Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 29 października 2009 r. sygn. akt j.w. WSA w Rzeszowie oddalił skargę J. T. na decyzję Komendanta Wojewódzkiego Policji z dnia [...] marca 2009 r. Nr [...].
Wnioskiem złożonym na urzędowym formularzu PPF w terminie do wniesienia od tego wyroku skargi kasacyjnej skarżący zwrócił się o ustanowienie radcy prawnego wskazując, że jego obecne dochody pochodzące z zasiłku dla bezrobotnych są niewielkie, a ponosi znaczne koszty związane z edukacją (opłaty za akademik, wyżywienie, materiały dydaktyczne, dojazdy). Finansowo wspomagają go zamieszkujący z nim dziadkowie, którzy z uwagi na podeszły wiek często chorują, ponosząc wydatki związane z leczeniem.
Wg zawartego we wniosku oświadczenia posiadany przez nich majątek obejmuje dom o pow. 80 m² wraz z nieruchomością rolną o pow. 4 ha (stanowiące własność dziadków) oraz samochód osobowy m-ki Polonez (rok prod. 1993). Źródło utrzymania stanowi emerytura dziadka w wysokości ok. 1150 zł., kwartalna renta rolnicza babki – jej rozliczenie w stosunku miesięcznym daje kwotę 100 zł. oraz pobierany przez wnioskodawcę zasiłek dla bezrobotnych - 550 zł.
Ponieważ powyższe informacje okazały się niewystarczające do oceny rzeczywistych możliwości płatniczych skarżącego, został on wezwany do złożenia w terminie 7 dni od dnia otrzymania wezwania dodatkowego oświadczenia i dokumentów. Wezwanie to dotyczyło:
- 1. Podania dokładnej wysokości dochodów netto swoich i osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym (dziadków),
- 2. Wskazania średniej wysokości miesięcznych kosztów związanych z nauką, z wyszczególnieniem wydatków przeznaczanych na akademik, wyżywienie, pomoce dydaktyczne i dojazdy,
- 3. Określenia przez skarżącego, w jakim systemie pobiera naukę (dziennym, zaocznym) i czy wiąże się to z opłatami za studia; jeżeli tak, to w jakiej wysokości,
- 4. Wskazania średniej wysokości miesięcznych wydatków związanych z utrzymaniem domu (opłaty za energię elektryczną, gaz, wodę, telefon itp.) oraz przeznaczanych na zakup żywności, leczenie i utrzymanie samochodu,
- 5. Wskazania sposobu zagospodarowania posiadanej nieruchomości rolnej, wysokości uzyskiwanych z niej dochodów (w tym dopłat do produkcji rolnej) wraz z wyjaśnieniem, kto zajmuje się bieżącym prowadzeniem gospodarstwa rolnego,
- 6. Korzystania ze wsparcia pomocy społecznej,
- 7. Przedłożenia wyciągów z operacji na posiadanych przez siebie i domownikach rachunkach bankowych za okres od 1 października 2009 r. do dnia wykonania wezwania.
Jak wynika z zalegającego w aktach sprawy zwrotnego potwierdzenia odbioru wezwania, zostało ono doręczone w dniu 19 stycznia 2010 r., lecz mimo upływu wyznaczonego terminu (ostatnim jego dniem był 26 stycznia 2010 r.) czynności w nim oznaczone nie zostały przez J. T. dokonane; wezwanie odebrał jego dziadek, niemniej jednak taki sposób doręczenia jest skuteczny względem wnioskodawcy, gdyż zgodnie z art. 72 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – określanej dalej jako P.p.s.a., jeżeli doręczający nie zastanie adresata w mieszkaniu, może doręczyć pismo dorosłemu domownikowi, jeżeli osoba ta nie ma sprzecznych interesów w sprawie i podjęła się oddania mu pisma.
W związku z powyższym stwierdzono, co następuje:
Ustanowienie radcy prawnego objęte jest zakresem częściowego prawa pomocy, które może być przyznane osobie fizycznej po wykazaniu przez nią braku możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny – art. 245 § 3 w/z z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.
Jak z tego wynika, ciężar wykazania przesłanki warunkującej przyznanie prawa pomocy spoczywa na osobie wnioskującej, a jedynym kryterium decydującym o tym jest sytuacja materialna - w tym przede wszystkim możliwości płatnicze - jej oraz osób, z którymi ewentualnie pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym.
