Uzasadnienie
- I. K. w wyniku wezwania do uiszczenia wpisu w kwocie 200 zł. od skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] sierpnia 2008 r.
Nr [...] wnioskiem o przyznanie prawa pomocy złożonym na formularzu PPF zwrócił się o zwolnienie od kosztów sądowych.
W jego uzasadnieniu wskazał, iż jest studentem i nie posiada oszczędności. Od 1 października 2008 r. podjął pracę za wynagrodzeniem 850 zł. netto, z czego 390 zł. przeznacza na opłacenie czesnego, resztę na zakup pomocy naukowych i swoje utrzymanie. Z tego względu nie jest w stanie bez uszczerbku dla swojego koniecznego utrzymania opłacić wpisu sądowego.
Rozpatrując złożony wniosek stwierdzono, co następuje:
Zwolnienie od kosztów sądowych (zarówno całości jak i w części) wchodzi w zakres częściowego prawa pomocy. Zwolnienie to zgodnie z art. 245 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) - określanej dalej jako P.p.s.a., obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków (opłaty sądowe: wpis i opłata kancelaryjna oraz zwrot wydatków składają się na koszty sądowe). Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać – zgodnie z § 4 tego artykułu - na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej.
Warunkiem przyznania prawa pomocy osobie fizycznej w w/w zakresie jest wykazanie przez nią, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.).
Analiza zawartego we wniosku PPF oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach oraz złożonego następnie w wyniku wezwania dodatkowego oświadczenia i dołączonych do niego załączników wskazuje na jego częściową zasadność. Wynika to przede wszystkim z dokonanej na tej podstawie oceny możliwości płatniczych skarżącego podyktowanej zestawieniem związanych ze skargą kosztów sądowych z dochodami i wydatkami skarżącego oraz zamieszkujących z nim członków rodziny, tj. rodziców i brata; dla potrzeb prawa pomocy pod uwagę brane są dochody i wydatki wszystkich osób prowadzących wspólne gospodarstwo domowe.
Oprócz wymaganego na obecnym etapie postępowania wpisu od skargi którego opłacenie warunkuje nadanie jej dalszego biegu i merytoryczne rozpoznanie, do najbardziej prawdopodobnych kosztów które mogą (nie muszą) wystąpić w przyszłości należy opłata kancelaryjna od wniosku o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia wyroku w przypadku oddalenia skargi oraz wpis od skargi kasacyjnej w przypadku jej wnoszenia – obydwie w wysokości 100 zł.
Wg stanu na dzień złożenia przez skarżącego dodatkowego oświadczenia i dokumentów źródłowych jedyną osobą osiągającą dochody spośród domowników jest jego matka, pobierająca rentę w wysokości 594 zł. netto (brat skarżącego jest uczniem szkoły średniej, ojciec osobą bezrobotną). Sam skarżący mimo sygnalizowanego w uzasadnieniu skargi podjęcia od 1 października 2008 r. pracy zarobkowej znajduje się w okresie wypowiedzenia upływającego 29 lutego 2009 r.;
z tego względu fakt uzyskiwania przez niego dochodów ma bardzo ograniczone znaczenie. Wśród kwotowo wymienionych przez skarżącego wydatków oprócz opłat za jego studia znajdują się opłaty za gaz, wodę i odprowadzenie ścieków – rachunek i faktury ze stycznia 2009 r. opiewają odpowiednio na 93, 34 i 45 zł. (są one częściowo wystawione na osobę nie pozostającą ze skarżącym we wspólnym gospodarstwie domowym, co mimo braku wyjaśnienia wynika zapewne z tego, że do niego oraz rodziców i brata należy tylko połowa zajmowanego przez nich domu - 65 ze 130 m² powierzchni mieszkalnej). Skarżący wg oświadczenia nie jest w stanie wskazać średniej kwoty miesięcznych wydatków przeznaczanych przez siebie i rodzinę na zakup żywności; w większości pozyskują ją z posiadanej nieruchomości rolnej (0,65 ha) oraz hodowli drobiu.
