Uzasadnienie
Kierownik Urzędu Do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją [...] z dnia [...] listopada 2008r.
po rozpoznaniu wniosku M. K. o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej własną decyzją [...] z dnia [...] października 2008r. w przedmiocie uprawnień kombatanckich utrzymał w mocy kwestionowane rozstrzygnięcie powołując w podstawie prawnej art. 127 § 3 i art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. Nr 98, poz. 1071 ze zm.), określanej dalej jako k.p.a. oraz art. 1-4 ustawy z dnia 24 stycznia 1991r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz. U. z 2002r. Nr 42, poz. 371 ze zm.), zwanej następnie ustawą.
Powołaną wyżej decyzją z dnia [...] października 2008r. Kierownik Urzędu Do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych odmówił M. K. przyznania uprawnień kombatanckich, wskazując na brak dostatecznego wykazania przez wnioskodawcę prowadzenia przez niego działalności kombatanckiej. Nie stanowi jej bowiem, w ocenie organu, udzielanie przez wyżej wymienionego pomocy humanitarnej – głównie dostarczanie żywności - więźniom osadzonym w obozie hitlerowskim w M. w latach 1942-1944 a także ukrywającym się w lasach Cyganom i innym uciekinierom, w tym osobom narodowości żydowskiej. Także zbieranie informacji dla potrzeb oddziału partyzanckiego Armii Krajowej nie stanowi tego rodzaju działalności. Organ powołał się na art. 1 ust. 2 pkt 3 ustawy, wedle którego działalnością kombatancką jest pełnienie służby w polskich podziemnych formacjach i organizacjach, w tym w działających w ramach tych organizacji oddziałach partyzanckich w okresie wojny 1939-1945.
Natomiast w świetle art. 2 pkt 31 ustawy za działalność równorzędną z wyżej wymienioną uznaje się dawanie schronienia osobom narodowości żydowskiej lub innym osobom za których ukrywanie w latach 1939-1945 ze względu na ich narodowość lub działalność na rzecz suwerenności i niepodległości Rzeczypospolitej groziła kara śmierci.
Nie zgadzając się z treścią powyższego rozstrzygnięcia M. K. złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, który decyzją Kierownika Urzędu Do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] listopada 2008r. uznany został za nie podlegający uwzględnieniu.
Argumentując rozstrzygnięcie organ podkreślił, iż działalność strony z czasów II wojny światowej zasługuje niewątpliwie na pochwałę i szacunek, jednakże nie wyczerpuje ona jednocześnie określonych w ustawie o kombatantach...(art. 1 - 4) przesłanek przyznania wnioskowanych uprawnień. Zwrócił uwagę, iż występująca w przypadku M. K. współpraca z podziemną organizacją nie może stanowić podstawy uwzględnienia żądania strony wobec faktu, iż tego rodzaju działalność nie była pełnieniem służby w rozumieniu art. 1 ust. 2 pkt 3 ustawy, co znajduje potwierdzenie w dotychczasowym orzecznictwie sądowym.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie na decyzję Kierownika Urzędy Do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] listopada 2008r. M. K. wniósł o jej uchylenie, wskazując, iż jest ona niezasadna i krzywdząca.
Zarzucił nieuwzględnienie faktu ukrywania się w jego domu osoby narodowości żydowskiej oraz akcji pomocy więźniom osadzonym w obozie w M., w ramach której udzielał informacji jeńcom i przekazywał dalej pozyskane od nich wiadomości.
Odpowiadając na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zajęte w uzasadnieniu stanowiącej przedmiot skargi decyzji. Dodatkowo podkreślił, iż jakkolwiek art. 1 ust. 2 pkt 3 ustawy nie posługuje się granicą wieku jako kryterium przesądzającym o możliwości przyznania uprawnień kombatanckich, to konieczne jest wykazanie, że osoba ubiegająca się o nie pełniła służbę w organizacji konspiracyjnej. To ostatnie pojęcie związane jest zaś z osiągnięciem odpowiedniego wieku. Służba jest bowiem sformalizowanym stosunkiem łączącym uczestnika organizacji konspiracyjnej lub niepodległościowej z tą organizacją. Wymagane jest zatem złożenie przysięgi, uzyskanie pseudonimu, stopnia wojskowego i stałego przydziału mobilizacyjnego oraz poddanie rozkazom i regułom odpowiedzialności dyscyplinarnej ukształtowanej na wzór wojskowy. Z tego względu, mając na uwadze zasady zdrowego rozsądku i doświadczenia życiowego, należy przyjąć, że tylko osoby w określonym wieku, w przypadku Armii Krajowej była to granica 17 lat, wyjątkowo lat 16, ze względu na osiągnięty poziom rozwoju psychofizycznego, zdolne są pełnić służbę.
