Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] (dalej: "organ odwoławczy", "organ II instancji" lub "Kolegium") utrzymało w mocy decyzję Starosty Powiatu [...] (dalej: "organ I instancji") z dnia [...] lutego 2017 r. nr [...] orzekającą o odmowie B. K. (dalej: "Skarżącemu") umorzenia w całości należności w wysokości 16.068,20 zł z tytułu opłaty za pobyt dziecka J. K. w placówce opiekuńczo wychowawczej Dom Dziecka "[...]" w [...] w okresie od 1 listopada 2016 r. do 31 marca 2017 r.
Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia organ wskazał art. 138 §1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2016 r., poz. 23 ze zm.; dalej: "K.p.a.") w zw. z art. 194 ust. 2 i 3 i art. 193 ust. 1 pkt 1 i 2 ust. 2 i 6 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (Dz.U z 2017 r., poz. 697 ze zm.; dalej: "ustawa o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej").
Z uzasadnienia decyzji i akt sprawy wynika, że Starosta Powiatu [...] decyzją nr [...] z dnia [...] listopada 2016r. odmówił B. K. odstąpienia od ustalenia miesięcznej opłaty za pobyt dziecka J. K. w placówce opiekuńczo-wychowawczej - Dom Dziecka "[...]" w [...] w okresie od 1 listopada 2016r. do 31 marca 2017r. Decyzja ta stała się ostateczna w dniu [...] grudnia 2016r. Następnie decyzją nr [...] z dnia [...] grudnia 2016r. naliczył B. K. opłatę za okres od 1 listopada 2016r. do 31 marca 2017r. w wysokości po 3 213,64 zł miesięcznie tj.
- 16. 068,20 zł.
W dniu 3 stycznia 2016r. B. K. zwrócił się z wnioskiem o umorzenie w całości naliczonej należności.
Organ I instancji ustalił, że B. K. jest osobą niepełnosprawną z orzeczonym umiarkowanym stopniem niepełnosprawności okresowo do 31 marca 2017r., pobiera rentę, decyzją Prezydenta Miasta [...] przyznano mu dodatek mieszkaniowy w wysokości po 174,53 zł miesięcznie przez okres od 1 sierpnia 2016r. do 31 stycznia 2017r., którego wypłatę wstrzymano decyzją z dnia 6 października 2016r. od dnia 1 października 2016r. Wyrokiem zaocznym z dnia 13 stycznia 2016r. sygn. akt III RC 360/15 Sąd Rejonowy w Mielcu, Wydział III Rodzinny i Nieletnich zasądził od B. K. alimenty na rzecz małoletniego J. K. w wysokości po 100 zł miesięcznie płatne do rąk Dyrektora Domu Dziecka w [...]. Według ustaleń organu Skarżący w grudniu 2016r. nie zapłacił zasądzonych alimentów.
Organ ustalił, że B. K. uzyskał w grudniu 2016r. dochód ustalony zgodnie z § 2 pkt 2 uchwały Rady Powiatu [...] podjętej w dniu 30 października 2014 roku Nr XLIII/342/2014 w sprawie określenia szczegółowych warunków umorzenia w całości lub w części łącznie z odsetkami, odroczenia terminu płatności, rozłożenia na raty lub odstąpienia od ustalenia opłaty za pobyt w pieczy zastępczej, publikowaną w Dzienniku Urzędowym Województwa Podkarpackiego z dnia 30 października 2014 roku (poz. 3297) – dalej uchwała – w wysokości 1 042,18 zł - renta.
Na podstawie tych ustaleń organ I instancji stwierdził, że w sprawie nie zachodzi przypadek określony w § 4 ust. 1 pkt 1 uchwały - uzasadnione przypuszczenie, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwoty wyższej od kosztów dochodzenia i egzekucji tej należności, postępowanie egzekucyjne okazało się bezskuteczne lub egzekucja została umorzona- przeciwko B. K. nie toczy się obecnie żadne postępowanie egzekucyjne dotyczące w/w należności, brak jest również przesłanek przemawiających za przyjęciem, że wszczęcie postępowania egzekucyjnego dotyczącego w/w należności okaże się bezskuteczne albo zostanie umorzone. Nie może być również mowy o sytuacji określnej w § 4 ust. 1 pkt 2 uchwały- pobyt w pieczy zastępczej został zakończony w wyniku odzyskania przez osoby zobowiązane możliwości zapewnienia dziecku opieki i wychowania, a utrzymanie zobowiązania mogłoby prowadzić do ponownej utraty możliwości sprawowania opieki i wychowania oraz ponownego umieszczenia dziecka w pieczy zastępczej - małoletni J. K. nadal przebywa w placówce opiekuńczo- wychowawczej Dom Dziecka "[...]" w [...].
