Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 5 grudnia 2013 r. WSA w Rzeszowie w wyniku rozpoznania zawartego w skardze wniosku W. N. – odmówił mu zwolnienia od kosztów sądowych (postanowieniem z dnia 28 stycznia 2014 r. II OZ 43/14 zostało ono utrzymane w mocy przez Naczelny Sąd Administracyjny).
W wyniku wezwania do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie 100 zł., skarżący wnioskiem złożonym na obowiązującym formularzu PPF ponownie zwrócił się o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego oświadczając, że jego jedynym dochodem jest kwota 532 zł. z tytułu działalności gospodarczej (usługi administracyjne i doradcze). Oprócz domu o pow. 90 m² i działki rolnej o pow.
0,05 ha nie posiada żadnych innych wartościowych składników majątku. Zamieszkuje sam, pozostaje w leczeniu. Dochody w całości przeznacza na utrzymanie domu, podatki, opłaty, telefon, art. higieniczne i wyżywienie.
W odpowiedzi na wezwanie do uzupełnienia wniosku wykazał "koszty utrzymania i miesięczne wydatki" obejmujące podatki i opłaty lokalne – 17 zł., gaz z butli – 60 zł., prąd z własnego generatora – 80 zł., telefon – 50 zł., art. higieniczne i lekarstwa – 25 zł., wyżywienie – 280 zł., oszczędności na opłatę sądową - uiszczoną w kwocie 20 zł. (razem 532 zł.). Wyjaśnił także, że wydatki na opał w sezonie grzewczym 2013 /2014 pochodziły z rezerwy z lat poprzednich, wykazany dochód stanowi kwotę netto, a składka na ubezpieczenie społeczne wliczona jest w dochód z działalności.
Rozpoznając złożony wniosek stwierdzono, co następuje:
Zgodnie z art. 245 i 246 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje:
- 1) w zakresie całkowitym (zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie m.in. radcy prawnego) – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania,
- 2) w zakresie częściowym (zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub tylko ustanowienie zastępcy prawnego) – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
Kryterium finansowe (majątkowe) jest więc jedynym, na podstawie którego ocenia się zdolność do poniesienia tych kosztów, a którego wykazanie ciąży na osobie wnioskującej. Świadczy o tym m.in. postanowienie NSA z dnia 16 stycznia 2012 r. II FZ 825/11, zgodnie z którym wnioskodawca powinien wykazać, że jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że nie jest w stanie pokryć kosztów sądowych we własnym zakresie. Zgodnie z innym postanowieniem tego Sądu (z dnia 14 maja 2013 r. II OZ 351/13), strona powinna należycie uzasadnić i uprawdopodobnić okoliczności, które podaje we wniosku o przyznanie prawa pomocy.
Dokonana w tym kontekście analiza informacji udzielonych przez wnioskodawcę nie potwierdza zasadności jego wniosku tak w całości, jak i w części. Zauważyć należy, że u podstaw wcześniejszej odmowy zwolnienia go w niniejszej sprawie od kosztów sądowych (w/w postanowienia WSA i NSA) znalazły się wątpliwości co do wiarygodności udzielonych przez niego informacji nt. sytuacji materialnej, których mimo wezwania nie wyjaśnił.
Sytuacja powstała przy rozpoznawaniu obecnie złożonego wniosku o częściowe zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego jest analogiczna. Skarżący powołał się na te same okoliczności, które wskazał w trakcie pierwotnie zainicjowanego przez siebie postępowania; wg nich nie posiada innych źródeł dochodu niż pochodzących z prowadzonej działalności gospodarczej (w wysokości 532 zł.), przeznaczanych w całości na bieżące koszty utrzymania. Niezależnie od tego, że wyszczególnione kwoty wydatków wydają się "dopasowane" do podanej kwoty dochodów (w tym kontekście przede wszystkim kwota 280 zł. przeznaczana w skali miesiąca na zakup żywności wydaje się rażąco niska), skarżący nadal nie odniósł się do wszystkich wskazywanych do wyjaśnienia zagadnień, zawartych w wezwaniu do uzupełnienia danych przedstawionych we wniosku PPF, a mających istotny wpływ na ocenę jego sytuacji finansowej. Ich analiza przemawia za uznaniem braku wiarygodności jego oświadczenia zarówno co do uzyskiwanych dochodów, jak i ponoszonych wydatków (ich zaniżenia bądź braku wykazania). Wynika to z:
- - braku uprawdopodobnienia w jakikolwiek sposób (np. wyciągiem z rachunku bankowego, kserokopią przelewu bądź zeznania podatkowego) wysokości uzyskiwanych dochodów /pochodzących wg oświadczenia tylko z jednego źródła/, przy dodatkowej sprzeczności między wnioskiem PPF - w którym kwota 532 zł. jest wykazywana w ujęciu brutto, a oświadczeniem - w którym występuje już w ujęciu netto,
- - braku wykazania wydatków związanych z opłatami za odprowadzenie ścieków /opróżnianie szamba i wywóz śmieci (nie wyjaśniają tych kwestii twierdzenia o posiadaniu własnego ujęcia wody ze studni i zagospodarowywaniu śmieci we własnym zakresie),
- - braku wykazania wysokości wydatków poniesionych na ogrzewanie domu (zakup opału) w sezonie grzewczym 2013/2014; twierdzenie o pochodzeniu opału z rezerwy z lat poprzednich nie zostało w żaden sposób uprawdopodobnione, a we wcześniejszym wniosku PPF nie zostały też wykazane żadne oszczędności, które mogłyby być przeznaczone na ten cel,
- - braku wskazania wysokości podatku od nieruchomości za 2014 r. i budzącego wątpliwości powoływania się w dodatkowym oświadczeniu /z dnia 14 maja 2014 r./ na brak doręczenia decyzji podatkowej, podczas gdy z art. 6 ust. 7 ustawy z dnia 12 stycznia 1991 r. o podatkach i opłatach lokalnych /Dz. U. z 2010 r. Nr 95 poz. 613 ze zm./ wynika, że p_@KON@_odatek ten w przypadku osób fizycznych, z zastrzeżeniem ust. 11, ustala w drodze decyzji organ podatkowy właściwy ze względu na miejsce położenia przedmiotów opodatkowania i jest on płatny w ratach proporcjonalnych do czasu trwania obowiązku podatkowego, w terminach do 15 marca, 15 maja, 15 września i 15 listopada roku podatkowego,
- - braku wskazania wysokości obciążeń finansowych związanych z opłacaniem składek na ubezpieczenie społeczne i zdrowotne (wymogu tego nie spełnia oświadczenie, że są one wliczone w dochód z działalności gospodarczej),
- - braku przedłożenia wyciągów z posiadanych rachunków bankowych oraz kserokopii zeznania podatkowego za 2013 r. /w odniesieniu do zeznania podatkowego, z uwagi na dzień sporządzenia wezwania do udzielenia dodatkowych informacji, tj. 15 kwietnia 2014 r., została zawarta w nim adnotacja uzależniająca możliwość jego przedłożenia od tego czy zostało ono już sporządzone, jednak w dacie udzielania przez skarżącego odpowiedzi, tj. 14 maja 2014 r., ustawowy termin składania tych zeznań już minął). Skarżący podnosząc zbytnią uciążliwość wykonania tych czynności w zakreślonym 7-dniowym terminie, w żaden sposób nie wyjaśnił, na czym miałaby ona polegać; należy to rozumieć jako niepopartą merytoryczną argumentacją odmowę ich ujawnienia, co dodatkowo pozwala kwestionować rzetelność udzielonych przez niego informacji.
Wynikające z powyższego wątpliwości, z uwagi na wyjątkowy charakter prawa pomocy i jego finansowanie ze środków publicznych (Skarbu Państwa) nie mogą być w takich okolicznościach interpretowane na korzyść wnioskodawcy i uzasadniać wydania rozstrzygnięcia chociażby częściowo uwzględniającego złożony wniosek. Prowadziłoby to do nadużycia instytucji prawa pomocy i sprzeczności z ustawowymi zasadami jego przyznawania. Potwierdza to m.in. postanowienie NSA z dnia 16 grudnia 2010 r. II FZ 607/10, zgodnie z którym w sytuacji, gdy strona uchyla się od przedstawienia rzetelnych informacji, w sposób wybiórczy bądź ze sobą sprzeczny przedstawia okoliczności związane z sytuacją materialną i rodzinną, akcentując przy tym te z nich, które mogłyby świadczyć o jej trudnej sytuacji, to powinna liczyć się z tym, że sąd nie będzie miał podstaw do przyznania jej prawa pomocy. Także wg postanowienia tego Sądu z dnia 28 marca 2012 r. I OZ 182/12, odmowa lub faktyczny brak udzielenia informacji powoduje, że strona musi się liczyć z niekorzystnym dla siebie załatwieniem wniosku.
W przypadku skarżącego takie postępowanie, tj. brak współpracy w wyjaśnianiu wszystkich istotnych okoliczności rzutujących na ocenę jego możliwości płatniczych, udzielanie informacji w sposób ogólnikowy, wybiórczy lub wręcz odmowa ich udzielenia jest tym bardziej dziwne, że legło to już u podstaw odmowy przyznania mu prawa pomocy w niniejszej sprawie na wcześniejszym etapie postępowania.
Stosownie do powyższego, z uwagi na brak wykazania przez wnioskodawcę ustawowych przesłanek do przyznania mu prawa pomocy, na podstawie art. 246 § 1 w związku z art. 245 § 2 i 3, art. 255 oraz art. 258 § 2 pkt 7 powołanej ustawy orzeczono jak w sentencji postanowienia.