Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 22 kwietnia 2010 roku, sygn. II SA/Rz 287/10 referendarz sądowy odmówił B. D. przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów oraz ustanowienie adwokata. Postanowienie doręczono skarżącemu w dniu 27 kwietnia 2010 roku – zwrotne potwierdzenie odbioru, akta sądowe. W dniu 4 maja 2010 roku skarżący wniósł sprzeciw. Zarzucił w nim, że postanowienie referendarza sądowego oparto na błędnym założeniu, że uzyskiwane przez jego rodzinę środki finansowe pozwalają na wygospodarowanie środków na pokrycie kosztów sądowych oraz opłacenie pomocy fachowego pełnomocnika.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje
Stosownie do treści art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2002 r. Nr 153 poz. 1270 ze zm.) powoływanej dalej jako P.p.s.a. w razie skutecznego wniesienia sprzeciwu postanowienie referendarza w przedmiocie prawa pomocy traci moc. Sąd rozpoznaje wniosek na nowo.
Zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata w postępowaniu przed sądami administracyjnymi uregulowane jest w ramach instytucji prawa pomocy w zakresie całkowitym – art. 245 § 2 P.p.s.a. Skorzystanie z tej instytucji przez osobę fizyczną dopuszczalne jest jedynie wówczas, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Obowiązek ten nakłada na wnioskujących art. 246 § 1 pkt. 1 P.p.s.a. Z powołanej regulacji wynika zasada, że prawo pomocy jest instytucją polegającą na dofinansowaniu osób o bardzo niskich lub wręcz zerowych dochodach, w celu zapewnienia im dostępu do sądu. Zwolnienie od kosztów sądowych jest zatem, z jednej strony, realizacją prawa obywateli do sądu, a z drugiej, uszczupleniem dochodów państwa. Z istoty prawa pomocy wynika, iż ustawodawca odstępuje od ogólnej zasady odpłatności postępowania – art. 199 P.p.s.a. – na rzecz konstytucyjnego prawa do sądu w sytuacjach, gdy strona nie jest w stanie partycypować w całości bądź części kosztów związanych z rozpoznaniem wniesionej przez nią skargi.
Przyznanie prawa pomocy nie ma charakteru uznaniowego, nie zależy od swobodnej decyzji sądu, lecz podlega ściśle określonym przez wyżej wskazane przepisy regułom, których spełnienie warunkuje zasadność wniosku. Jeżeli osoba ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym nie wykaże, że spełnia wymogi uzasadniające skorzystanie z tej instytucji, Sąd wniosku uwzględnić nie może.
Odnosząc powyższe do sytuacji materialnej i życiowej skarżącego Sąd ocenił jego wniosek jako częściowo zasadny.
W oparciu o złożone przez skarżącego oświadczenia oraz dokumenty zarówno do sprawy o sygn. akt II SA/Rz 287/10, jak i do sprawy II SA/Rz 174/10 Sąd ustalił co następuje: skarżący pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną M. D. oraz piątką dzieci: A. D., M. D., G. D., J. D. oraz N. D. Stałe dochody w rodzinie uzyskuje skarżący, jego żona oraz syn G. Skarżący otrzymuje rentę w wysokości 752,69 złotych miesięcznie. Żona skarżącego prowadzi firmę transportową, jest właścicielem czterech autobusów. W roku 2009 jej działalność przyniosła straty w wysokości 4908,02. Syn skarżącego, G. D. także prowadzi działalność gospodarczą, której przedmiotem są usługi transportowe. W roku 2009 wypracował zysk wysokości 8169,62 złotych. Pozostałe dzieci skarżącego uczą się i w pełnym zakresie pozostają na jego utrzymaniu.
Na majątek rodziny składa się dom o pow. 220 m², nieruchomość rolna o pow. 2,2500 ha oraz budynki gospodarczo-garażowe.
Na koszty obciążające budżet rodziny B. D. składają się: opłaty za energię elektryczną, wodę i gaz (odpowiednio, średnio-miesięcznie ok. 300, 170 i 200 zł.), zakup węgla – rocznie ok. 3000 zł, zakup leków – 300 zł. miesięcznie, telefon – 200 złotych miesięcznie, opłata za akademik dla córki M. – miesięcznie 245 zł. oraz pozostałe wydatki związane z normalnym utrzymaniem gospodarstwa domowego.
Uwzględniając powyższe okoliczności – sytuację rodzinną, zdrowotną i majątkową skarżącego oraz ogólne koszty utrzymania gospodarstwa domowego w dzisiejszych czasach należy stwierdzić, iż dochód uzyskiwany przez jego rodzinę jest wprawdzie stały, lecz jednocześnie zbyt niski by można było z niego wygospodarować środki na koszty sądowe. Z tych względów Sąd postanowił zwolnić skarżącego w całości od obowiązku ich ponoszenia. Odnosząc się do wniosku o ustanowienie adwokata Sąd zwraca uwagę, iż dochód skarżącego nie jest aż tak niski, by uzasadnić przyznanie mu prawa pomocy w zakresie całkowitym. Zwalniając skarżącego z obowiązku uiszczania kosztów sądowych Sąd umożliwił mu podjęcie ewentualnych starań o ustanowienie fachowego pełnomocnika. Zdaniem Sądu przedstawione przez skarżącego okoliczności nie uprawniają do stwierdzenia, jak wymaga tego art. 246 § 1 pkt. 1 P.p.s.a., że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania.
Sąd stanął na stanowisku, iż skarżący nie jest w stanie ponieść pełnej ich wysokości. Jeżeli w ocenie skarżącego zachodzi konieczność ustanowienia adwokata, to przy braku obowiązku ponoszenia kosztów sądowych, będzie on w stanie podjąć starania by wygospodarować środki na jego opłacenie. Sytuacja bytowa skarżącego jest stabilna, posiada on stałe miejsce zamieszkania. Potrzeby rodziny zaspokajane są na bieżąco. Żona i syn skarżącego prowadzą działalność gospodarczą i dysponują środkami trwałymi o znacznej wartości. Oznacza to, że rodzina skarżącego była w stanie wygospodarować środki na ich nabycie.
W ocenie Sądu, jeżeli skarżący dojdzie do przekonania, że pomoc fachowego pełnomocnika jest mu niezbędna, nie ma podstaw by koszty jego ustanowienia ponosił Skarb Państwa. Poczynione ustalenia nie uprawniają bowiem do twierdzenia, iż sytuacja majątkowa i rodzinna skarżącego jest aż tak zła, by uzasadniała pomoc państwa zarówno w zakresie zwolnienia od kosztów sadowych, jak i ustanowienia adwokata.
Z powyższych względów, na podstawie art. 245 § 2 i § 3, art. 246 § 1 pkt 1 i 2 w związku z art. 260 P.p.s.a. Sąd orzekł jak w sentencji postanowienia.