Organ I instancji stwierdził również brak przesłanek do umorzenia z § 3 ust. 2 pkt 1 lub pkt 2 uchwały.
Na podstawie § 3 ust. 2 pkt 1 uchwały odstąpienie od ustalenia opłaty następuje jeżeli dochód osoby zobowiązanej lub dochód na osobę w rodzinie osoby zobowiązanej nie przekracza 150% kryterium dochodowego określonego przepisami ustawy o pomocy społecznej. Dochód Skarżącego wyniósł 1 042,18 zł i przekracza 150% kryterium dochodowego dla osoby samotnie gospodarującej (951 zł).
Z kolei § 3 ust. 2 pkt 2 w/w uchwały stanowiący że, odstąpienie od ustalenia opłaty następuje jeżeli dochód osoby zobowiązanej lub dochód na osobę w rodzinie osoby zobowiązanej nie przekracza 250% kryterium dochodowego określonego przepisami ustawy o pomocy społecznej, a osoby te wychowują inne dzieci pozostające pod ich opieką lub posiadają na utrzymaniu inne pełnoletnie dzieci uczące się lub ponoszą odpłatność za pobyt innych członków rodziny w jednostkach pomocy społecznej (...), w pieczy zastępczej nie ma zastosowania do B. K. ponieważ pomimo tego, że dochód (1 042,18 zł) nie przekracza 250% kryterium dochodowego dla osoby samotnie gospodarującej (1. 585 zł) to wnioskodawca jako osoba zobowiązana nie wychowuje innych dzieci pozostających pod jego opieką oraz nie ponosi odpłatności za pobyt innych członków rodziny w jednostkach pomocy społecznej, innych instytucjach zapewniających całodobową opiekę, leczenie, rehabilitację; w pieczy zastępczej.
Ze względu na ważny interes społeczny, ograniczone środki w budżecie powiatu na realizację obligatoryjnych zadań powiatu w zakresie ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej a także przekroczenie kryterium dochodowego, organ I instancji nie uwzględnił przesłanki, o jakiej mowa w § 3 ust. 3 lit. b uchwały- orzeczonej niepełnosprawności.
Jednocześnie organ wskazał, że Skarżący spełnia przesłanki z § 5 i § 6 uchwały - umorzenia w części oraz odroczenia terminu płatności naliczonej opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej, w związku z czym zasugerował złożenie wniosku o częściowe umorzenie i odroczenie terminu płatności naliczonej z tytułu opłaty za pobyt dziecka J. K. w placówce opiekuńczo-wychowawczej.
W odwołaniu Skarżący podniósł, że jest osobą niepełnosprawną, której jedynym środkiem utrzymania jest renta w wysokości 1.042,18 zł. Obecnie jest osobą bezrobotną. Z tych środków musi opłacić wszystkie opłaty związane z utrzymaniem mieszkania. Z powodu ograniczonych funduszy nie opłaca w całości czynszu, w ostatnim czasie nie był również w stanie opłacać alimentów na syna. To co zostaje mu po uiszczeniu opłat nie wystarcza mu nawet na skromne życie, z tego powodu bardzo często zapożycza się u znajomych. Dodał również, że o ile syn przebywa w placówce to jednak ferie, wakacje, święta i dni wonne spędza u niego.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze nie podzieliło zarzutów i zaskarżoną do Sądu decyzją utrzymało decyzję organu I instancji w mocy. Kolegium przytaczając przepisy stwierdziło, że organ I instancji przeprowadził szerokie postępowanie dowodowe oceniając zebrane dowody i wyjaśniając podstawy orzeczenia, a także podając przyczyny nie uwzględnienia przesłanki niepełnosprawności.
W skardze do Sądu Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz o zasądzenie kosztów sądowych w całości. Decyzji zarzucił naruszenie art. 194 ust. 2 i 3 i art. 193 ust. 1 pkt 1 i 2 ust. 2 i 6 ustawy o wspieraniu rodziny poprzez niewłaściwe zastosowanie art. 3 ust. 1 pkt 1 i art. 4 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 3 ust. 3 uchwały Rady Powiatu [...] z dnia 30 października 2014 r., nr XLIII/342/2014, poprzez ich niezastosowanie a w konsekwencji nałożenie na niego obowiązków niemożliwych do zrealizowania.
