego wglądu.
Jednocześnie przywołany art. 18 ust. 2 pkt 5 u.z.p. należy traktować, jako przepis o charakterze bezwzględnie obowiązującym (ius cogens), a wobec tego brak jest możliwości dostarczenia informacji, dokonania powiadomienia inaczej, aniżeli w opisany w nim sposób (wyrok WSA w Poznaniu z 9 października 2019 r., sygn. akt IV/Po 314/19).
Problematyka realizacji procedury planistycznej określone w art. 18 u.z.p. była przedmiotem orzecznictwa sądów administracyjnych, które jednolicie przyjęło, że brak powiadomienia strony o wyłożeniu projektu miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego na podstawie art. 18 ust. 2 pkt 5 u.z.p. skutkuje stwierdzeniem nieważności planu, w zakresie zgłoszonego żądania (por. wyroki: wyrok WSA w Rzeszowie z 16 kwietnia 2014 r. sygn. akt II SA/Rz 1004/13; wyrok WSA w Rzeszowie z 2 maja 2017 r. sygn. akt II SA/Rz 1522/16; wyrok WSA w Poznaniu z 9 października 2019 r. sygn. akt IV Po 314/19; wyrok WSA w Rzeszowie z 22 listopada 2019 r. sygn. akt II SA/Rz 962/19; wyrok WSA w Rzeszowie z 6.07.2021, sygn. akt II SA/Rz 95/21).
Sąd odwołując się do poglądów zawartych w powołanych wyrokach, przy jednoczesnej ich aprobacie stwierdził, że skarga zasługuje na uwzględnienie.
W sprawie postępowanie planistyczne zostało wszczęte i było prowadzone w trybie i na zasadach określonych w u.z.p.
Analiza akt wykazała słuszność postawionego w skardze zarzutu.
Wbrew stanowisku Organu wyartykułowanym w odpowiedzi na skargę, że Skarżący otrzymali takie zawiadomienie, analiza nadesłanych dokumentów nie potwierdziła tego. Wobec braku dokumentu potwierdzającego dokonanie przez Organ zawiadomienia, Sąd skierował do Organu wezwanie celem wykazania, że w istocie doszło do zawiadomienia, wyznaczając Organowi termin, pod rygorem przyjęcia, że zawiadomienia nie dokonano. Wyznaczony termin upłynął bezskutecznie.
Zatem właściciele działki [...] nie zostali skutecznie powiadomieni o wyłożeniu projektu planu w trybie art. 18 ust. 2 pkt 5 u.z.p. Z tego względu i w tym zakresie Sąd uznał skargę za zasadną.
W tym stanie rzeczy Sąd na podstawie art. 147 § 1 p.p.s.a. Sąd stwierdził nieważność zaskarżonej uchwały w zakresie działek o nr ewid. [...] położonej w miejscowości [...]. O kosztach postępowania przed WSA Sąd rozstrzygnął na podstawie art. 200, 205 § 2 i 209 p.p.s.a. obejmując nimi wpis należny od skargi, wynagrodzenie fachowego pełnomocnika oraz opłatę skarbową od udzielonego pełnomocnictwa