W odniesieniu natomiast do określonej w art. 2 pkt 31 ustawy przesłanki przyznania uprawnień kombatanckich w postaci dawania schronienia m. in. osobom narodowości żydowskiej organ stwierdził, iż polega ona na podjęciu świadomej decyzji przyjęcia określonych osób, przygotowania dla nich miejsca pobytu (kryjówki), oraz roztoczenia nad nimi opieki polegającej w pierwszej kolejności na dostarczaniu środków utrzymania (żywności). Z akt sprawy wynika, iż M. K. nie udzielał schronienia, lecz pomagał tylko przez dostarczenie żywności.
Kierownik Urzędu Do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych zauważył, iż wnioskodawca nie podnosił w trakcie toczącego się postępowania administracyjnego okoliczności w postaci ukrywania osoby narodowości żydowskiej, wskazując w życiorysie, iż to jego dziadkowie ukrywali tę osobę. Organ przytoczył orzeczenia sądowe, wskazujące w kontekście przesłanki przyznania uprawnień kombatanckich, na konieczność świadomości aktu woli oraz rzeczywistej możliwości suwerennego, w pełni niezależnego od innych osób dysponowania miejscem na potencjalne schronienie. Mając zaś na uwadze wiek wnioskodawcy w okresie wojny, organ podniósł niespełnienie w stosunku do wyżej wymienionego przesłanki z art. 2 pkt 31 ustawy.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone zostały w art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. 2002 r. Nr 153 poz. 1269) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2002 r. Nr 153 poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej P.p.s.a. Sprowadzają się one do kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem.
W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracji, konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a P.p.s.a.), bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a.) albo też przepisu dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. b P.p.s.a.). Przesłankę uwzględnienia skargi może stanowić także fakt wydania decyzji lub postanowienia organu dotkniętych wadą nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 P.p.s.a.).
Przedmiotem niniejszego postępowania i rozważań Sądu jest legalność decyzji Kierownika Urzędu Do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] listopada 2008r. utrzymującej w mocy decyzję własną z dnia [...] października 2008r., która odmawiała M. K. przyznania uprawnień kombatanckich.
We wniosku o przyznanie przedmiotowych uprawnień skarżący wskazał na pomoc udzielaną w latach 1942 – 1944 więźniom jenieckiego obozu istniejącego w Mielcu, w czasie której został ranny w rękę. Podniósł też, że pełnił służbę w zaopatrzeniu wojsk rosyjskich, podczas której doznał rany nogi oraz, iż zbierał potrzebne informacje dla Armii Krajowej.
Dokonawszy oceny materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie organ uznał, iż podnoszona przez M. K. działalność z czasów II wojny światowej nie może stanowić podstawy przyznania wnioskowanych uprawnień.
W ocenie Sądu, stanowisko powyższe należy uznać za słuszne. Definicję działalności kombatanckiej, stanowiącej podstawę przyznania stosownych uprawnień zawiera art. 1 ust. 2 ustawy z dnia 24 stycznia 1991r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego, który w pkt 3 uznaje za tego rodzaju działalność pełnienie służby w polskich podziemnych formacjach i organizacjach, w tym w działających w ramach tych organizacji oddziałach partyzanckich w okresie wojny 1939-1945. Wątpliwość, która zrodziła się w niniejszej sprawie dotyczy tego czy działanie wnioskodawcy można uznać za pełnienie służby w rozumieniu powołanego przepisu. W kwestii tej wielokrotnie wypowiadało się orzecznictwo sądowoadministracyjne, w świetle którego wskazany zwrot odnosi się do wykonywania obowiązków w sposób zorganizowany, w ściśle określonej strukturze organizacyjnej ukształtowanej na sposób wojskowy, z zachowaniem wojskowej dyscypliny i takiego podporządkowania, przy założeniu pełnej tajemnicy działania organizacji (tak wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 września 2007r., II OSK 1279/06, Lex nr 443893).
