Uzasadnienie
Przedmiotem skargi MG jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] (dalej w skrócie: "SKO") z dnia [...] stycznia 2016 roku, znak: [...] utrzymująca w mocy decyzję Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] (dalej w skrócie; "GOPS") – z upoważnienia Wójta Gminy [...] - z dnia [...] grudnia 2015 roku, znak: [...] w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku celowego.
Wnioskiem z dnia 5 listopada 20015 roku MG zwróciła się do Wójta Gminy [...] o przyznanie opału na zimę. Podała, że z otrzymywanej renty w kwocie 580 zł. oraz zasiłku pielęgnacyjnego nie jest w stanie zakupić opału. Wskazała również, że jej syn [...] oświadczył, że odcina ją od centralnego ogrzewania, wskutek czego pozostaje bez zasilania grzewczego. Biorąc pod uwagę wydatki na media, konieczność spłaty zobowiązań zaciągniętych na remont dachu oraz osiągane dochody, uzyskanie pomocy we wnioskowanym zakresie jest jedyną formułą, w ramach której wnioskodawczyni będzie mogła ogrzać miejsce zamieszkania. Pismem z dnia 19 listopada 2015 roku skarżąca sprecyzowała swój wniosek podając, iż domaga się przyznania zasiłku celowego na zakup opału. Dodatkowo poinformowała, że na raty spłaca wodę oraz odpady komunalne, gaz posiada, ale zużycie nie jest regularne.
W dniu 10 listopada 2015 roku GOPS wszczął postępowanie w sprawie pomocy finansowej na opał na zimę. Tego samego dnia pracownik pomocy społecznej przeprowadził u skarżącej rodzinny wywiad środowiskowy. W dniu 23 listopada 2015 roku GOPS poinformował skarżącą o możliwości końcowego zaznajomienia się z aktami sprawy – zawiadomienie skarżąca odebrała w dniu 7 grudnia 2015 roku.
Decyzją z dnia [...] grudnia 2015 roku, znak: [...] Kierownik GOPS odmówił przyznania skarżącej pomocy finansowej w formie zasiłku celowego na zakup opału. W podstawie prawnej decyzji powołano art. 39 ust. 1 i ust. 2 w związku z art. 8 ust. 1, art. 17 ust. 1 pkt 5, art. 110 ust. 7 i art. 41 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 roku o pomocy społecznej, (Dz. U. 2015r. poz. 163 ze zm.; dalej w skrócie: "ups"), § 1 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 14 lipca 2015 roku w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, (Dz. U. 2015r. poz. 1058). Motywując kierunek rozstrzygnięcia Kierownik GOPS podał, że oparł się na następujących ustaleniach. Pani MG:
- - osiąga łączny dochód miesięczny w kwocie 744,37 zł.; renta ZUS z tytułu niezdolności do pracy – 591,37 zł. miesięcznie, zasiłek pielęgnacyjny w kwocie 153 zł. miesięcznie.
- - prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, zamieszkuje w budynku murowanym piętrowym, w którym zajmuje piętro, na parterze zamieszkuje jej syn, który prowadzi odrębne gospodarstwo domowe.
- - orzeczeniem Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w [...] z dnia [...] września 2014 roku została zaliczona do osób o znacznym stopniu niepełnosprawności – do 30 września 2016 roku, a Orzeczeniem Lekarza Orzecznika ZUS zaliczono ją do osób częściowo niezdolnych do pracy – do 30 czerwca 2017 roku.
- - jest właścicielem gruntów rolnych nie będących gospodarstwem rolnym w wydzielonych częściach.
Uwzględniając naprowadzone okoliczności organ wywiódł, że MG nie kwalifikuje do przyznania wnioskowanego świadczenia, albowiem jej miesięczny dochód w kwocie 744,37 zł. przekracza swą wysokością kryterium dochodowe, określone dla osób samotnie gospodarujących treścią art. 8 ust. 1 pkt 1 ups kwotą 634,00 zł.
Jednocześnie organ podał, że w sprawie nie miał zastosowania art. 41 ust. 1 ups pozwalający, w szczególnie uzasadnionych przypadkach, na przyznanie specjalnego zasiłku celowego. Powołując się na orzecznictwo sądowe organ ustalił, że "szczególnie uzasadnione przypadki" to sytuacje nadzwyczajne, wyjątkowo negatywne, niecodzienne, którym strona nie była w stanie zapobiec.
W przedmiocie obciążających skarżącą wydatków organ podał, że wykazano koszty ok. 100 zł. – energia 29,97 zł, gaz 54,38 zł., które w żaden sposób nie kwalifikują się pod zdarzenie niecodzienne i nadzwyczajne. Dom, w którym zamieszkuje wnioskująca, jest współwłasnością z synem, który również ma obowiązek zabezpieczenia opału na zimę. Ponadto wnioskująca otrzymała pomocy finansową w kwocie 300 złotych w formie zasiłku celowego na zakup żywności w ramach prowadzonego przez gminę wieloletniego programu: "Pomoc państwa w zakresie dożywiania"; wypłata w miesiącu grudniu 2015 roku. Końcowo organ zauważył, że wnioskująca ma dwóch dorosłych synów, na których ciąży względem matki obowiązek alimentacyjny. Decyzję doręczono Pani MG w dniu 28 grudnia 2015 roku. W dniu 11 stycznia 2016 roku wniosła ona odwołanie.
