Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowiez 21 lipca 2020 r., sygn. akt II SA/Rz 340/20

Uzasadnienie

Uzasadnienie

Przedmiotem skargi A (dalej: A.) jest decyzja Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego (dalej: PWIS) z (...) stycznia 2020 r. nr (...). dotycząca stwierdzenia choroby zawodowej.

Jak wynika z jej uzasadnienia i akt administracyjnych sprawy, na skutek zgłoszenia podejrzenia choroby zawodowej (astmy oskrzelowej) dokonanego 30 maja 2016 r. przez lekarza medycyny pracy do Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego (dalej: PPIS), dokonano oceny narażenia zawodowego pracy I.T., ustalając że:

1. 1. od 26 lipca 1974 r. do 30 kwietnia 1999 r. zatrudniona była w wymiarze pełnego etatu, a od 1 września 1980 r. do 31 lipca 1982 r. w wymiarze 7/8 etatu jako kierownik Laboratorium A w upadłości. Podczas pracy wykonywała:
2. - analizy chemiczne stopów metali (żelaza, aluminium, tytanu, miedzi), mineralizowanie próbek stopów w łaźniach gazowych z płytami azbestowymi, topienie próbek w piecu, rozpuszczanie, parowanie roztworów do sucza, miareczkowanie, pipetowanie, sporządzanie roztworów. Stosowanymi odczynnikami były: kwas siarkowy, kwas azotowy, kwas solny, kwas fluorowodorowy, kwas nadchlorowy, wodorotlenek sodowy, wodorotlenek potasu, amoniak, siarczan niklu, chromian potasu, dwuchromian potasu, molibdenian amonu, rodanek potasu, arsenin sodowy, chlorek cynawy, azotyn sodu, octan amonu (wg oświadczenia zainteresowanej ok. 60 analiz dziennie),
3. - analizy chemiczne (oznaczanie niklu, chromu, miedzi, ołowiu, cynku) na spektrometrze absorpcji atomowej,
4. - badanie składu chemicznego metali i stopu metali przy użyciu spektroskopu, spektrografu, spektrometru emisyjnego oraz badanie roztworów na zawartość kadmu, cynku i miedzi,
5. - badania polarograficzne (stosowanie rtęci)

Ponadto w Galwanizerni i Anodowni nadzorowała czynności kontrolne dla poprawności utrzymania składu chemicznego kąpieli galwanicznych do kadmowania, cynkowania, chromowania, niklowania, anodowania, kąpieli odtłuszczających i trawiących. Podczas tych czynności miała kontakt z kwasami solnym, azotowym, siarkowym, fluorowodorem, wodorotlenkiem sodu, formaliną, chromianem sodu, bezwodnikiem kwasu chromowego, chlorkiem chromylu, fluorkiem potasu, solami niklu. Zgodnie ze świadectwem pracy z 30 kwietnia 1999 r. wskazane wyżej prace wykonywane były w szczególnych warunkach lub szczególnym charakterze,

1. 2. od 5 maja 1999 r. do 30 czerwca 2015 r. na pełnym etacie pracowała kolejno jako chemik, kierownik laboratorium, chemik prowadzący, specjalista ds. badań chemicznych, starszy inżynier badań i prób w Spółce:
2. - w Galwanizerni i Anodowni obsługiwała wanny galwaniczne w zakresie pobierania i badania kąpieli galwanicznych, badanie soli hartowniczych, ścieków przemysłowych, wykonywanie roztworów wieloskładnikowych dla potrzeb wydziałów produkcyjnych. Podczas tych czynności miała kontakt z kwasami chromowym, solnym, azotowym, siarkowym, fluorowodorem, wodorotlenkiem sodu, chromianem sodu, nadsiarczanem amonu, nadsiarczanem sodu, formaliną, amoniakiem,
3. - w Laboratorium wykonywała badanie składu chemicznego stopów metali na staloskopie oraz spektrometrach emisyjnych (produkty topnienia metali zawierających mangan, nikiel, kadm, tytan, wanad, molibden, chrom, beryl, aluminium),
4. - wykonywała badanie czystości paliw i olejów lotniczych - kilka analiz dziennie,
5. - wykonywała badanie właściwości technicznych tkanin i tworzyw sztucznych wykorzystywanych w lotnictwie na palność próbki spalane pod dygestorium w płomieniu palnika - 4 razy w miesiącu, badanie srebrzenia szkła organicznego stosowano ftalany butylu - 2 badania na miesiąc,
6. - wykonywała badanie farb, lakierów, żywic, utwardzaczy, uszczelniaczy (stosowane rozpuszczalniki organiczne: toluen, ksylen, metanol, aceton, 2-propanol, denaturat) - 2 badania na miesiąc,
7. - wykonywała badanie czasu utwardzania uszczelniaczy,
8. - sporządzała roztwory chemiczne dla potrzeb wydziałów produkcji,
9. - prowadziła instruktaże - praktyczne wykonywanie badań i analiz chemicznych.

