Uzasadnienie
Decyzją z [...] grudnia 1999r. nr [...] Powiatowy Inspektor Sanitarny odmówił stwierdzenia u A. D. choroby zawodowej - uszkodzenie słuchu z poz. 15 wykazu chorób.
Odwołanie od tej decyzji złożył skarżący, jednakże Wojewódzki Inspektor Sanitarny nie podzielił argumentów odwołania i decyzją z [...] września 2000r. nr [...] utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 15 kwietnia 2002r. sygn. akt SA/Rz 1741/00 uchylił decyzję organu II instancji. W uzasadnieniu wyroku Sąd stwierdził, że organy inspekcji nie wyjaśniły kwestii wypadku przy pracy zaaprobowały zawarty w orzeczeniu WOMP pogląd, że zbyt niski stopień uszkodzenia słuchu wywołany hałasem w środowisku pracy uzasadnia odmowę stwierdzenia choroby zawodowej naruszyły przepisy art. 7 i 77 § 1 k.p.a. oraz art. 80 k.p.a. W postępowaniu ponownym Sąd uznał za niezbędne ustalenie okoliczności wypadku i uzupełnienie opinii WOMP o wyjaśnienie, czy stwierdzone uszkodzenie słuchu jest istotnie skutkiem długotrwałej pracy w hałasie, czy też następstwem wypadku przy pracy oraz wyjaśnienie na jakiej podstawie ustalenie to jednostka orzecznicza poczyniła.
Decyzją z [...] listopada 2002r. Nr [...] Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny utrzymał ponownie w mocy decyzję Powiatowego Inspektora Sanitarnego z [...] grudnia 1999r. w przedmiocie odmowy stwierdzenia choroby zawodowej. W następstwie skargi wniesionej do Sądu, decyzja ta została uchylona wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego dnia 13 listopada 2003r. sygn. akt SA/Rz 7/03. W ponownie prowadzonym postępowaniu Sąd zobowiązał organ do uzyskania oświadczenia skarżącego w przedmiocie skorzystania z uprawnienia do ponownego badania przez jednostkę orzeczniczą wyższego stopnia, a przed wydaniem decyzji umożliwić stronie zapoznanie się z materiałem dowodowym.
Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny zwrócił się do skarżącego, a następstwie do WOMP o przeprowadzenie ponownych badań lekarskich. A. D. został poddany badaniom w Instytucie Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego, który w orzeczeniu z [...] lipca 2004r. stwierdził brak podstaw do rozpoznania choroby zawodowej narządu słuchu. Skarżący w piśmie z 25.08.2004r. skierowanym do Instytutu, zakwestionował prawidłowość ustaleń, gdyż jego zadaniem zostały pominięte istotne dla sprawy dowody, a przede wszystkim wyniki badań okresowych z 21 lutego 1986r., przeprowadzone prawie na trzy lata przed wypadkiem, w których została już stwierdzona asymetria niedosłuchu w obydwu uszach. Za niewystarczające uznał też przyjęcie dla niniejszej sprawy jednego pomiaru hałasu (80 dB) wykonanego w 1987r., w warsztacie stacjonarnym (wg skarżącego).Odpowiadając na powyższe Instytut Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w piśmie z 14 września 2004r. nr [...] wyjaśnił, że przedstawione kliniczne cechy skutków przewlekłego działania hałasu na narząd słuchu nie przedstawiają typowych skutków biologicznych działania czynnika w tym przypadku hałasu, a wymienione dowody podlegały ocenie Instytutu.
Decyzją z [...] grudnia 2004r.nr [...] Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny po raz kolejny utrzymał w mocy decyzję Powiatowego Inspektora Sanitarnego z [...] grudnia 1999r. nr [...] o niestwierdzeniu u A. D. istnienia choroby zawodowej - zawodowego uszkodzenia słuchu z poz. 15 wykazu chorób.
W uzasadnieniu decyzji organ wyjaśnił, że dla uznania schorzenia za zawodowe konieczne jest wykonywanie pracy przez pracownika w narażeniu na czynnik szkodliwy (w tym przypadku hałas), który mógł być czynnikiem sprawczym zgłoszonego schorzenia, wystąpienie schorzenia zgodnego z wykazem chorób zawodowych odpowiadające skutkom zdrowotnym narażenia zawodowego, wydanie pozytywnego orzeczenia lekarskiego przez uprawnioną jednostkę medyczną o rozpoznaniu choroby zawodowej, stwierdzające zależność między objawami choroby, a narażeniem zawodowym. W przypadku rozpoznania choroby wymienionej w wykazie rzeczą inspektora sanitarnego jest ustalenie, czy jest ona następstwem wypadku przy pracy i zakwalifikowanie schorzenia do chorób zawodowych, jeśli jest następstwem samej pracy, a nie zdarzenia nagłego i krótkotrwałego mającego charakter wypadku przy pracy. W przypadku skarżącego uprawnione instytucje medycyny pracy nie rozpoznały zawodowego uszkodzenia słuchu.
