Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 7 grudnia 2010 roku, sygn. II SA/Rz 742/10 referendarz sądowy odmówił B. L.. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów. Postanowienie doręczono skarżącemu w dniu 28 grudnia 2010 roku – zwrotne potwierdzenie odbioru, akta sądowe. W dniu 4 stycznia 2011 roku skarżący wniósł sprzeciw. Zarzucił w nim, że postanowienie referendarza opiera się na domniemaniach, a nie na faktach, stąd ostateczna konkluzja o niespełnieniu przez niego przesłanek do przyznania prawa pomocy jest chybiona.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje
Stosownie do treści art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2002 r. Nr 153 poz. 1270 ze zm.) powoływanej dalej jako P.p.s.a. w razie skutecznego wniesienia sprzeciwu postanowienie referendarza w przedmiocie prawa pomocy traci moc. Sąd rozpoznaje wniosek na nowo.
Zwolnienie od kosztów sądowych w postępowaniu przed sądami administracyjnymi uregulowane jest w ramach instytucji prawa pomocy w zakresie częściowym – art. 245 § 3 P.p.s.a. Skorzystanie z tej instytucji przez osobę fizyczną dopuszczalne jest jedynie wówczas, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Obowiązek ten nakłada na wnioskujących art. 246 § 1 pkt. 2 P.p.s.a. Z powołanej regulacji wynika zasada, że prawo pomocy jest instytucją polegającą na dofinansowaniu osób o bardzo niskich lub wręcz zerowych dochodach, w celu zapewnienia im dostępu do sądu. Zwolnienie od kosztów sądowych jest zatem, z jednej strony, realizacją prawa obywateli do sądu, a z drugiej, uszczupleniem dochodów państwa. Z istoty prawa pomocy wynika, iż ustawodawca odstępuje od ogólnej zasady odpłatności postępowania – art. 199 P.p.s.a. – na rzecz konstytucyjnego prawa do sądu w sytuacjach, gdy strona nie jest w stanie partycypować w całości bądź części kosztów związanych z rozpoznaniem wniesionej przez nią skargi.
Przyznanie prawa pomocy nie ma charakteru uznaniowego, nie zależy od swobodnej decyzji sądu, lecz podlega ściśle określonym przez wyżej wskazane przepisy regułom, których spełnienie warunkuje zasadność wniosku. Jeżeli osoba ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym nie wykaże, że spełnia wymogi uzasadniające skorzystanie z tej instytucji, Sąd wniosku uwzględnić nie może.
Odnosząc powyższe do sytuacji materialnej i życiowej skarżącego oraz przedłożonych przez niego dokumentów i informacji Sąd ocenił jego wniosek jako niezasadny.
Z przedłożonych przez skarżącego dokumentów oraz oświadczeń wynika, że gospodarstwo domowe prowadzi on wspólnie z żoną oraz trójką dzieci w wieku 1- 8 lat. Na majątek rodziny składa się dom o pow. 250 m² wraz z 20-arową działką oraz dwa pojazdy mechaniczne: Mitsubishi – rok prod. 2010 i Toyota – rok prod. 2009. Jedynym źródłem utrzymania rodziny jest dochód w wysokości 5 tysięcy złotych netto miesięcznie, uzyskiwany z działalności gospodarczej prowadzonej przez skarżącego – skarżący fachowo świadczy pomoc w zakresie sporządzania wniosków o dotacje i dofinansowania ze środków UE.
Na wydatki obciążające budżet rodziny składają się koszty zakupu żywności – 1 tysiąc złotych miesięcznie, opłaty za energię elektryczną, gaz i kanalizację w wysokości odpowiednio 300, 100 i 100 zł., oraz spłata kredytu budowlanego i inwestycyjnego na samochody w wysokości 150 i 130 tys. zł.; rata miesięczna odpowiednio 1 i 1,2 tys. zł.
Celem zweryfikowania okoliczności podanych przez skarżącego na uzasadnienie wniosku o przyznanie prawa pomocy Sąd zarządzeniem z dnia 112 stycznia 2011 roku zwrócił się do niego o złożenie dodatkowego oświadczenia w przedmiocie jego sytuacji majątkowej oraz dochodów, poprzez:
- - przedłożenie wyciągu z posiadanych (w szczególności firmowych) rachunków bankowych, w tym kont i lokat dewizowych z ostatnich trzech miesięcy;
- - przedłożenie odpisu zeznania podatkowego za rok 2009 lub zaświadczenia o uzyskiwanych dochodach;
- - przedłożenie odpisu deklaracji VAT w związku z prowadzoną działalnością za okres ostatnich 3 miesięcy;
- - harmonogramu spłat kredytów – inwestycyjnego i budowlanego.
- - nadesłanie kserokopii rachunków za energię, gaz, węgiel, wodę, telefon za ostatni okres rozliczeniowy. Do wezwania dołączono pouczenie, iż niezastosowanie się do jego treści w terminie 7 dni licząc od dnia doręczenia spowoduje, że merytoryczna ocena wniosku o przyznanie prawa pomocy zostanie przeprowadzona wyłącznie w oparciu o zalegające w aktach sprawy dokumenty.
Wezwanie doręczono skarżącemu w dniu 31 stycznia 2011 roku – zwrotne potwierdzenie odbioru k. 41 akt sądowych. Mimo zakreślonego terminu skarżący nie zastosował się do jego treści.
Całość powyższych okoliczności, w ocenie Sądu, nie daje podstaw by przyjąć, że skarżący spełnił wymóg, o jakim mowa w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Przedstawione przez skarżącego fakty dotyczące osiąganych dochodów oraz ponoszonych wydatków stanowią okoliczności, które można zweryfikować za pomocą stosownych dokumentów; wyciągami z rachunków bankowych, zeznaniami i deklaracjami podatkowymi, rachunkami i fakturami za media, wypisem harmonogramu spłat zaciągniętych kredytów. Dokumenty te, co oczywiste, są dla skarżącego dostępne. Ich nieprzedłożenie nie pozwala Sądowi przyjąć, że skarżący wykazał jaka jest jego sytuacja dochodowa, co z kolei uniemożliwia zweryfikowanie jej pod kontem przesłanek uzasadniających zwolnienie od kosztów sądowych. Rozpoznając wniosek o prawo pomocy Sąd nie może domniemywać sytuacji majątkowej, dochodowej i rodzinnej osoby, która się o nie ubiega. Obowiązek wykazania zaistnienia podstaw do przyznania prawa pomocy obciąża wnioskującego.
Instytucja prawa pomocy została przewidziana dla osób ubogich, którym sytuacja majątkowo nie pozwala na ponoszenie kosztów związanych z korzystaniem z konstytucyjnego prawa do Sądu. Posiadanie na własność domu o pow. 250 m2 na 20 arowej działce oraz dwóch samochodów o łącznej wartości 130 tysięcy złotych – zgodnie z oświadczeniem na taką kwotę został zaciągnięty kredyt na ich sfinansowanie – nie pozwala zasadnie twierdzić, że skarżący jest osobą ubogą, która dla obrony swych praw przed sądem administracyjnym wymaga pomocy państwa.
Z powyższych względów, na podstawie art. 245 § 3, art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 260 P.p.s.a. Sąd orzekł jak w sentencji postanowienia.