Informacje podane przez J. T. we wniosku PPF nie pozwalały na jednoznaczne stwierdzenie, że ustanowienie przez niego zastępcy prawnego z wyboru będzie przekraczać jego możliwości finansowe, zwłaszcza że nie wskazał on, z jakim uszczerbkiem dla uzasadnionych potrzeb jego i dziadków by się to wiązało.
Za niewystarczające w tym względzie uznano powołanie się przez skarżącego tylko i wyłącznie na niewielkie dochody jego i dziadków (łącznie ok. 1800 zł.), zwłaszcza wobec jednoczesnego wskazywania na "znaczne koszty" związane z utrzymaniem, leczeniem i edukacją, lecz bez określenia ich wysokości.
Także w stosunku do posiadanej nieruchomości rolnej skarżący w żaden sposób nie określił, czy i w jaki sposób jest ona zagospodarowania, czy przynosi jakieś dochody, a także kto wobec zaawansowanego wieku dziadków zajmuje się bieżącym prowadzeniem gospodarstwa (ponoszenie opłat za akademik stwarza domniemanie, że skarżący znaczną część czasu spędza poza miejscem zamieszkania).
Brak informacji w powyższym zakresie uniemożliwiał ustalenie rzeczywistej sytuacji materialno – bytowej skarżącego i jego możliwości płatniczych, do wyjaśnienia czego miało przyczynić się skierowane do niego wezwanie do złożenia w wyżej opisanym zakresie dodatkowego oświadczenia i dokumentów. Jego wykonanie pozwoliłoby w miarę dokładnie zestawić dochody z wydatkami skarżącego i jego dziadków, a przez to ustalić w sposób nie budzący wątpliwości, które ich potrzeby życiowe kwalifikują się jako bezwzględnie konieczne i czy po ich zaspokojeniu skarżącemu pozostaje jeszcze do dyspozycji jakaś nadwyżka finansowa, którą mógłby przeznaczyć na ustanowienie radcy prawnego (adwokata) do sporządzenia skargi kasacyjnej.
Niezależnie od tego, nieustosunkowanie się przez skarżącego do wezwania poddaje w wątpliwość wiarygodność już udzielonych przez niego informacji co do stanu majątkowego i dochodów, skutkując uzasadnionym przypuszczeniem co do braku po jego stronie zamiaru ujawnienia swojej prawdziwej sytuacji materialnej i możliwości płatniczych.
J. T. nie wykonując wezwania (do czego ma oczywiście prawo) musiał się w tej sytuacji liczyć z niekorzystnym dla siebie załatwieniem wniosku. Uchylanie się od przedstawienia dokładnej i wyczerpującej argumentacji wniosku skutkuje tym, iż niemożliwe jest przeprowadzenie oceny stanu majątkowego w taki sposób, by można było bez wątpliwości stwierdzić, że sytuacja w której znajduje się wnioskodawca uzasadnia przyznanie mu prawa pomocy.
Rygoryzm postępowania o przyznanie prawa pomocy podyktowany jest wyjątkowym charakterem tej instytucji finansowanej ze środków publicznych oraz obowiązującą w postępowaniu sądowoadministracyjnym zasadą ponoszenia przez strony kosztów postępowania związanych ze swoim udziałem w sprawie (art. 199 P.p.s.a.). Okoliczności decydujące o przyznaniu prawa pomocy nie mogą więc budzić jakichkolwiek wątpliwości, nie mogą być też interpretowanie na korzyść osoby wnioskującej, która składając stosowny wniosek musi się liczyć z określonym stopniem ingerencji w sferę swojej prywatności.
Odmienne uznanie, skutkujące przyznaniem skarżącemu prawa pomocy, wiązałoby się w analizowanym przypadku z naruszeniem ustawowych zasad jego przyznawania i priorytetowym traktowaniem względem niego innych stron, którym odmówiono lub przyznano by prawo pomocy po uprzednim wykonaniu przez nie skierowanego do nich wezwania.
Skoro zatem wnioskodawca nie wykazał spełnienia przesłanki do przyznania mu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, brak jest podstaw do pozytywnego rozpoznania złożonego wniosku. Z tej przyczyny na podstawie art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 258 § 2 pkt 7 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji postanowienia.