Uzasadnienie
E. S. i W. S. dołączonym do skargi wnioskiem o przyznanie prawa pomocy (złożonym na obowiązującym osoby fizyczne w postępowaniu sądowoadministracyjnym formularzu PPF) wnieśli o przyznanie zwolnienia od kosztów sądowych. Uzasadnili, że mimo pracy zarobkowej, znajdują się w trudnej sytuacji finansowej. Spłacają zadłużenie z tytułu pożyczek w PKZP, nie posiadają żadnych oszczędności. Ponoszą też koszty utrzymania bezrobotnej córki, zięcia oraz 1,5-rocznej wnuczki, pozostających z nimi we wspólnym gospodarstwie domowym. Przed WSA w Rzeszowie toczy się aktualnie kilka spraw z ich skarg, niemniej nie są w stanie ponieść wszystkich kosztów sądowych, które do tej pory były przez nich opłacane.
Jako posiadany majątek wykazali dom o pow. 100 m², nieruchomość rolną o pow.
1,32 ha oraz samochód osobowy Fiat Panda (rok prod. 2011). Wysokość ich wynagrodzenia za pracę to odpowiednio 2300 i 2800 zł brutto. Wg oświadczenia, nie osiągają żadnych dochodów z prowadzonego gospodarstwa, nie pobierają też dopłat do produkcji rolnej.
Ponieważ wstępna analiza tych informacji – przede wszystkim z uwagi na niewykazanie rodzaju i wysokości ponoszonych wydatków – uniemożliwiała ocenę rzeczywistej sytuacji finansowej wnioskodawców, wezwano ich do:
- a) wyjaśnienia, jakich niezbędnych potrzeb życiowych swoich i osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym nie mogliby zaspokoić w związku z koniecznością jednorazowego poniesienia kosztów sądowych, w tym opłacenia wpisu od skargi w kwocie 200 zł,
- b) wyjaśnienia, na czym polega sygnalizowana w uzasadnieniu wniosku PPF ich trudna sytuacja finansowa (w szczególności, pod jakim względem uległa pogorszeniu w stosunku do wcześniejszego okresu, w którym zgodnie ze złożonym oświadczeniem ponosili obciążenia finansowe związane z inicjowanymi przez siebie postępowaniami sądowoadministracyjnymi),
- c) wskazania średniej wysokości wydatków przeznaczanych przez siebie i osoby wspólnie gospodarujące na zakup żywności, utrzymanie domu - z wyszczególnieniem opłat za energię elektryczną, gaz, wodę, wywóz śmieci, telefony itp. oraz ewentualnie inne cele, stanowiące istotne obciążenie domowego budżetu,
- d) wskazania końca okresu spłaty pożyczki zaciągniętej w PKZP oraz celu, na jaki zostały przeznaczone pochodzące z niej środki,
- e) wykazania kwot netto uzyskiwanych dochodów,
- f) wskazania sposobu wykorzystania /zagospodarowana posiadanej nieruchomości rolnej,
- g) wykazania wszystkich posiadanych przez siebie i domowników pojazdów mechanicznych – w tym związanych z prowadzeniem gospodarstwa rolnego - oraz średnich miesięcznych wydatków związanych z ich utrzymaniem i eksploatacją,
- h) przedłożenia wyciągów z posiadanych przez siebie i osoby wspólnie gospodarujące rachunków bankowych, za okres 3 miesięcy poprzedzających dzień doręczenia niniejszego wezwania, ze wskazaniem ich salda końcowego,
- i) kserokopii dokumentów potwierdzających wysokość rat spłacanej pożyczki (o ile nie wynika to z wyciągów z rachunków bankowych).
Jak wynika ze zwrotnych potwierdzeń odbioru wezwań, zostały one doręczone wnioskującym 15 kwietnia 2015 r. Mimo upływu zakreślonego w nich 7-dniowego terminu do jego wykonania (ostatni dzień przypadał 22 kwietnia 2015 r.) oraz wskazanego rygoru rozpoznania wniosku wyłącznie w oparciu o informacje zawarte w aktach sprawy - formularzu PPF, pozostały one bez odpowiedzi.
