Uzasadnienie
E. S. i W. S. dołączonym do skargi na formularzu PPF wnioskiem o przyznanie prawa pomocy wnieśli o zwolnienie od kosztów sądowych. Wskazali, że znajdują się w trudnej sytuacji finansowej. Pracują, jednak uzyskiwane dochody wystarczają jedynie na utrzymanie domu, rodziny oraz leczenie. Nie posiadają żadnych oszczędności. Z tego względu nie stać ich na opłacenie w krótkim czasie wnoszonych skarg (z ich udziałem toczyło się 7 postępowań administracyjnych).
Jako pozostających z nimi we wspólnym gospodarstwie domowym wykazali bezrobotnych córkę i zięcia oraz 1,5 roczną wnuczkę, zaś jako posiadany majątek dom o pow. 100 m², nieruchomość rolną (1,32 ha) oraz samochód osobowy Fiat Panda (rok prod. 2011). Wysokość wynagrodzenia za pracę wnioskodawczyni to 2300 zł, jej męża 2800 zł (kwoty brutto). Wg oświadczenia, nie pobierają dopłat do produkcji rolnej.
Ponieważ wstępna analiza tych informacji – przede wszystkim z uwagi na niewykazanie rodzaju i wysokości ponoszonych wydatków – uniemożliwiała ocenę rzeczywistej sytuacji finansowej wnioskodawców, wezwano ich do:
- a) wyjaśnienia, na czym polega sygnalizowana w uzasadnieniu wniosku PPF ich trudna sytuacja finansowa,
- b) wskazania średniej wysokości wydatków przeznaczanych na zakup żywności, utrzymanie domu (z wyszczególnieniem opłat za energię elektryczną, gaz, wodę i kanalizację, wywóz śmieci, telefony itp.) oraz inne cele stanowiące istotne obciążenie domowego budżetu (np. zakup opału, leczenie, zobowiązania finansowe o jakich mowa we wniosku PPF złożonym w toczącej się jednocześnie przed WSA w Rzeszowie sprawie z ich skargi o sygn. II SA/Rz 364/15, tj. pożyczka w PKZP),
- c) wykazania kwot netto uzyskiwanych dochodów,
- d) wskazania sposobu wykorzystania /zagospodarowana posiadanej nieruchomości rolnej,
- e) wykazania wszystkich posiadanych przez siebie i domowników pojazdów mechanicznych (marka, rok prod.) – w tym związanych z prowadzeniem gospodarstwa rolnego - oraz średnich miesięcznych wydatków związanych z ich utrzymaniem i eksploatacją,
- f) przedłożenia wyciągów z posiadanych przez siebie i osoby wspólnie gospodarujące rachunków bankowych, za okres 3 miesięcy poprzedzających dzień doręczenia niniejszego wezwania, ze wskazaniem ich salda końcowego,
- b) przedłożenia kserokopii dokumentów potwierdzających wysokość rat zaciągniętej pożyczki (o ile nadal podlega ona spłacie, a wysokość rat nie wynika z wyciągów z rachunków bankowych).
Jak wynika ze zwrotnych potwierdzeń odbioru wezwań, zostały one doręczone wnioskującym 8 maja 2015 r. Mimo upływu wskazanego w nich 7-dniowego terminu do jego wykonania (ostatni dzień przypadał 15 maja 2015 r.) oraz oznaczonego rygoru rozpoznania wniosku wyłącznie w oparciu o informacje zawarte w aktach sprawy - formularzu PPF, pozostały one bez odpowiedzi.
Mając powyższe na uwadze stwierdzono, co następuje:
Zwolnienie od kosztów sądowych wchodzi w zakres częściowego prawa pomocy, którego przyznanie wnioskodawcy będącego osobą fizyczną uzależnione jest od wykazania braku możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny – art. 245 § 3 w/z z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej P.p.s.a.).
Kryterium finansowe (majątkowe) jest więc jedynym, na podstawie którego ocenia się zdolność do poniesienia tych kosztów, a którego wykazanie ciąży na osobie wnioskującej; zgodnie m.in. z postanowieniem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 stycznia 2012 r. II FZ 825/11, wnioskodawca powinien wykazać, że jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że nie jest w stanie pokryć kosztów sądowych we własnym zakresie.