W odwołaniu podniosła, że złożyła dwa wnioski: z 5 i 19 listopada 2015 roku. Pierwszy dotyczył przyznania opału, kolejny natomiast przyznania zasiłku celowego specjalnego. Odwołująca nie zgodziła się z odmową przyznania jej zasiłku i zarzuciła, że nie wzięto pod uwagę orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, gdzie stwierdzono, że jest niezdolna do pracy i wymaga pomocy z usług socjalnych oraz jest niezdolna do samodzielnej egzystencji. Podniosła, że spełnia kryteria do przyznania jej zasiłku celowego specjalnego, i że należy zweryfikować jej wydatki. Wyjaśniła, że jej syn już z nią nie mieszka i nie partycypuje w utrzymaniu domu. Wskazała na trudną sytuację zdrowotną, bytową oraz dochodową oraz na fakt, że w okresie gdy zamieszkiwał z nią syn wzrosły koszty utrzymania i rachunki, co spowodowało zadłużenie, które jest spłacane po dziś dzień w ratach: woda, węgiel.
Powołaną na wstępie decyzją z dnia [...] stycznia 20016 roku, SKO utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu organ podał, że MG nie spełnia kryterium dochodowego do przyznania zasiłku celowego, natomiast jej sytuacja życiowa, bytowa i zdrowotna nie kwalifikuje jej do przyznania zasiłku celowego specjalnego, o jakim mowa w art. 41 ust. 1 ups; organ przyznał, że odwołująca się jest w trudnej sytuacji, niemniej jednak nie została ona spowodowana przez zdarzenia nadzwyczajne. Organ zwrócił uwagę, że wnioskująca jest uprawniona do alimentów od swoich pełnoletnich synów. Decyzję SKO doręczono MG w dniu 4 lutego 2016 roku.
W dniu 2 marca 2016 roku MG zaskarżyła decyzję SKO w Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie. Zarzuciła w niej, że nie uwzględniono jej ciężkiej sytuacji zdrowotnej oraz dochodowej. W szczególności podkreśliła, że wzięto pod uwagę decyzji lekarza orzecznika, w której stwierdza się, że jest niezdolna do praccy i wymaga wsparcia w samodzielnej egzystencji. Podniosła, że spełnia warunki do przyznania jej zasiłku celowego specjalnego.
W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie, powołując się na argumentację prezentowaną w uzasadnieniu kwestionowanej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje
Wojewódzki Sąd Administracyjny, zgodnie z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm.; dalej w skrócie: "ppsa"), sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej i stosownie do art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2016 r. poz. 1066), kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (legalności), jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Jednocześnie w oparciu o art. 134 § 1 ppsa Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami oraz powołaną podstawą prawną. W ramach tej kognicji Sąd bada, czy przy wydawaniu zaskarżonego aktu administracyjnego nie naruszono przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania. Dokonując takiej kontroli w niniejszej sprawie sąd stwierdza, że organy obu instancji wydały decyzje zgodnie z prawem.
Organy w sposób właściwy i w wystarczającym zakresie zgromadziły materiał wyjaśniający, adekwatnie do hipotez norm mających zastosowanie w sprawie. Materiał ten został oceniony zgodnie z regułami wyznaczonymi przepisami Kpa, co pozwoliło poczynić prawidłowe ustalenia. Normy prawne, stanowiące podstawę decyzji organów obu instancji zrekonstruowano właściwie, opierając o ich treść rozstrzygnięcie o odmowie przyznania zasiłku celowego.
Formą przyznania pomocy finansowej na zaspokojenie niezbędnej potrzeby bytowej, jaką jest zakup opału na zimę jest zasiłek celowy, o jakim mowa w art. 39 ust. 1 i ust. 2 ups. Skorzystanie z tej formy pomocy społecznej jest jednak dostępne wyłącznie dla osób, które nie są w stanie zaspokoić swoich potrzeb samodzielnie. Kryterium rozstrzygającym w tym zakresie jest wysokość uzyskiwanego dochodu. Skarżąca jest osobą samotną, samodzielnie prowadzącą gospodarstwo domowe; mieszka samotnie w wydzielonej części (piętrze) domu jednorodzinnego. Ustalając kryterium dochodowe dla skarżącej organ prawidłowo oparł się na treści art. 8 ust. 1 pkt 1 ups w związku z § 1 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 14 lipca 2015 roku w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, (Dz. U. 2015r. poz. 1058) i przyjął, że wynosi ono 634 złote. Uwzględniając treść art. 8 ust. 3 i 4 ups organy ustaliły, że dochód skarżącej wynosi 744,37 netto miesięcznie; renta z tytułu niezdolności do pracy w kwocie 591,37 zł. oraz zasiłek pielęgnacyjny w kwocie 153 złote.