Powyższe okoliczności świadczą o tym, że wygospodarowanie przez skarżącego w krótkim okresie czasu dodatkowych środków finansowych na opłacenie kosztów sądowych byłoby bardzo utrudnione i praktycznie nie mogłoby się odbyć bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania 4-osobowej rodziny. Nie uwzględniając wynagrodzenia za pracę skarżącego (ostatnie za luty 2009 r.), które i tak w większości było przeznaczane na jego edukację, wygospodarowanie chociażby kwoty 200 zł. wymaganej tytułem wpisu od skargi stanowiłoby znaczące obciążenie domowego budżetu. Z tej przyczyny postanowiono zwolnić wnioskodawcę od konieczności jego opłacenia, co będzie adekwatne do stanu w jakim obecnie znajduje się sprawa, a tym samym umożliwi mu poddanie zaskarżonej decyzji kontroli sądowej.
Jednocześnie na obecnym etapie postępowania nie stwierdzono uzasadnionych przesłanek przemawiających za zasadnością zwolnienia I. K. z pozostałych kosztów sądowych. Podyktowane jest to następującymi okolicznościami:
- 1. Wyjątkowy charakter prawa pomocy; zasadą jest ponoszenie kosztów postępowania związanych ze swoim udziałem w sprawie (art. 199 P.p.s.a.), która dotyczy wszystkich osób posiadających jakiekolwiek środki majątkowe i dochody (postanowienie NSA z dnia 22 grudnia 2002 r., sygn. akt OZ 862/04).
W przypadku skarżącego i jego rodziny dotyczy to posiadania zaspokojonych potrzeb mieszkaniowych, dochodów - nawet jeżeli są one niewysokie oraz nieruchomości rolnej która jak sam oświadczył znacząco wpływa na ich zaopatrzenie w żywność, a przez to minimalizuje wydatkowane na ten cel środki pieniężne. Nie bez znaczenia pozostaje też sygnalizowana przez niego sprzedaż nadwyżki produktów żywnościowych oraz wcześniejsza (sprzed podjęcia pracy) zdolność wygospodarowania środków na opłacenie jego nauki (zaciągnięcie na ten cel pożyczki przez jego matkę musiało mieć pokrycie w zdolności do jej spłaty, pozwalając równocześnie utrzymać rodzinę).
2. Możliwość poczynienia oszczędności w wydatkach o charakterze niekoniecznym, których w przypadku wnioskodawcy i osób z którymi prowadzi wspólne gospodarstwo domowe można doszukiwać się przede wszystkim w wydatkach na utrzymanie samochodów osobowych (Ford i Volkswagen). Skarżący w żaden sposób nie uzasadnił potrzeby utrzymywania 2 pojazdów, co niewątpliwie wiąże się z wydatkami finansowymi. Wydatków tych nie sposób także zaliczyć do zabezpieczających konieczne potrzeby życiowe (co do zasady należą do nich wyłącznie wydatki na zakup żywności, leczenie, niezbędne opłaty na utrzymanie domu/mieszkania).
3. Możliwości zarobkowe skarżącego; obecny fakt utraty pracy nie przesądza o jego możliwościach płatniczych w przyszłości, co wobec przewidywania wystąpienia innych – poza wpisem - kosztów sądowych wręcz nakłada na niego obowiązek poszukiwania innej pracy zarobkowej (zwolnienie tylko od wpisu od skargi nie przekreśla ponadto możliwości wystąpienia z ponownym wnioskiem o prawo pomocy w przyszłości, jeżeli jego sytuacja materialno – bytowa nie ulegnie zmianie).
W związku z tym należy uznać, że I. K. – chociaż w ograniczonym zakresie – ma jednak możliwość partycypowania w kosztach sądowych. Przyznanie mu na obecnym etapie postępowania pełnego zwolnienia od kosztów sądowych wiązałoby się z naruszeniem ustawowych zasad przyznawania prawa pomocy.
Z tej przyczyny na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 245 § 3 i 4 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji postanowienia.