Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 3 grudnia 2015 r., sygn. akt II SA/Rz 459/13 wydanym przez referendarza sądowego odmówiono K. C. przyznania prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego.
W zakreślonym terminie do wniesienia środka zaskarżenia K. C. złożył sprzeciw. Zawnioskował o uchylenie postanowienia w całości i ustanowienie pełnomocnika z urzędu oraz zwolnienie z kosztów opłaty sądowej. Podniósł, że błędnie rozpoznano stan formalno-prawny i materialny. Wyjaśnił, że zgodnie z rozliczeniem zakładu w urzędzie skarbowym za 2014 r. zakład nie przynosił dochodu, zaś koszty utrzymania miesięcznego pochodzą z gospodarstwa rolnego. Częściowe wpłaty dokonywane w różnych sądowoadministracyjnych sprawach pochodzą z oszczędności dokonywanych w comiesięcznych wydatkach. Raz jeszcze podkreślił, że jedynym źródłem utrzymania miesięcznego jego i jego żony jest pochodząca z gospodarstwa rolnego kwota 560 zł. Wniosek o ustanowienia pełnomocnika uzasadnił brakiem posiadania wykształcenia prawniczego i brakiem "dostatecznej praktyki procesowej".
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
W pierwszej kolejności podkreślić należy, że w dniu 15 sierpnia 2015 r. weszła w życie ustawa z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. poz. 658). Postępowanie sądowe w przedmiotowej sprawie zostało wszczęte skargą wniesioną przed tą datą, dlatego zgodnie z art. 2 ustawy nowelizującej, przepis art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.; dalej P.p.s.a.), stosuje się w brzmieniu dotychczasowym. Zgodnie z tym przepisem, w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym.
Na wstępie należy zaznaczyć, że przedmiotowy wniosek dotyczy całkowitego zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia radcy prawnego.
Stosownie do art. 245 § 1, § 2 i § 3 oraz art. 246 § 1 P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane osobie fizycznej w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie zastępcy procesowego m.in. adwokata, radcy prawnego (art. 245 § 2 P.p.s.a.), gdy osoba wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Natomiast w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków, albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie zastępcy prawnego, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
Instytucja zwolnienia od kosztów jest wyjątkiem od zasady wyrażonej w art. 199 P.p.s.a. z której wynika, że strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Takim szczególnym przepisem jest m.in. art. 246 P.p.s.a. Należy podkreślić, że prawo pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest instytucją szczególną, mogącą mieć zastosowanie w sytuacjach wyjątkowych. Ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym. Zasadą jest bowiem, że strona powinna partycypować w kosztach postępowania, w szczególności jeśli posiada stały miesięczny dochód.
Udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce w sytuacjach, gdy zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. W doktrynie wyrażono pogląd, że zwolnienie od opłat sądowych jest odstępstwem od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równomiernego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji i dlatego może być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli – (por. B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek –"Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi" – Komentarz, wyd. Zakamycze 2005, str. 594).
Przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym musi więc odbywać się przy dokładnym rozpatrzeniu sytuacji majątkowej wnioskodawcy.
Jak wyżej wskazano, w niniejszej sprawie K. C. złożył wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. Po przeanalizowaniu wniosku, sprzeciwu Sąd uznał, że zawarte tam informacje nie potwierdzają spełnienia przesłanki warunkującej przyznanie prawa pomocy w całkowitym zakresie.