Podczas całej pracy zawodowej I.T. miała stały kontakt z substancjami chemicznymi o działaniu drażniącym, alergizującym. Analiza badań środowiska pracy nie wykazywała przekroczeń najwyższych dopuszczalnych stężeń tych związków.

Orzeczeniem lekarskim z 26 marca 2018 r. nr (...) Wojewódzki Ośrodek Medycyny Pracy (dalej: WOMP) stwierdził brak podstaw do rozpoznania u I.T. choroby zawodowej z uwagi na pozazawodową etiologię choroby.

Na podstawie dokonanych ustaleń PPIS decyzją z (...) lipca 2018 r. nr (...) stwierdził brak podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej u I.T.: astma oskrzelowa w poz. 6 wykazu chorób zawodowych określonych w załączniku do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych (Dz.U. z 2009 r., Nr 105 poz. 869).

W odwołaniu od wskazanej wyżej decyzji I.T. zakwestionowała treść wydanego orzeczenia lekarskiego, jednocześnie wnosząc o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania od tego orzeczenia, którego nie złożyła z uwagi na leczenie w jakim w tym czasie pozostawała i ówczesny stan zdrowia. Podniosła, że orzeczenie pomija istotne chronologicznie fakty z jej dokumentacji medycznej, które mogą świadczyć o tym, że jej choroba powstała w trakcie zatrudnienia i pracy z substancjami silnie alergizującymi, a dolegliwości ze strony układu oddechowego pojawiły się u niej w niedługim czasie po rozpoczęciu pracy zawodowej w laboratorium. Testy, jakie jej wykonano nie wykazały alergii wziewnej.

Pismem z 23 sierpnia 2018 r. PWIS zwrócił się do WOMP o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania od orzeczenia jednostki orzeczniczej I stopnia do wydania drugiej opinii lekarskiej oraz wydanie tej opinii, z uwzględnieniem podnoszonego w odwołaniu faktu pracy w warunkach narażenia na silne substancje alergizujące, co wg odwołującej miało bezsporny wpływ na rozwój choroby w postaci astmy oskrzelowej. Poprzednie orzeczenie, w ocenie organu II instancji, nie odpowiada na wszystkie zarzuty I.T., co do których mogą wypowiedzieć się tylko biegli z zakresu medycyny pracy. Brak opinii we wskazanym zakresie uniemożliwia wydanie decyzji w powyższej sprawie.

Orzeczeniem lekarskim z 26 września 2019 r. nr (...) Instytut Medycyny Pracy (dalej: IMP) wydał drugie orzeczenie lekarskie, stwierdzając podstawy do rozpoznania u I.T. astmy oskrzelowej o etiologii zawodowej.

Na podstawie analizy narażenia zawodowego, całości dokumentacji medycznej oraz wyników aktualnie przeprowadzonych badań w IMP oraz biorąc pod uwagę fakt wystąpienia pierwszych udokumentowanych objawów astmy oskrzelowej w trakcie zatrudnienia, potwierdzenie swoistej nadwrażliwości na alergen środowiska pracy (chrom) oraz dodatni wynik próby prowokacyjnej w trakcie której wykazano istotne spadki FEV1 do 30% występujące w kolejnych pomiarach oraz brak uczulenia na powszechnie występujące alergeny, uznano z wysokim prawdopodobieństwem, że do rozwoju choroby układu oddechowego - rozpoznanej u badanej - doszło w związku z narażeniem w środowisku pracy.