W uzasadnieniu Skarżący wskazał, że opłata została naliczona w okresie kiedy pracował- umowa o pracę na okres próbny. Od 1 stycznia 2017 r. do 31 marca 2017 r. nie pracował i nadal nie pracuje, utrzymuje się wyłącznie z renty w wysokości 1047 zł netto, w związku z czym twierdzi, że jego dochód w okresie od 1 stycznia 2017 r. do 31 marca 2017 r. nie przekraczał 150 % kryterium dochodowego. Ponadto zarzucił organowi, że nie wziął pod uwagę przesłanki z art. 5 ust. 1 pkt 1 uchwały, która stanowi, że umorzenie może nastąpić jeżeli dochód nie przekracza 350 % kryterium dochodowego. Pominął również, że zgodnie z art. 4 ust. 1 pkt 4 uchwały w zw. z art. 3 ust. 3 uchwały zasadnym jest umorzenie w całości opłaty ze względu na chorobę stwierdzoną orzeczeniem o niepełnosprawności. Przy piśmie z dnia 25 maja 2017 r. Skarżący dołączył orzeczenie o stopniu niepełnosprawności z dnia 17 maja 2017 r. stwierdzające u niego umiarkowany stopień niepełnosprawności.
Skarżący nadmienił jednoczenie, że z uwagi na problemy wychowawcze jego syn aktualnie przebywa w placówce w [...].
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko w sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje
Skarga jest zasadna
Organy procedujące w niniejszej sprawie naruszyły zarówno przepisy prawa procesowego jak i prawa materialnego w stopniu, który przełożył się na wynik sprawy.
Wątpliwości Sądu budzi już zakres wniosku w niniejszej sprawie. Bezspornie w dniu 3.09.2016r. skarżący zwrócił się o umorzenie w całości naliczonej należności z tytułu opłaty za pobyt dziecka J. K. w placówce opiekuńczo wychowawczej: Dom Dziecka "[...]" w [...] w okresie od 1 listopada 2016r. do 31 marca 2017r.
Zgłoszenie żądania należności w całości zrodziło po stronie organów obowiązek poczynienia ustaleń co do przesłanek umorzenia w całości jak i w części. Odsyłanie strony na drogę kolejnego postępowania administracyjnego jest nieracjonalne, kłóci się z zasadą ekonomiki postępowania administracyjnego. Ani przepisy ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, ani przepisy uchwały nie zawierają w tym zakresie żadnych norm które uniemożliwiałoby rozstrzygnięcie żądania umorzenia w wyższym zakresie jako częściowego uwzględnienia wniosku o umorzenie należności w całości (§ 7 uchwały).
W niniejszej sprawie organy zaprezentowały odmienny pogląd w tej mierze. Stanowisko organów jest nie do obrony także z tej przyczyny, że skarżący w toku postępowania administracyjnego zmienił żądanie wniosku. Świadczy o tym passus zawarty w odwołaniu skarżącego z dnia 21.02.2017r. (k.8 akt adm.);
"Jako uzasadnienie mojego odwołania przedstawiam fakt, że wg § 5 i 6 uchwały spełniam przesłanki do umorzenia należności". Należy to rozumieć jako zgłoszenie ewentualnego zgłoszenia umorzenia należności w części, na podstawie § 5 i § 6 uchwały.
SKO w kontrolowanej decyzji w ogóle nie rozważał tej kwestii pomimo zarzutu odwołania, zmiany żądania i de facto przesądzenia przez organ I instancji zasadności żądania skarżącego umorzenia należności w części na post § 5 i 6 uchwały.
Świadczy to o naruszeniu przez SKO art. 138§1 pkt 1 k.p.a. w zw. z art. 140 k.p.a. i art. 61 k.p.a. poprzez nie odniesienie się w całości do zgłoszonego żądania, zarzutów odwołania w stopniu, który mógł wpłynąć na wynik sprawy.
Kontrolując zaskarżoną decyzję Sąd stwierdził także naruszenie przez organ art.7, 77, 80 i 107 § 3 k.p.a. poprzez niewyjaśnienie i należyte uzasadnienie wszystkich przesłanek umorzenia należności w całości, w części, odroczenia terminu płatności, rozłożenia na raty w stosunku do skarżącego.