Organ też odniósł się do wyroku Sądu Rejonowego w J. z 19.06.1989r. sygn. akt [...], którym zdarzenie mające miejsce w dniach od 1 do 2 grudnia 1988r. polegające na uszkodzeniu słuchu u A. D. zostało uznane za wypadek przy pracy. Rozpoznana choroba narządu słuchu nie przedstawia cech odbiorczego uszkodzenia słuchu wywołanego hałasem z poz. 15 wykazu chorób zawodowych. Obraz asymetryczności uszkodzenia oraz znaczna progresja zmian (głębsza w uchu lewym) przemawia, za tym że przyczyną urazu był wypadek przy pracy. Mimo więc wieloletniego potwierdzonego narażenia na hałas podczas pracy zawodowej brak było podstaw do rozpoznania choroby zawodowej. Nadto nie zostały spełnione łącznie przesłanki do wystąpienia choroby zawodowej, gdyż jednostki medyczne wydały negatywną opinię.
W skardze do sądu, skarżący A D. nie wskazał kierunków weryfikacji zaskarżonej decyzji. Zarzucił jednak niezgodność z obowiązującym prawem i stanem faktycznym. Nie zostało też stwierdzone, że powodem schorzenia, zamieszczonego w wykazie chorób zawodowych jest inna przyczyna niż warunki pracy, na jakie był narażony w "A." w J., to jest ponadnormatywny hałas, co jest wystarczające do stwierdzenia choroby zawodowej z § 10 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983r. w sprawie chorób zawodowych. Nie zgodził się z przyjętym przez organy twierdzeniem, że jedyną przyczyną schorzenia jest wypadek przy pracy, czemu przeczą wyniki badań wykonane 21.02.1986r. na dwa lata przed wypadkiem. Odmowa uznania choroby zawodowej z uwagi na mały stopień niedosłuchu jest naruszeniem obowiązującego prawa, które nie uzależnia stwierdzenia choroby zawodowej od stopnia schorzenia, ale od faktu wykonywania pracy w warunkach narażających na powstanie choroby umieszczonej w wykazie chorób zawodowych (wyrok SN z 4.06.1998r. Sygn. akt III RN 36/98 i z 11.03.1999r. sygn. akt III RN 128/99).
W odpowiedzi na skargę Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny wniósł o jej oddalenie z przyczyn wywiedzionych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuję:
Wojewódzki Sąd Administracyjny sprawuje w zakresie swej właściwości kontrolę pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, co wynika z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269). Zakres tej kontroli wyznacza przepis art. 134 stawy z dnia 25 lipca 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.) zwana dalej w skrócie p.p.s.a. Stosownie do tego przepisu Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Poddawszy takiej kontroli zaskarżoną decyzję Sąd doszedł do przekonania, że nie zaistniały przypadki wymienione w art. 145 § 1 p.p.s.a., to jest naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie przepisów prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć ono wpływ na wynik sprawy, skutkujące potrzebą wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonej decyzji.
Z przedstawionego stanu faktycznego wynika, że w sprawie niniejszej zapadły już wcześniej dwa wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego OZ w Rzeszowie, jeden z 15 kwietnia 2002r. sygn. akt SA/Rz 1741/00, a drugi 13 listopada 2003r. sygn. akt SA/Rz 7/03. Stosownie do art. 153 p.p.s.a. ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniach sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność było przedmiotem zaskarżenia.
W przywołanych wyżej wyrokach Sąd stanął na stanowisku, że za chorobę zawodową nie może być uznane schorzenie wymienione w wykazie chorób zawodowych wywołane nagłym i krótkotrwałym zdarzeniem, mającym cechy wypadku przy pracy. Chorobą zawodowa jest pojęciem prawnym oznaczającym zachorowanie, kalectwo lub śmierć, które pozostają w związku przyczynowym z pracą, przy czym, przyczyna je wywołująca nie jest zakłóceniem procesu pracy (jak w przypadku wypadku przy pracy) lecz jest nią sama praca, jej charakter i warunki jej wykonywania. W przypadku zatem rozpoznania choroby wymienionej w wykazie rzeczą inspektora jest ustalenie, czy jest ona następstwem wypadku przy pracy i zakwalifikowanie schorzenia do chorób zawodowych, jeśli jest ona następstwem samej pracy, a nie zdarzenie nagłego i krótkotrwałego, mającego charakter wypadku przy pracy (patrz wyrok NSA z 2.04.1999r. II SA/Ka 1313/97 Pr. Pracy 2000/5/35).