PWIS - działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2018 r., poz. 2096 ze zm., dalej: k.p.a.) oraz § 8 ust. 1 rozporządzenia z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych, uchylił decyzję PPIS z [...] lipca 2018 i stwierdził u I.T. chorobę zawodową: astma oskrzelowa w poz. 6 wykazu chorób zawodowych określonych w załączniku do rozporządzenia.

PWIS wyjaśnił, że pojęcie choroby zawodowej jest pojęciem prawnym, a warunkiem jej stwierdzenia jest narażenie w środowisku pracy na działanie czynników mogących potencjalnie wywołać chorobę zawodową, rozpoznanie przez biegłych choroby w sensie medycznym oraz związku przyczynowego między narażeniem na działanie czynników szkodliwych w środowisku pracy a chorobą strony. Jedynie łączne spełnienie wszystkich powyższych przesłanek pozwala organowi administracyjnemu na pozytywne rozstrzygnięcie sprawy.

W ocenie narażenia zawodowego potwierdzono narażenie zawodowe na szereg substancji chemicznych o działaniu alergizującym. Badana w trakcie zatrudnienia w A" wykonywała m.in. analizy chemiczne stopów metali (żelazo, aluminium, tytan, miedź), analizy chemiczne na spektrometrze (oznaczanie niklu, chromu, miedzi, ołowiu, cynku), badała skład chemiczny metali i stopów metali oraz badała roztwory na obecność kadmu, cynku i miedzi. W [...] była narażona na czynniki drażniące i alergizujące, w tym miała kontakt m.in. z kwasem chromowym, kwasem solnym, kwasem azotowym, kwasem siarkowym, fluorowodorem, wodorotlenkiem sodu, chromianem sodu, nadsiarczanem amonu, nadsiarczanem sodu, formaliną, amoniakiem, manganem, niklem, kadmem, tytanem, wanadem, molibdenem, chromem, berylem, aluminium, kwasem nadchlorowym, chlorkiem chromylu, benzyną ekstrakcyjną, ftalanem butylu, toluenem, ksylenem, metanolem, acetonem, 2-propanolem i denaturatem.

W związku z tym, że orzeczenie wydane przez jednostkę orzeczniczą I stopnia w swej treści nie obejmowało pełnej informacji co do zgłoszonej choroby zawodowej, nie zawierało informacji o rozpoznaniu choroby w sensie medycznym, jak i rodzaju wykonanej diagnostyki w kierunku astmy oskrzelowej oraz diagnostyki różnicowej, należało przyjąć za spełniające wymogi opinii biegłego orzeczenie lekarskie z IMP, która to jednostka szczególnie specjalizuje się w alergiach zawodowych. Wydane orzeczenie lekarskie szeroko i przekonująco opisuje rozwój choroby, badania jakie zostały wykonane i te na podstawie których można przyjąć tło zawodowe schorzenia.

Ponadto dodatkowym argumentem za etiologią zawodową choroby u I.T. jest fakt wystąpienia astmy podczas pracy zawodowej, nasilanie się objawów przy kontakcie zawodowym z chemikaliami oraz wyeliminowanie uczulenia na alergeny pozazawodowe - powszechne w środowisku komunalnym, natomiast potwierdzenie reakcji alergicznej z alergenami zawodowymi.

W skardze na opisaną na wstępie decyzję PWIS z (...) stycznia 2020 r. A- zaskarżając ją w całości - zarzuciła:

1. 1) naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy:
2. a) art. 7 w zw. z art. 77 § 1 w zw. z art. 80 k.p.a. polegające na niewyczerpującym zebraniu i rozpatrzeniu dostępnego materiału dowodowego, niepodjęciu wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia sprawy, w tym braku zebrania wszystkich możliwych danych odnośnie: charakteru działalności gospodarczej skarżącego, zadań i obowiązków w ramach stosunku pracy, warunków i środowiska pracy z uwzględnieniem czasowości a nie stałości narażeń, rodzaju występujących narażeń na czynniki chorobotwórcze i długości narażenia z uwzględnieniem podziału na lata pracy 1974 - 1999 oraz 1999 - 2015, weryfikacji kart stanowisk pracy, uwzględniania treści orzeczeń lekarskich z lat 1999 - 2015 zawierających adnotacje o zdolności do pracy i braku przeciwskazań do pracy,
3. b) art. 7 w zw. z art. 77 § 1 w zw. z art. 80 w zw. z art. 84 k.p.a. poprzez niedokonanie przez organ II instancji wyczerpującej i kompletnej analizy dwóch orzeczeń lekarskich i zawartych w nich uzasadnień pomimo ich odmienności, uznaniu za w pełni wiarygodnego orzeczenia lekarskiego nr (...) i skopiowaniu w całości treści jego uzasadnienia do treści zaskarżonej decyzji, przy jednoczesnym braku odniesienia się do wiarygodności i wszechstronnej analizy orzeczenia lekarskiego nr [...],
4. c) art. 8 w zw. z art. 80 w zw. z art. 136 k.p.a. poprzez naruszenie zasady pogłębiania zaufania obywateli do organów administracji polegające na wydaniu odmiennych decyzji przy istnieniu tożsamych stanów faktycznych i prawnych, które nie zostały dodatkowo uzupełnione w toku postępowania wyjaśniającego i zebranego wszechstronnie materiału dowodowego,
5. d) art. 7 w zw. z art. 107 § 3 k.p.a. poprzez braki w uzasadnieniu decyzji uniemożliwiające jej prawidłową kontrolę, w szczególności brak określenia okoliczności i dowodów którym organ odmówił wiarygodności i mocy dowodowej oraz brak dokładnego opisu okoliczności, które organ uznał za udowodnione.
6. 2. Naruszenie przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj. art. 2351 Kodeksu Pracy oraz § 8 ust 1 i 2 rozporządzenia z 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych, polegające na błędnym uznaniu, że spełnione zostały wszystkie przesłanki wymagane do stwierdzenia choroby zawodowej poprzez nieuprawnione przyjęcie, iż istnieje związek przyczynowo - skutkowy miedzy narażeniem na działanie czynników szkodliwych w środowisku pracy a chorobą zawodową uczestniczki.

W oparciu o tak sformułowane zarzuty skarżąca Spółka wniosła o uwzględnienie skargi i uchylenie zaskarżonej decyzji w całości, przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia i zasądzenie na jej rzecz kosztów postępowania wg norm przepisanych.

W odpowiedzi na skargę PWIS wniósł o jej oddalenie z przyczyn podanych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje

Zgodnie z art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2019 r., poz. 2167 ze zm.), sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Jej zakres wyznacza art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm., dalej: P.p.s.a.), wg którego sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Stosownie do art. 145 § 1 P.p.s.a., Sąd zobligowany jest do uchylenia decyzji bądź postanowienia (jeżeli dotknięte są naruszeniem prawa materialnego które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania bądź innym naruszeniem przepisów postępowania jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy), do stwierdzenia ich nieważności lub ich wydania z naruszeniem prawa (jeżeli zachodzą przyczyny określone w K.p.a. lub innych przepisach).

Przedmiot kontroli Sądu stanowiła decyzja PWIS z (...) stycznia 2020 r., uchylająca decyzję PPIS z (...) lipca 2018 r. o braku podstaw do stwierdzenia u skarżącej choroby zawodowej w postaci astmy oskrzelowej i stwierdzająca u niej tę chorobę zawodową.

Poddawszy zaskarżoną decyzję kontroli Sąd opisanych wyżej naruszeń prawa nie stwierdził, a zarzuty skargi uznał za nieuzasadnione.

Wstępnie należy wskazać, iż określenie "choroba zawodowa" jest pojęciem prawnym, w przeciwieństwie do samej choroby o konkretnych objawach w sensie medycznym. Materialnoprawne przesłanki stwierdzenia choroby zawodowej wyznacza definicja zawarta w art. 235¹ ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy (Dz. U. z 2019 r., poz. 1040 ze zm., dalej: K.p.), zgodnie z którym za chorobę zawodową uważa się chorobę wymienioną w wykazie chorób zawodowych, jeżeli w wyniku oceny warunków pracy można stwierdzić bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem, że została ona spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy albo w związku ze sposobem wykonywania pracy, zwanych "narażeniem zawodowym".

W kontekście powyższego, dla stwierdzenia choroby zawodowej niezbędne jest zdiagnozowanie schorzenia ujętego w wykazie chorób zawodowych, ustalenie chorobotwórczych czynników środowiska pracy oraz zawodowej etiologii schorzenia, tj. związku przyczynowo - skutkowego pomiędzy narażeniem zawodowym a chorobą.