Organ I instancji rozpoznając wniosek skarżącego przywołał § 7 uchwały, w myśl którego m.in. umorzenie w całości lub części, odroczenie terminów płatności, rozłożenie na raty, w myśl którego następuje po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego i zebraniu materiału dowodowego ustalającego sytuację dochodową, majątkową, rodzinną i zdrowotną osoby zobowiązanej.
Poczynione przez organy ustalenia nie dają odpowiedzi na pytanie czy skarżący jest osobą samodzielną, zaradną, jaki jest jego stan zdrowia (znamy tylko informacje o stanie niepełnosprawności), czy wymaga pomocy innych osób, czy ktoś i w jaki sposób mu pomaga w codziennych czynnościach. Brak jest także ustaleń co do rzeczywistych kosztów utrzymania skarżącego, ile płaci za media, żywność, ubrania, czy zażywa leki i jakie, jaki jest miesięczny koszt zakupu leków, czy ma długi, z jakiego tytułu i w jakiej wysokości.
Brak tych informacji nie pozwalał organom w sposób należyty ocenić przesłanek umorzenia należności wynikających z przepisów uchwały.
I tak nie wiadomo na jakiej podstawie organ I instancji przyjął, że nie zachodzą przesłanki z art. § 4 ust. 1 pkt 1 uchwały, który stanowi, że umorzenie w całości naliczonej należności z tytułu opłaty wraz z odsetkami osobie zobowiązanej może nastąpić jeżeli zachodzi uzasadnione przypuszczenie, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwoty wyższej od kosztów dochodzenia i egzekucji tej należności, postępowanie egzekucyjne okazało się bezskuteczne lub egzekucja została umorzona. Z faktu, że nie toczy się postępowanie egzekucyjne przeciwko dłużnikowi, ani że nie umorzono egzekucji przeciwko niemu, ani że egzekucja nie okazała się bezskuteczna nie można wyciągać wniosku że zachodzi uzasadnione przypuszczenie że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwoty wyższej od kosztów dochodzenia i egzekucji tej należności. Ocena tej przesłanki powinna zostać dokonana poprzez zestawienie wysokości należności i podlegających egzekucji składników majątku dłużnika, przy uwzględnieniu przywilejów egzekucyjnych oraz oczywiście ewentualnych innych wymagalnych wierzytelności w stosunku do dłużnika. Analiza przesłanek z § 4 ust 1 pkt 2 i 3 uchwały nie budzi zastrzeżeń.
Wątpliwości sądu dotyczą również przesłanek z § 4 ust. 1 pkt 4 uchwały, który stanowi, że umorzenie w całości zaliczanej opłaty z odsetkami osobie zobowiązanej może nastąpić, jeżeli osoba zobowiązana spełnia warunek, o którym mowa w § 3 ust 3 uchwały. § 3 ust 3 uchwały odsyła w pkt a – k do 11 sytuacji, które mogą być podstawą umorzenia należności.
Organ w uzasadnieniu decyzji odniósł się tylko do 1 przesłanki z §3 ust. 3 pkt b " orzeczona niepełnosprawność". Organ nie uwzględnił przesłanki "orzeczona niepełnosprawność" (§ 3 ust. 3 lit. b uchwały) ze względu na ograniczone środki w budżecie powiatu na realizację obligatoryjnych zadań powiatu w zakresie ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej oraz przekroczenie dochodu B. K. w stosunku do 150% kryterium dochodowego dla osoby samotnie gospodarującej..
Sąd stwierdza, że przytoczona wyżej argumentacja organu nie ma związku z przesłanką niepełnosprawności i w tym zakresie jest niepełna.
Brak analizy przesłanek z § 3 ust 3 pkt a i c – k uchwały oznacza niewyjaśnienie okoliczności § 4 ust 1 pkt 4 w zw. z §3 ust 3 pkt a i c – k uchwały. Naruszenie przepisów § 4 ust 1 pkt 1 i 4 i ust 7 uchwały w zw. z art. 194 ust. 2 ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, poprzez ich zastosowanie w nienależycie ustalonym stanie faktycznym miało wpływ na wynik sprawy.
Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 145 §1 pkt 1 lit a i c p.p.s.a. i art. 135 p.p.sa. orzekł jak w sentencji.
O kosztach postępowania Sad orzekł na podstawie art. 200 p.p.s.a.
Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy organy będą miały na względzie treść niniejszego uzasadnienia.