Zaskarżona decyzja została wydana po uchyleniu przez Naczelny Sąd Administracyjny OZ w Rzeszowie wyrokiem z 13 listopada 2003r. sygn. akt SA/Rz 7/03, decyzji organu II instancji odmawiającej stwierdzenia choroby zawodowej. Jako przyczynę uchylenia Sąd podał, że w orzeczeniu uzupełniającym Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy z [...] października 2002r., zabrakło pouczenia o możliwości jego weryfikacji w jednostce nadrzędnej, dlatego też Sąd zobowiązał organ, aby w ponownie prowadzonym postępowaniu uzyskać od skarżącego oświadczenie w przedmiocie skorzystania z uprawnienia ponownego poddania się badaniu, a jeżeli taką wolę wyrazi, to należy skarżącego skierować na takie badanie.
Z materiału dowodowego wynika, że organy skierowały skarżącego na badanie kontrolne w Instytucie Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego. Postępowanie kontrolne zostało zakończone orzeczeniem lekarskim z [...] lipca 2004r. nr [...] o braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej. W orzeczeniu tym stwierdzono, że stan narządu słuchu nie przedstawia klinicznych cech przewlekłego urazu akustycznego, który charakteryzuje się wieloletnim rozwojem, polegającym na stopniowym pogłębianiu niedosłuchu odbiorczego, trwałego oraz jego symetrią (dotyczącą wielkości i charakteru niedosłuchu w obu uszach).
W przypadku A. D. zarówno znaczna asymetria niedosłuchu w obu uszach (UP - 17 dB, U - 42 dB) jak i znaczna progresja wielkości niedosłuchu z powodu której był hospitalizowany w styczniu 1989r. - nie uzasadniają rozpoznania przewlekłego urazu akustycznego, na skutek wieloletniego narażenia na poziomy hałasu mogące stwarzać ryzyko zawodowe.
Postępowanie administracyjne w niniejszej sprawie, rozpoznawanej przez Sąd podlega regulacjom rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983r. w sprawie chorób zawodowych (Dz. U. Nr 65, poz. 294 ze zm.), zwanego dalej rozporządzeniem, gdyż zostało wszczęte w 1999r, a zaskarżoną decyzję wydano 9 grudnia 2004r. Wyżej cytowane rozporządzenie zostało uchylone rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach (Dz. U. nr 132, poz. 1115) i weszło w życie 3 września 2002r. Z przepisów intertemporalnych, § 10 tego rozporządzenia wynika, że postępowanie w sprawie rozpoznania choroby zawodowej lub jej stwierdzenia rozpoczęte przed dniem wejścia w życie jest prowadzone na podstawie dotychczasowych przepisów.
Według § 1 rozporządzenia za choroby zawodowe uważa się choroby określone w wykazie chorób zawodowych, stanowiącym załącznik do rozporządzenia, jeżeli zostały spowodowane działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia, występujących w środowisku pracy.
W orzecznictwie na tle tego przepisu ukształtował się pogląd, że dla uznania schorzenia za chorobę zawodową niezbędne jest, by rozpoznane u pracownika schorzenie figurowało we wspomnianym wykazie oraz by istniał lub był wysoce prawdopodobny związek przyczynowy między chorobą a warunkami pracy.
Postępowanie w sprawie chorób zawodowych charakteryzowało się tym, że jako dowód obligatoryjny przewidziano w nim badanie przez uprawnioną do rozpoznania jednostkę medyczną wymienioną w § 7 ust. 1-3 rozporządzenia, zakończone wydaniem orzeczenia mającego walor opinii biegłego w rozumieniu art. 84 k.p.a.
Orzeczenie rozpoznające chorobę zawodową lub wykluczające chorobę zawodową, ewentualnie jego zawodową etiologię, jednostki wydawały na podstawie dokumentacji dotyczącej zagrożeń zawodowych, wyników dochodzenia epidemiologicznego w środowisku pracy, dokumentacji dotyczącej leczenia, wyników przeprowadzonych badań klinicznych i dokumentacji lekarskiej (§ 7 ust. 4 rozporządzenia).