Mając powyższe na uwadze stwierdzono, co następuje:
Zwolnienie od kosztów sądowych wchodzi w zakres częściowego prawa pomocy, którego przyznanie wnioskodawcy będącego osobą fizyczną uzależnione jest od wykazania braku możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny – art. 245 § 3 w/z z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej P.p.s.a.).
Kryterium finansowe (majątkowe) jest więc jedynym, na podstawie którego ocenia się zdolność do poniesienia tych kosztów, a którego wykazanie ciąży na osobie wnioskującej; zgodnie m.in. z postanowieniem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 stycznia 2012 r. II FZ 825/11, wnioskodawca powinien wykazać, że jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że nie jest w stanie pokryć kosztów sądowych we własnym zakresie.
E. i W. S. powołując się ogólnikowo na "trudną sytuację finansową" nie spełnili tego warunku i nie wykazali związku między poniesieniem tych kosztów, a zagrożeniem uszczerbkiem dla koniecznego utrzymania ich i domowników /stosownie do postanowienia NSA z dnia 13 marca 2012 r. I FZ 51/12, przez uszczerbek w koniecznym utrzymaniu należy rozumieć takie zachwianie sytuacji materialnej i bytowej, w którym strona nie jest w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych/. Przy zaspokojonych potrzebach mieszkaniowych oraz braku wykazania szczególnych, nietypowych obciążeń finansowych, uzyskiwane przez nich dochody (łącznie 5100 zł brutto) nie mogą być uznane za nieadekwatne względem podstawowych potrzeb życiowych 5-osobowej rodziny, zwłaszcza że w kontekście przesłanek przyznawania prawa pomocy, nie obejmują one wszystkich normalnie ponoszonych wydatków, lecz wyłącznie te, które służą zabezpieczeniu podstaw egzystencji (zakup żywności, środków czystości, koszty leczenia, najważniejsze wydatki związane z utrzymaniem domu lub mieszkania).
Do wydatków tych co do zasady nie są zaliczane koszty związane z utrzymaniem pojazdów mechanicznych oraz spłatą zaciągniętych zobowiązań cywilnoprawnych (kredytów, pożyczek), które nie korzystają z pierwszeństwa przed kosztami postępowania sądowego.
Powyższe okoliczności w połączeniu z brakiem ujawnienia przez skarżących wysokości wydatków ponoszonych na utrzymanie siebie i pozostałych członków rodziny oraz nieustosunkowaniem się do pozostałych objętych wezwaniem kwestii w żaden sposób nie potwierdzają, by dotykał ich jakikolwiek niedostatek, a jednorazowe poniesienie związanych ze sprawą kosztów sądowych, niezależnie od kosztów związanych z pozostałymi prowadzonymi przez nich postępowaniami, zagrażało podstawom ich egzystencji. Nie pozwala to tym samym na wyłączeniem względem nich ustawowego obowiązku ponoszenia kosztów postępowania związanych ze swoim udziałem w sprawie (przewiduje go art. 199 P.p.s.a.), który ma zastosowanie do wszystkich osób posiadających jakiekolwiek środki majątkowe i dochody (tak m.in. postanowienie NSA z dnia 22 grudnia 2002 r. OZ 862/04). Podważa to również wiarygodność uzasadnienia wniosku PPF i zawartego w nim oświadczenia co do zamieszczonych w nich informacji, w tym twierdzenia o trudnej sytuacji finansowej, które w opisanej sytuacji nie poddaje się w żaden sposób weryfikacji.
Finansowanie prawa pomocy ze środków publicznych (Skarbu Państwa) powoduje, że okoliczności decydujące o jego przyznaniu nie mogą budzić wątpliwości, a jeżeli takie występują, nie mogą być interpretowanie na korzyść osoby składającej wniosek i podlegają wyjaśnieniu. Odmowa lub faktyczny brak udzielenia tych informacji powoduje, że strona musi się liczyć z niekorzystnym dla siebie załatwieniem wniosku; znajduje to odzwierciedlenie w postanowieniu NSA z dnia 6 czerwca 2011 r. II FZ 227/11, zgodnie z którym niezastosowanie się do wezwania wystosowanego w oparciu o art. 255 P.p.s.a. wyklucza przyznanie prawa pomocy.
Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 245 § 3, art. 255 i art. 258 § 2 pkt 7 P.p.s.a. orzeczono jak w sentencji postanowienia.