Istotne jest więc ustalenie, czy na stanowisku pracy był on eksponowany na działanie czynników szkodliwych dla zdrowia, a tym samym czy podczas wykonywania pracy był narażony na powstanie tej choroby. Dla uznania rozpoznanego schorzenia za chorobę zawodową istotne jest każdorazowe dokładne zbadanie warunków w jakich pracownik lub były pracownik wykonywał pracę i ustalenie występowania na jego stanowisku pracy narażenia na określone czynniki szkodliwe dla zdrowia. Jeżeli bowiem określony czynnik może być odpowiedzialny za powstanie określonej jednostki chorobowej, to występowanie tego narażenia zawodowego na stanowisku pracy daje podstawę, by domniemywać, że doprowadził on do powstania choroby zawodowej (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 28 stycznia 2015 r. II OSK 1549/13, LEX nr 1769898).

Jest to domniemanie wzruszalne, a więc nie wyłączające wykazania, że pomimo pracy w warunkach narażających na chorobę, jej powstanie w konkretnym przypadku nastąpiło z przyczyn nie związanych z zatrudnieniem. Zgodnie z powyższym, domniemanie to upada jednak tylko wtedy, jeżeli zebrany materiał dowodowy pozwala jednoznacznie lub z wysokim prawdopodobieństwem wykluczyć taki związek przyczynowo - skutkowy, to znaczy wskazać inną niż zawodowa etiologię choroby.

Rozpoznanie choroby zawodowej może nastąpić w okresie zatrudnienia w narażeniu zawodowym albo po zakończeniu pracy w takim narażeniu, pod warunkiem wystąpienia udokumentowanych objawów chorobowych w okresie ustalonym w wykazie chorób zawodowych (art. 2352 K.p.). Taki wykaz określa załącznik do wydanego na podstawie art. 237 § 1 pkt 3-6 i § 11 K.p. rozporządzenia RM z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych; pod jego poz. 6 wskazano astmę oskrzelową, dla której okres wystąpienia udokumentowanych objawów chorobowych upoważniający do rozpoznania choroby zawodowej w przypadku wcześniejszego zakończenia pracy w narażeniu zawodowym wynosi 1 rok. W przypadku I.T. objawy te wystąpiły w okresie jej zatrudnienia w skarżącej Spółce, zatem termin ten został zachowany.

W okolicznościach sprawy bezsporne pozostają ustalenia stanu faktycznego co do przebiegu zatrudnienia I.T. (długości stażu pracy, miejsc i rodzajów wykonywanych czynności), znajdujące zbiorcze odzwierciedlenie w sporządzonej przez PPIS "Karcie oceny narażenia zawodowego w związku z podejrzeniem choroby zawodowej". Wynika z niej, że od 26 lipca 1974 r. do 30 kwietnia 1999 r. pracowała jako kierownik laboratorium A w upadłości – wykonując m.in. analizy chemiczne matali i stopów metali (praca wykonywana w szczególnych warunkach lub szczególnym charakterze), zaś od 5 maja 1999 r. do 30 czerwca 2015 r. (tj. do chwili przejścia na emeryturę) była zatrudniona w skarżącej Spółce kolejno jako chemik, kierownik laboratorium, chemik prowadzący, specjalista ds. badań chemicznych oraz starszy inżynier badań i prób – obsługując m.in. wanny galwaniczne, badając skład chemiczny stopów metali, czystości paliw i olejów lotniczych, właściwości technicznych tkanin i tworzyw sztucznych wykorzystywanych w lotnictwie na palność, badania farb, lakierów, żywic, utwardzaczy i uszczelniaczy, sporządzając roztwory chemiczne oraz prowadząc instruktaże dotyczące praktycznego wykonywania badań i analiz chemicznych.

Wg dokumentacji medycznej na którą powołał się WOMP, I.T. od 2001 r. była diagnozowana i leczona w kierunku objawów alergicznych ze strony skóry, błony śluzowej nosa i dróg oddechowych, które w jego ocenie - mimo częstych schorzeń układu oddechowego (przewlekłego nieżytu błony śluzowej nosa i kaszlu) - wskazywały na ich pozazawodowe tło (dodatnie odczyny badań z 2001 r. na wybrane alergeny pokarmowe oraz z 2011 r. dla określonych traw, zbóż i sierści zwierząt, kaszel po kontakcie z pleśnią i na zimnym powietrzu).