W rozpoznawanej sprawie jest niesporne, że badające skarżącego jednostki medyczne uprawnione do rozpoznawania chorób zawodowych rozpoznały u A. D. uszkodzenie słuchu. Ani jednak Wojewódzki Ośrodek Medycyny Pracy, ani Instytut Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego, przeprowadzone jako wykonanie zaleceń wyroku NSA z 13 listopada 2003r. sygn. akt SA/Rz 7/03 oraz realizując uprawnienie zagwarantowane pracownikowi w § 9 ust. 1 rozporządzenia - nie przyjęły, by uszkodzenie słuchu stwierdzone u skarżącego było wywołane hałasem.
W świetle orzecznictwa Sądu Najwyższego i Naczelnego Sądu Administracyjnego sam stopień uszkodzenia słuchu nie może przesądzać o wykluczeniu schorzenia z kategorii chorób zawodowych, bowiem wymieniając w wykazie chorób uszkodzenie słuchu wywołane hałasem ustawodawca nie wiązał tej choroby z wielkością niedosłuchu (patrz: wyrok SN z 28.06.2000r. IIIRN 202/99 publ. Wokanda 2000/9/33, z 4.06.1998r. III RN 36/98 OSNAP 1999/6/192, z 11.03.1999r. III RN 128/98 OSNAP 1999/24/771, wyrok NSA z 25.11.1998r. I SA 1342/98). Wskazanie jednak na inną jego cechę, wykluczającą przewlekłe oddziaływanie hałasu, jako przyczynę uszkodzenia słuchu i wyjaśnienie, jaki jest obraz kliniczny niedosłuchu wywołanego hałasem, nie pozwala na skuteczne podważenie orzeczeń lekarskich wydanych w sprawie. Opinie obu uprawnionych do rozpoznawania chorób zawodowych jednostek medycznych sapo uzupełnieniu prawidłowo uzasadnione, parte na dokumentacji dotyczącej narażenia zawodowego oraz diagnostyce audiologicznej.
Sąd podziela pogląd organu, iż brak jest podstaw do ich podważenia zarówno z punktu widzenia wymogów rozporządzenia jak i k.p.a. Zauważyć przy tym wypada, ze skarżący nie podnosi przeciwko nim żadnych dających się zweryfikować zarzutów, ograniczając się do stwierdzenia, iż wydana na ich podstawie decyzja jest krzywdzącą z uwagi na wieloletnie narażenia na hałas. Dodać wypada, ze skarżący już po wydaniu orzeczenia przez Instytut Medycyny Pracy i Zdrowia środowiskowego zakwestionował poczynione w tym orzeczeniu ustalenia wskazując, że już w badaniu okresowym z 21.02.1986r. stwierdzono asymetrię niedosłuchu w obu uszach. W piśmie z 14.09.2004r. Instytut wyjaśnił, że zarzuty przedstawione w piśmie z 25.08.2004r., (data po wydaniu orzeczenia) były uwzględnione w wynikach orzeczenia z [...].07.2004r. Z tej też przyczyn zarzut skargi o nieuwzględnieniu całego materiału dowodowego, a zwłaszcza wyników badań okresowych z 21.02.1986r. nie mógł zostać uwzględniony.
Orzeczenia te w świetle przepisów § 1 ust.l w zw. z § 10 ust. 1 wykluczyły możliwość stwierdzenia choroby zawodowej. Wynika stąd, że definicja choroby zawodowej składa się dwóch elementów, z których jeden jest formalnie wskazany w określonym wykazie, a drugi dotyczy sytuacji - określonego związku przyczynowego objętych wykazem chorób z warunkami wykonywanej pracy (ust. 2 § 1 rozporządzenia).
Przyczyny odmowy uznania schorzenia zostały wyjaśnione w uzasadnieniu orzeczenia i wskazują na znaczną asymetrię niedosłuchu w obu uszach jak i znaczną nagłą progresję wielkości niedosłuchu z powodu wypadku przy pracy i hospitalizowania z tej przyczyny na przełomie grudnia 1988r. i stycznia 1989r., bez odwoływania się wyłącznie do samej wielkości ubytku słuchu. Zarzut skargi również i w tym zakresie jest nietrafny.
Reasumując Sąd uznał, że organy wypełniły zalecenia zawarte w wyrokach Sądu i wykazały przesłanki wykluczające uznanie ubytku słuchu u skarżącego jako chorobę zawodową, które zostały należycie uzasadnione.
Mając na uwadze przedstawiony stan faktyczny i prawny sprawy Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. skargę oddalił.