E. i W. S. powołując się ogólnikowo na "trudną sytuację finansową" nie spełnili tego warunku i nie wykazali związku między poniesieniem tych kosztów, a zagrożeniem uszczerbkiem dla koniecznego utrzymania ich i domowników (stosownie do postanowienia NSA z dnia 13 marca 2012 r. I FZ 51/12, przez uszczerbek w koniecznym utrzymaniu należy rozumieć takie zachwianie sytuacji materialnej i bytowej, w którym strona nie jest w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych). Przy zaspokojonych potrzebach mieszkaniowych oraz braku wykazania szczególnych, nietypowych obciążeń finansowych, uzyskiwane przez nich dochody (łącznie 5100 zł brutto) nie mogą być uznane za nieadekwatne względem podstawowych potrzeb życiowych 5-osobowej rodziny, zwłaszcza że w kontekście przesłanek przyznawania prawa pomocy, zaspokajanie tych potrzeb nie obejmuje wszystkich normalnie ponoszonych wydatków, lecz wyłącznie te, które służą zabezpieczeniu podstaw egzystencji (zakup żywności, środków czystości, koszty leczenia, najważniejsze wydatki związane z utrzymaniem domu lub mieszkania).
Do wydatków tych co do zasady nie są zaliczane koszty związane z utrzymaniem pojazdów mechanicznych oraz spłatą zaciągniętych zobowiązań cywilnoprawnych (kredytów, pożyczek), które nie korzystają z pierwszeństwa przed kosztami postępowania sądowego.
Powyższe okoliczności w połączeniu z brakiem ujawnienia przez skarżących wysokości ponoszonych wydatków oraz nieustosunkowaniem się do pozostałych objętych wezwaniem kwestii w żaden sposób nie potwierdzają, by dotykał ich jakikolwiek niedostatek, a jednorazowe poniesienie związanych ze sprawą kosztów sądowych, niezależnie od kosztów związanych z pozostałymi prowadzonymi przez nich postępowaniami, zagrażało podstawom ich egzystencji. Nie pozwala to tym samym na zniesienie względem nich ustawowego obowiązku ponoszenia kosztów postępowania związanych ze swoim udziałem w sprawie (przewiduje go art. 199 P.p.s.a.), który ma zastosowanie do wszystkich osób posiadających jakiekolwiek środki majątkowe i dochody (tak m.in. postanowienie NSA z dnia 22 grudnia 2002 r. OZ 862/04). Podważa to również wiarygodność uzasadnienia wniosku PPF i zawartego w nim oświadczenia co do zamieszczonych w nich informacji, w tym twierdzenia o trudnej sytuacji finansowej, które w opisanej sytuacji nie poddaje się w żaden sposób weryfikacji.
Finansowanie prawa pomocy ze środków publicznych (Skarbu Państwa) powoduje, że okoliczności decydujące o jego przyznaniu nie mogą budzić wątpliwości, a jeżeli takie występują, nie mogą być interpretowanie na korzyść osoby składającej wniosek i podlegają wyjaśnieniu. Odmowa lub faktyczny brak udzielenia tych informacji powoduje, że strona musi się liczyć z niekorzystnym dla siebie załatwieniem wniosku; znajduje to odzwierciedlenie w postanowieniu NSA z dnia 6 czerwca 2011 r. II FZ 227/11, zgodnie z którym niezastosowanie się do wezwania wystosowanego w oparciu o art. 255 P.p.s.a. wyklucza przyznanie prawa pomocy.
Analogiczne rozstrzygnięcie w przedmiocie wniosku skarżących o przyznanie prawa pomocy, z tych samych co obecnie przyczyn (brak ustosunkowania się do wezwania o złożenie dodatkowego oświadczenia i dokumentów źródłowych), zapadło 6 maja br. w sprawie II SA/Rz 364/15.
Ubocznie należy zwrócić uwagę wnioskodawców na treść art. 200 P.p.s.a., zgodnie z którym, w razie uwzględnienia skargi przez sąd pierwszej instancji przysługuje skarżącemu od organu, który wydał zaskarżony akt, zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw.
Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 245 § 3, art. 255 i art. 258 § 2 pkt 7 P.p.s.a. orzeczono jak w sentencji postanowienia.