Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 25 listopada 2015 r. sygn. akt j.w. WSA w Rzeszowie oddalił skargę B. N. i Z. N. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] marca 2015 r. Nr [...].
Po sporządzeniu uzasadnienia wyroku i jego doręczeniu skarżącym, w terminie do wniesienia skargi kasacyjnej, wnioskiem o przyznanie prawa pomocy złożonym na obowiązującym osoby fizyczne w postępowaniu sądowoadministracyjnym formularzu PPF, zwrócili się oni o ustanowienie radcy prawnego. Wskazali, że wydatki na leczenie skarżącej, utrzymanie domu, zakup żywności, odzieży i edukację córek nie pozwalają im na opłacenie wynagrodzenia pełnomocnika celem sporządzenia i wniesienia skargi kasacyjnej.
Według zawartego we wniosku oświadczenia, we wspólnym gospodarstwie domowym pozostają wraz z uczącą się 15-letnią córką (druga, z której osobą pośrednio związany jest przedmiot skargi, przebywa w Młodzieżowym Ośrodku Wychowawczym). Jako posiadany majątek skarżący wykazali dom o pow. 150 m², udział w 1/3 części w mieszkaniu o pow. 106 m², nieruchomość rolną o pow. 0,8 ha, działkę o pow. 0,06 ha, samochód Citroen C2 z 2006 r. oraz oszczędności w kwocie 6500 zł. Źródło utrzymania stanowi renta w kwocie 1408 zł pobierana przez B. N. oraz wynagrodzenie za pracę Z. N. w wysokości 4330 zł. Jako ponoszone wydatki wykazali podatek od nieruchomości – 50 zł, opłaty za: gaz, energię elektryczną i wodę - odpowiednio 560, 150 i 90 zł, koszty leczenia skarżącej i jej dojazdów na konsultacje lekarskie – 500 i 180 zł, zakup leków dla skarżącego i zamieszkującej w domu córki – 80 zł, wydatki związane z jej edukacją (zakupem podręczników i przyborów szkolnych) oraz korepetycjami – 150 i 160 zł, zakup żywności i chemii gospodarczej – 1400 zł, zakup odzieży i obuwia – 300 zł, koszty przejazdów skarżącego do pracy oraz córki do szkoły – 220 zł, ubezpieczenie domu i samochodu – 30 i 80 zł, utrzymanie córki w Ośrodku – 580 zł, opłatę za telefon i internet – 110 zł, ratę kredytową – 550 zł, bieżące remonty i konserwacje w domu – 180 zł oraz ubezpieczenie (trzeci filar i na życie) – 210 zł.
Mając powyższe na uwadze stwierdzono, co następuje:
Ustanowienie radcy prawnego dotyczy przyznania częściowego prawa pomocy, co w odniesieniu do osoby fizycznej uzależnione jest od wykazania braku możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny – art. 245 § 3 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej P.p.s.a.). Kryterium finansowo - majątkowe jest zatem jedynym, na podstawie którego ocenia się zdolność do poniesienia tych kosztów, a którego wykazanie ciąży na osobie wnioskującej.
Dokonana pod tym względem analiza wniosku B. N. i Z. N. nie wykazała jego zasadności, a treść udzielonych przez nich informacji nie wykazuje związku między ewentualnym poniesieniem kosztów związanych z ustanowieniem fachowego pełnomocnika z wyboru, a zagrożeniem uszczerbkiem dla koniecznego utrzymania (przez uszczerbek ten należy rozumieć takie zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony, w którym nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych – tak m.in. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 marca 2012 r. I FZ 51/12). Wnioskodawcy mają w pełni zaspokojone potrzeby mieszkaniowe oraz stałe i do tego nie najniższe źródła dochodów (ich łączna wysokość to 5738 zł miesięcznie), które należy uznać za w pełni adekwatne względem wszystkich wykazanych wydatków (ich suma daje kwotę 5580 zł), co samo w sobie daje nadwyżkę dochodów w wysokości ok. 160 zł. Także z samego zestawienia rodzaju ponoszonych wydatków nie sposób wyprowadzić twierdzenia o braku możliwości ustanowienia pełnomocnika z wyboru, zwłaszcza że związane z tym zagrożenie uszczerbkiem dla koniecznego utrzymania nie dotyczy wszystkich normalnie ponoszonych wydatków, lecz zaspokojenia wyłącznie podstawowych potrzeb życiowych i to tylko w ich niezbędnym zakresie, tj. zakupu żywności, środków czystości, kosztów leczenia, edukacji dzieci, podstawowych opłat związanych z utrzymaniem domu lub mieszkania.