Jako że skarżąca nie spełnia kryterium ustawowego do skorzystania z pomocy w formie zasiłku celowego, organy prawidłowo negatywnie rozstrzygnęły jej wniosek w tym zakresie. Należy uwzględnić, że organy słusznie przyjęły, iż w sytuacji niespełnienia kryterium dochodowego do przyznania zasiłku celowego, właściwe było przeanalizowanie sytuacji skarżącej przez pryzmat treści art. 41 ust. 1 ups, który stanowi podstawę przyznania zasiłku celowego specjalnego. I w tym wypadku organy prawidłowo ustaliły treść powołanego przepisu oraz dokonały oceny jego w relacji do sytuacji dochodowej, zdrowotnej i życiowej skarżącej. Zasiłek celowy specjalny można przyznać osobie, której dochód przekracza określone w art. 8 ust. 1 pkt 1 ups kryterium dochodowe, jeżeli jest to uzasadnione szczególnymi okolicznościami.
W analizowanej sprawie, w stosunku do skarżącej, okoliczności takie nie zaszły. Skarżąca znajduje się wprawdzie w trudnej sytuacji dochodowej i zdrowotnej, niemniej jednak nie jest ona wynikiem okoliczności nagłych, niespodziewanych i takich, którym nawet przy dochowaniu należytej staranności nie można było zapobiec. Odmiennej oceny nie może uzasadniać fakt, że skarżąca jest zobowiązana do uregulowania zaległych zobowiązań zaciągniętych na remont dachu, czy zaległych rachunków za wodę i węgiel. Nie można uwzględnić również argumentu, że do rachunków przestał dokładać się syn, który mieszkał w domu na innej kondygnacji. Odmowa partycypacji w kosztach utrzymania domu przez członków rodziny skarżącej nie może zostać sklasyfikowana, jako zdarzenie nadzwyczajne. Skarżąca ma dwóch pełnoletnich synów, na których ciąży względem skarżącej obowiązek alimentacyjny. Tłumaczenie skarżącej, że nie chce synów angażować w swoje potrzeby bytowe, gdyż oni mają swoje życie i swoje problemy, jest pozbawione prawnego znaczenia.
Pora zimowa i idąca za nią konieczność zapewnienia materiału grzewczego – opału - ma charakter cykliczny i pewny. Przygotowanie się do sezonu grzewczego jest naturalną czynnością każdej osoby prowadzącej gospodarstwo domowe. Nie można wobec powyższego mówić o wystąpieniu okoliczności nagłej, zaskakującej, której nie można się było spodziewać.
Art. 41 pkt 1 ups w sposób niebudzący wątpliwości przesądza o zupełnie wyjątkowym charakterze specjalnego zasiłku celowego. Przypadek powodujący przyznanie świadczenia na podstawie tego przepisu nie może należeć do przypadków zwykłych, powszechnych, zazwyczaj występujących. W orzecznictwie sądowym ukształtował się pogląd, że "szczególnie uzasadniony przypadek" w rozumieniu powołanego przepisu, to taka sytuacja życiowa osoby lub rodziny, która ponad wszelką wątpliwość, bez konieczności wnikliwych zabiegów kwalifikacyjnych w stosunku do istniejącego stanu rzeczy pozwala stwierdzić, że tak drastyczne, czy tak dotkliwe w skutkach i ingerujące w plany życiowe zdarzenia nie należą do zdarzeń codziennych, ale do zdarzeń nadzwyczajnych - wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 29 czerwca 2016 r. I OSK 1077/16, LEX nr 2082436.
Nie można również skutecznie zakwestionować odmowy przyznania zasiłku celowego specjalnego wywodząc, że odmienny kierunek rozstrzygnięcia uzasadnia fakt zadekretowania w orzeczeniu o stopniu niepełnosprawności konieczności korzystania z systemu środowiskowego wsparcia w samodzielnej egzystencji oraz ze stałej i długotrwałej opieki i pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Są to okoliczności, które bezspornie uzasadniają wniosek o złym stanie zdrowia skarżącej, jednakże nie można im przypisać takich cech, które pozwalałyby zasadnie twierdzić, iż zachodzi wobec niej "szczególnie uzasadniony przypadek".
Po pierwsze, stan zdrowia skarżącej nie niweczy prawnego skutku uzyskiwania przez nią dochodów przekraczających kryterium dochodowe, a po drugie, nie jest on wynikiem zdarzenia nagłego i niespodziewanego. Zły stan zdrowia skarżącej nie jest wynikiem okoliczności, które wystąpiły w okresie bezpośrednio poprzedzającym wniosek o przyznanie zasiłku, nie jest on również efektem jakiegoś zdarzenia drastycznego i nagłego, które wystąpiło ostatnio i bezpośrednio przełożyło się negatywnie na wysokość uzyskiwanych przez skarżącą dochodów oraz możliwości zapobiegnięcia trudnościom związanym z nadchodzącą porą zimową; jak wynika z orzeczenia o stopniu niepełnosprawności z 10 września 2014 roku (k. 8 akt adm.), ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 27 czerwca 2011 roku.
Mając całość powyższego na uwadze, Sąd w oparciu o art. 151 ppsa, skargę oddalił. O kosztach orzeczono na podstawie art. 250 § 1 ppsa.