Wprawdzie w powołanym przepisie ustawodawca nie wprowadził kryterium wieku jako przesłanki przyznania uprawnień kombatanckich, jednakże należy przyjąć, iż tylko osoba o określonej zdolności psychofizycznej mogła pozostawać w stosunku służby, której istotą jest podleganie sformalizowanym regułom wynikającym z dyscypliny wojskowej, stała gotowość do wykonywania rozkazów, niezawodność oraz sumienność egzekwowana przymusowo. Biorąc zatem pod uwagę, iż M. K., urodzony [...] października 1932r., w okresie wojny 1939 – 1945 liczył 7-13 lat, nie można przyjąć, iż pełnił on służbę. Przesądza o tym niedostateczny poziom doświadczenia życiowego, świadomości i odpowiedzialności za własne działania.
W tym miejscu warto przytoczyć wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 września 2007r. (II OSK 1279/06, Lex Nr 443893), w którym przyjęto, że za pełnienie służby nie można uznać okazjonalnie udzielanej pomocy organizacjom, o których mowa w art. 1 ust. 2 pkt 3 ustawy przez niespełna dziesięcioletnie dziecko.
Sąd nie neguje jednocześnie świadczenia przez skarżącego pomocy oddziałowi AK, którego członkiem był ojciec wyżej wymienionego, w postaci uzyskiwania informacji o sytuacji w obozie jenieckim w M. oraz przekazywania jej partyzantom. Mimo jednak, iż działalność tę należy ocenić jako niewątpliwie cenną i motywowaną z pewnością szczytnymi intencjami, nie można jej równocześnie uznać za służbę, o której mowa w cytowanym art. 1 ust. 2 pkt 3 ustawy, wobec jej niesformalizowanego charakteru.
Na społeczny szacunek zasługuje również bez wątpienia udzielania przez M. K. pomoc jeńcom obozu w Mielcu w latach 1942 – 1944 polegająca na dostarczaniu im żywności, jednakże również ona nie może stanowić podstawy przyznania uprawnień kombatanckich.
Jako tego rodzaju podstawy ustawa nie przewiduje także doznania cierpień fizycznych i psychicznych w związku z działalnością w czasie wojny.
Odnosząc się natomiast do drugiego z tytułów uprawniających do uzyskania uprawnień kombatanckich, na jaki powołuje się wnioskodawca Sąd wskazuje, iż brak jest podstaw do przyjęcia, że przewidziana nim przesłanka została spełniona w niniejszej sprawie. Chodzi mianowicie o art. 2 pkt 31 ustawy, który za działalność równorzędną z działalnością kombatancką uznaje dawanie schronienia osobom narodowości żydowskiej lub innym osobom, za których ukrywanie w latach 1939-1945, ze względu na ich narodowość lub działalność na rzecz suwerenności i niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej - groziła kara śmierci,
W skardze M. K. podniósł, iż w jego domu ukrywała się osoba narodowości żydowskiej. Tymczasem w załączonym do wniosku o przyznanie uprawnień kombatanckich życiorysie wyżej wymieniony wskazał, iż osoba taka przebywała w domu jego dziadków, w którym on mieszkał przez pewien okres czasu. Przy ocenie powyższej okoliczności jako podstawy uwzględnienia wniosku należy tak jak przy pojęciu "pełnienie służby" mieć na uwadze wiek osoby dającej schronienie. Zdaniem Sądu zdolności "dawania schronienia" nie może posiadać osoba kilku - bądź kilkunastoletnia, która nie jest w stanie podjąć świadomej decyzji w tym przedmiocie, nie dysponując również samodzielnie zdatnym do tego celu miejscem. Nawet zatem zakładając, iż osoba taka zaangażowana była z woli dorosłych w otoczenie opieką ukrywanych, brak podstaw do twierdzenia o "dawaniu schronienia" w rozumieniu cytowanego przepisu. Pogląd powyższy znajduje potwierdzenie w orzecznictwie sądowym (np. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 kwietnia 2002r., V SA 2223/01, lex Nr 141224, wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 kwietnia 2002r., V SA 2124/01, lex Nr 171230).
W konkluzji stwierdzić należy, że zaskarżona decyzja odpowiada prawu.
Z tych względów, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, należało oddalić skargę jako niezasadną.