Jak wskazano dodatkowo w orzeczeniu lekarskim IMP w Łodzi, od ok. 2008 r. występują u niej dolegliwości w postaci napadowego kaszlu, do którego następnie dołączyły duszności (co skutkowało zdiagnozowaniem astmy oskrzelowej), a co wcześniej - przez okres kilku lat - poprzedzała zwiększona częstotliwość infekcji krtani z zanikiem głosu i zapaleniem oskrzeli.

Przy nie budzącym wątpliwości fakcie wystąpienia u I.T. jednostki chorobowej w postaci astmy oskrzelowej, na gruncie rozpoznawanej sprawy sporne pozostaje oparte na orzeczeniu lekarskim IMP o rozpoznaniu choroby zawodowej zawarte w zaskarżonej decyzji PWIS ustalenie istnienia związku przyczynowego pomiędzy stwierdzoną u niej chorobą a wykonywaną przez nią pracą zawodową i środowiskiem pracy.

Zgodnie z § 8 ust. 1 wskazanego rozporządzenia z 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych, "decyzję o stwierdzeniu choroby zawodowej albo decyzję o braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej wydaje się na podstawie materiału dowodowego, w szczególności danych zawartych w orzeczeniu lekarskim oraz formularzu oceny narażenia zawodowego pracownika lub byłego pracownika". Wynika z tego m.in., że bez pozytywnego orzeczenia lekarskiego bądź sprzecznie z nim organ inspekcji sanitarnej nie może we własnym zakresie dokonać rozpoznania choroby i ustalić, czy rozpoznane schorzenie mieści się w wykazie chorób zawodowych (por. m.in. wyrok NSA z 3 marca 2015 r. II OSK 1872/13 - LEX nr 1775445 i z 28 stycznia 2015 r. II OSK 1567/13 - LEX nr 1769909).

Ponieważ więc orzeczenie lekarskie wydawane przez jednostki właściwe do rozpoznania chorób zawodowych stanowi jedyny wiarygodny środek dowodowy służący stwierdzeniu takiej choroby, należy mu przypisać charakter opinii biegłego w rozumieniu art. 75 w związku z art. 84 § 1 K.p.a., którą organ prowadzący postępowanie jest związany.

Brak kompetencji organów administracji do samodzielnego dokonania rozpoznania choroby zawodowej nie zwalnia ich jednak od oceny orzeczenia lekarskiego stosownie do art. 80 K.p.a. Organy mają bowiem obowiązek kontrolować, czy wydane orzeczenie wyjaśniło wszystkie istotne dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności wymagające wiadomości specjalnych i nie budzi wątpliwości w świetle pozostałych dowodów. W tym zakresie, jako uprawnione do przeprowadzenia uzupełniającego postępowania dowodowego, organy w razie potrzeby mogą zwracać się do lekarzy jednostek orzeczniczych o wyjaśnienie wątpliwości, rozbieżności czy sprzeczności, które nie pozwalają na jednoznaczne rozstrzygnięcie i wydanie decyzji w sprawie stwierdzenia w danej osoby choroby zawodowej. Nie jest to jednoznaczne z możliwością kwestionowania ujętego w orzeczeniu rozpoznania, jeżeli w świetle pozostałych dowodów nie budzi ono wątpliwości.

Jak wskazano m.in. w wyroku NSA z 5 stycznia 2007 r. II OSK 1078/06 - LEX nr 315089, państwowy inspektor sanitarny wydający decyzję w sprawie choroby zawodowej nie jest uprawniony do kontroli merytorycznej orzeczeń lekarskich uprawnionych do rozpoznawania chorób zawodowych jednostek organizacyjnych, ani też do dokonywania własnych ustaleń prowadzących do odmiennego rozpoznania jednostki chorobowej.