W przypadku skarżących z pewnością za takie można uznać opłaty za tzw. media (gaz, energia elektryczna, woda), koszty leczenia, zakupu żywności, środków czystości i pomocy szkolnych, przejazdów do pracy i szkoły oraz utrzymania córki w Ośrodku. Z pierwszeństwa przed kosztami postępowania sądowego co do zasady nie korzystają jednak wydatki związane z eksploatacją i utrzymaniem pojazdów mechanicznych, ubezpieczeń majątkowych i osobowych, usługami telefonicznymi, internetowymi i tv oraz spłatą zobowiązań cywilnoprawnych (kredytów i pożyczek); tę ostatnią okoliczność potwierdza m.in. postanowienie NSA z dnia 8 lipca 2014 r. II OZ 671/14, wg którego koszty sądowe należy traktować jak wydatki bieżące w budżecie domowym na równi z innymi podstawowymi wydatkami, przy czym nie można przyjmować, że prywatne zobowiązania finansowe, takie jak spłata kredytów bankowych lub pożyczek, powinny mieć pierwszeństwo przed zobowiązaniami publicznoprawnymi.
Nie kwestionując doraźnych potrzeb wynikających z konieczności zakupu obuwia i odzieży, a także prac remontowych i konserwacyjnych w domu, także je trudno potraktować jako stałe comiesięczne obciążenie domowego budżetu. W opisanych okolicznościach priorytetowo względem kosztów postępowania sądowego nie mogą być także traktowane koszty korepetycji szkolnych, gdyż przyjmując takie podejście, zawsze w ocenie osoby wnioskującej można by wykazać wydatki, które wg jej subiektywnego zapatrywania, będą dla niej "ważniejsze" od kosztów postępowania sądowego.
Niezależnie od powyższego, samoistnym argumentem przemawiającym za odmową ustanowienia dla wnioskodawców radcy prawnego jest fakt dysponowania przez nich oszczędnościami, których wysokość znacząco przewyższa wydatki związane z ustanowieniem pełnomocnika z wyboru. Na ich zgromadzenie i utrzymanie, analogicznie jak w przypadku pozostałych wykazanych we wniosku składników majątkowych, musiała im pozwalać nadwyżka dochodów nad wydatkami związanymi z bieżącym utrzymaniem. W tym względzie brak jest jakichkolwiek uzasadnionych i racjonalnych argumentów mogących uzasadniać wyłączenie możliwości wykorzystania tych środków.
W przedstawionej sytuacji nie jest więc możliwe uwzględnienie złożonego przez B. N. i Z. N. wniosku, gdyż naruszałoby to ustawowe zasady przyznawania prawa pomocy. Prawo to jako instytucja o charakterze wyjątkowym nie może służyć zabezpieczaniu lub poprawie stanu majątkowego, a taki wymiar w opisanej sytuacji miałoby ustanowienie dla nich radcy prawnego finansowanego ze środków publicznych (Skarbu Państwa). Opisane wyżej okoliczności nie potwierdzają, by skarżący cierpieli niedostatek oraz by jednorazowy wydatek związany z ustanowieniem pełnomocnika z wyboru skutkował dla nich jakimkolwiek uszczerbkiem, nie tylko dla koniecznego utrzymania.
Stosownie do powyższego, na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 w zw. z art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. orzeczono jak w sentencji postanowienia.