Na podstawie złożonego przez skarżącego wniosku na formularzu PPF Sąd ustalił, że wnioskodawca K. C. wraz z żoną M. C. prowadzi wspólne gospodarstwo domowe. Jedynym źródłem ich utrzymania jest dochód z gospodarstwa rolnego w kwocie 560 zł (280 zł na osobę). Natomiast posiadany Zakład Mleczarski nie przynosi dochodu. Na majątek wyżej wymienionych składa się dom o powierzchni 80m2 (przy czym jego połowę zajmuje córka wraz z rodziną, która prowadzi odrębne gospodarstwo domowe), nieruchomość rolna o powierzchni 7,36 ha oraz Zakład [...]. Wnioskodawca podkreślił, że nie posiada jakichkolwiek oszczędności, udziałów ani obligacji, jak też żadnych wartościowych przedmiotów. Niemniej jednak nie podał jakie niezbędne comiesięczne wydatki ponosi na utrzymania dwóch osób. Nie wskazał sposobu zagospodarowania posiadanej nieruchomości rolnej, sposobu obliczenia deklarowanego z niej dochodu. Nie przedstawił kserokopii zeznań podatkowych, nie oświadczył czy wraz z żoną posiada jakiekolwiek rachunki bankowe.
Sąd uznał, że przedstawione informacje nie potwierdzają spełnienia przesłanki warunkującej przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie, a sam wnioskodawca nie wykazał w sposób przekonywujący i wiarygodny, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Wątpliwości Sądu budzą przedstawione dane o wysokości uzyskiwanych dochodów. Wnioskodawca oświadcza, że osiąga niewielki dochód z prowadzonego gospodarstwa. W ocenie Sądu brak w aktualnych czasach obiektywnych możliwości pokrycia z tak niskich dochodów wszystkich niezbędnych wydatków związanych z zaspokojeniem koniecznych potrzeb życiowych (nawet w ich podstawowym zakresie) i jednocześnie niekorzystania z instytucji pomocy społecznej czy też dopłat do produkcji rolnej.
Nadto zauważyć należy, że wnioskodawca w przedmiotowej sprawie kilkakrotnie występował o przyznanie prawa pomocy. W ramach tego postępowania wzywany był do złożenia dodatkowego oświadczenia czy przedstawienia dodatkowych dokumentów źródłowych. Z obowiązku tego nie wywiązał się w należyty sposób, co także stanowiło podstawę do odmowy przyznania mu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.
Podkreślić należy, że kryterium udzielenia przyznania prawa pomocy jest kryterium dochodowe. Tym samym ukrywanie faktycznej wysokości dochodów i ponoszonych wydatków, nie może pozostawać bez wpływu na ocenę wniosku o przyznanie prawa pomocy. Użyty w przepisie art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. zwrot "gdy osoba ta wykaże" jednoznacznie wskazuje, że to na osobie ubiegającej się o prawo pomocy ciąży obowiązek wykazania, że spełniona została przesłanka do pozytywnego rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Zatem to na wnioskodawcy spoczywa obowiązek wykazania przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy oraz ujawnienia wszystkich dochodów i ponoszonych wydatków. W jego interesie "leżało" przedłożenie wszelkich możliwych dokumentów źródłowych oraz przytoczenie wszelkich okoliczności przemawiających za pozytywnym rozpoznaniem jego wniosku (por. postanowienie NSA z dnia 31 grudnia 2004 r., sygn. GZ 146/2004 NSA, publ. LexPolonica nr 375745).
K. C. nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Jego sytuacja nie jest na tyle zła, aby nie mógł partycypować w kosztach postępowania, bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu dla siebie.
Jak wyżej wspomniano instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy, ma służyć najuboższym czyli podmiotom, dla których konieczność ponoszenia kosztów związanych z postępowaniem sądowym oznaczałaby faktyczne ograniczenie lub pozbawienie prawa do sądu (zob. H.Knysiak-Molczyk, Przesłanki przyznania prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, Przegląd Prawa Publicznego 2007, nr 4, s. 36-39).
Nadto wnioskodawca nie wykazał, że jego sytuacja jest wyjątkowa i uzasadnia ustanowienie profesjonalnej pomocy prawnej. Wnioskodawca w złożonym wniosku powyższych okoliczności nie wykazał. Tym bardziej, co wynika z wniosku, że wszystkie jego potrzeby życiowe są bez trudu zaspokajane.
Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 245 § 1, § 2 i § 3, art. 246 § 1 pkt 1 i 2 oraz art. 260 P.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.