W ocenie Sądu, karta oceny narażenia zawodowego I.T. dobitnie potwierdza, że przez cały okres aktywności zawodowej (41 lat) miała ona w środowisku pracy stały – w zdecydowanej większości bezpośredni - kontakt z różnorodnymi substancjami chemicznymi o działaniu drażniącym i alergizującym, a więc pozostawała w narażeniu zawodowym. Analiza przebiegu jej zatrudnienia i warunków pracy pozwalała zatem z pełnym przekonaniem uznać zaistnienie związku przyczynowo - skutkowego między rodzajem wykonywanych czynności zawodowych a rozwinięciem i wystąpieniem u niej schorzenia w postaci astmy oskrzelowej, o czym prawidłowo orzekł PWIS opierając się na wydanym w tym zakresie orzeczeniu lekarskim IMP, weryfikując wcześniejsze, odmienne stanowisko PPIS bazujące na orzeczeniu lekarskim WOMP.

Przede wszystkim należy podkreślić trafność stanowiska PWIS, który zauważył, że orzeczenie lekarskie wydane przez jednostkę orzeczniczą II stopnia (IMP) – w porównaniu z orzeczeniem WOMP - obejmowało znacznie szerszy zakres informacji dotyczący rozpoznania u I.T. astmy oskrzelowej jako choroby w sensie medycznym oraz co do rodzaju przeprowadzonej u niej diagnostyki. Podano w szczególności, że odkąd już nie pracuje zawodowo, kaszel i występujące od początku aktywności zawodowej zmiany skórne znacząco zmniejszyły nasilenie (przy utrzymujących się dusznościach), zaś podczas hospitalizacji w Klinice Chorób Zawodowych i Zdrowia Środowiskowego IMP w spoczynkowym badaniu spirometrycznym nie zaobserwowano cech obturacji, tak samo jak ujemny wynik dały (eksponowane z wynikiem pozytywnym w orzeczeniu WOMP, jako przemawiające przeciwko stwierdzeniu choroby zawodowej) punktowe testy skórne z zestawem pospolitych alergenów środowiska komunalnego: trawy, zboża, pyłki traw i drzew.

Nie stwierdzono również obecności w surowicy krwi pacjentki przeciwciał dla mieszaniny najbardziej rozpowszechnionych alergenów wziewnych, zestawów zawierających alergeny pleśni oraz kota, psa, świnki morskiej, myszy i szczura. Co ważne natomiast w okolicznościach sprawy, punktowe testy skórne z zestawem metali wypadły dodatnio dla chromu (z którym miała styczność podczas pracy zawodowej, wykonując analizy chemiczne), tak samo jak wykonana na tle placebo próba wziewna z kąpielą galwaniczną z miejsca pracy i metalami, w której przebiegu obserwowano istotne spirometryczne objawy skurczu oskrzeli.

W tym stanie rzeczy w pełni zasadnie orzekający w sprawie jako organ II instancji PWIS przyjął, że rodzaj i sposób wykonywania pracy oraz występujące w środowisku pracy różnorodne czynniki chemiczne z którymi I.T. miała bezpośredni i częsty kontakt doprowadziły do powstania u niej schorzenia spełniającego warunki do uznania choroby zawodowej. Za zawodową etiologią choroby przemawia wprost fakt wystąpienia udokumentowanych objawów astmy oskrzelowej podczas pracy zawodowej, potwierdzenie reakcji alergicznej z alergenami zawodowymi i nasilanie się objawów pod ich wpływem oraz wyeliminowanie uczulenia na alergeny pozazawodowe – powszechne w środowisku komunalnym.

Stanowiące punkt odniesienia do takiego stwierdzenia orzeczenie lekarskie IMP jawi się względem orzeczenia WOMP jako jasne, spójne i nie budzące wątpliwości, które wymagałyby podjęcia i przeprowadzenia dodatkowych czynności dowodowych. Nie podważa ich sygnalizowany w orzeczeniu IMP brak uzyskania materiału do cytologicznej oceny plwociny indukowanej. Mimo że zarzut ten podniesiono w skardze, nie wykazano, że mogłoby mieć to wpływ na odmienną ocenę opisanych wyżej okoliczności. Wobec jednoznaczności wydanej opinii i wynikających z niej wniosków, nie wynika to także z orzeczenia IMP, które wiązało PWIS tak co do stwierdzonej choroby jak i jej związku przyczynowo - skutkowego z narażeniem zawodowym (określona w definicji choroby zawodowej przesłanka stwierdzenia z wysokim prawdopodobieństwem związku przyczynowo - skutkowego między rozpoznanym schorzeniem a warunkami wykonywania pracy zwalnia organy administracji z konieczności szczegółowego badania wszystkich możliwych zawodowych i pozazawodowych czynników, które mogły dane schorzenie wywołać).

Zwrócić uwagę przy tym należy, że orzeczenie IMP jako wydane przez jednostkę orzeczniczą II stopnia w następstwie wniosku PWIS o przeprowadzenie ponownego badania ma charakter kontrolny (rozstrzygający) względem orzeczenia WOMP. Na tym tle nie można uznać twierdzeń skarżącej Spółki podważającej fachowość i wiarygodność korzystnej dla pracownika opinii IMP tylko z tego powodu, że zakwestionowała ona – odpowiadające jej oczekiwaniom – wnioski wynikające z orzeczenia WOMP, iż to mnogość alergenów środowiska komunalnego była w przypadku I.T. czynnikiem wyzwalającym chorobę, a czynniki środowiska pracy mogły się tylko przyczynić do nasilenia jej objawów. Jak już wskazano, w orzeczeniu lekarskim IMP w sposób logiczny i przekonujący odwołującym się do rodzaju pracy I.T., przeprowadzonych badań lekarskich oraz oceny narażenia zawodowego wywiedziono odwrotność tej sytuacji, a więc że to czynniki jej środowiska pracy związane z długoletnią ekspozycją na różnorodne czynniki chemiczne zdeterminowały u niej rozwój astmy oskrzelowej, a czynniki pozazawodowe mogły jedynie ewentualnie okresowo zaostrzać objawy choroby i jej przebieg (zgodnie z wyrokiem NSA z 21 maja 2020 r. II OSK 2858/19 - LEX nr 3047236, art. 235¹ K.p. nie wyklucza stwierdzenia choroby zawodowej, gdy oprócz narażenia zawodowego może wystąpić narażenie wynikające z warunków życia codziennego).

W uzasadnieniu wydanej przez PWIS decyzji wyjaśniono motywy jakimi kierował się ten organ przyznając wiarygodność i moc dowodową orzeczeniu IMP (mającym charakter opinii biegłego), opisując jednocześnie z jakich przyczyn odmówiono tych cech wcześniejszemu orzeczeniu WOMP. W okolicznościach sprawy argumentację z tym związaną Sąd w pełni akceptuje i podziela, uznając za nieuzasadnione podniesione w związku z tym w skardze zarzuty naruszenia przepisów postępowania, a to art. 7, art. 77 § 1, art. 80, art. 84 i art. 107 § 3 K.p.a.

Sąd nie podziela również zarzutu naruszenia zaskarżoną decyzją prawa materialnego, tj. art. 235¹ K.p. w zw. z § 8 ust. 1 i 2 rozporządzenia z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych. W przypadku I.T. wystąpiły wszystkie elementy normatywnie wymagane do stwierdzenia choroby zawodowej: pozostawała ona w narażeniu zawodowym, gdyż w jej środowisku pracy występowały czynniki szkodliwe (bez znaczenia pozostaje, że nie przekraczały one wartości dopuszczalnych), stwierdzono u niej schorzenie (astmę oskrzelową) kwalifikowane jako choroba zawodowa, wykazano związek przyczynowo - skutkowy pomiędzy narażeniem występującym w środowisku pracy a stwierdzoną u chorobą zawodową.

Stwierdzenie takiej choroby nie jest przy tym uzależnione od tego, czy pracodawca przestrzegał norm kształtujących środowisko pracy; wobec zarzutu, że skarżąca Spółka nie jest następcą prawnym A w upadłości należy ubocznie podkreślić, że w postępowaniu administracyjnym dotyczącym stwierdzenia choroby zawodowej ocenie pod względem występowania czynników narażenia zawodowego podlegają wszystkie miejsca pracy danej osoby, aczkolwiek nie wiąże się to z koniecznością ustalenia, w którym z nich doszło do powstania schorzenia mającego związek z narażeniem zawodowym (a więc czy miało to miejsce w ostatnim miejscu zatrudnienia czy też w miejscach poprzednich), ani w jakim zakresie przyczyniło się ono do jego powstania.

W tym stanie rzeczy należało uznać, iż zaskarżona decyzja nie narusza prawa.

W związku z powyższym skarga jako nieuzasadniona podlegała oddaleniu, o czym Sąd orzekł na podstawie art. 151 P.p.s.a.