Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 2 lutego 2009 roku, sygn. II SA/Rz 8/09 referendarz sądowy odmówił M. K. przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. Postanowienie doręczono skarżącemu w dniu 11 lutego 2009 roku – zwrotne potwierdzenie odbioru, akta sądowe. W dniu 14 lutego 2009 roku skarżący wniósł sprzeciw. Wskazał w nim, iż wskutek niezrozumienia przez niego odpowiednich zapisów w formularzu o prawo pomocy, błędnie podał, iż prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z synem, podczas gdy w rzeczywistości, poza zamieszkiwaniem w tym samym domu, w sensie finansowo-gospodarczym, nic ich nie łączy.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje
Stosownie do treści art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2002 r. Nr 153 poz. 1270 ze zm.) powoływanej dalej jako P.p.s.a. w razie skutecznego wniesienia sprzeciwu postanowienie referendarza w przedmiocie prawa pomocy traci moc. Sąd rozpoznaje wniosek na nowo.
Zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata w postępowaniu przed sądami administracyjnymi uregulowane jest w ramach instytucji prawa pomocy w zakresie całkowitym – art. 245 § 2 P.p.s.a. Skorzystanie z tej instytucji przez osobę fizyczną dopuszczalne jest jedynie wówczas, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Obowiązek ten nakłada na wnioskujących art. 246 § 1 pkt. 1 P.p.s.a. Z powołanej regulacji wynika zasada, że prawo pomocy jest instytucją polegającą na dofinansowaniu osób o bardzo niskich lub wręcz zerowych dochodach, w celu zapewnienia im dostępu do sądu. Zwolnienie od kosztów sądowych jest zatem, z jednej strony, realizacją prawa obywateli do sądu, a z drugiej, uszczupleniem dochodów państwa. Z istoty prawa pomocy wynika, iż ustawodawca odstępuje od ogólnej zasady odpłatności postępowania – art. 199 P.p.s.a. - na rzecz konstytucyjnego prawa do sądu w sytuacjach, gdy strona nie jest w stanie partycypować w całości bądź części kosztów związanych z rozpoznaniem wniesionej przez nią skargi.
Przyznanie prawa pomocy nie ma charakteru uznaniowego, nie zależy od swobodnej decyzji sądu, lecz podlega ściśle określonym przez wyżej wskazane przepisy regułom, których spełnienie warunkuje zasadność wniosku. Jeżeli osoba ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym nie wykaże, że spełnia wymogi uzasadniające skorzystanie z tej instytucji, Sąd wniosku uwzględnić nie może.
Odnosząc powyższe do sytuacji materialnej i życiowej skarżącego Sąd ocenił jego wniosek jako częściowo zasadny.
W oparciu o przedstawione przez skarżącego okoliczności Sąd ustalił co następuje: skarżący prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe, nie posiada żadnych osób na utrzymaniu. Zamieszkuje wspólnie z synem w domu drewnianym o pow. 60m2, jednakże każdy z nich koszty własnego utrzymania ponosi samodzielnie. Dochodem skarżącego jest emerytura w wysokości 880 złotych netto (o tym, iż wbrew treści formularza nie jest to kwota brutto świadczy oświadczenie skarżącego złożone w sprzeciwie). Połowę tej kwoty skarżący przeznacza na koszty związane z leczeniem. Reszta pozostaje mu na własne utrzymanie. Skarżący nie jest właścicielem domu, w którym zamieszkuje; zarówno dom jak i nieruchomość rolną o pow. 7 ha skarżący darował synowi ponad 15 lat temu.
Uwzględniając powyższe okoliczności – sytuację rodzinną i majątkową skarżącego oraz ogólne koszty utrzymania gospodarstwa domowego w dzisiejszych czasach należy stwierdzić, iż dochód przez niego uzyskiwany jest wprawdzie stały, lecz jednocześnie zbyt niski by można było z niego wygospodarować środki na koszty sądowe, których poniesienie jest konieczne na obecnym etapie postępowania. Z tych względów Sąd postanowił zwolnić skarżącego w całości od obowiązku uiszczenia wpisu od skargi. Sąd nie uwzględnił wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od pozostałych kosztów sądowych, których obowiązek poniesienia w aktualnej fazie postępowania ma charakter wyłącznie potencjalny. Nie odbiera to oczywiście skarżącemu prawa do ponownego zwrócenia się o przyznanie prawa pomocy, jednakże już na etapie, gdy będzie można ustalić, że jest on zobowiązany do pokrycia kolejnych kosztów postępowania i będą one skonkretyzowane co do wysokości.
Odnosząc się do wniosku o ustanowienia adwokata Sąd zwraca uwagę, iż dochód skarżącego nie jest aż tak niski, by uzasadnić przyznanie mu prawa pomocy w zakresie całkowitym. Zwalniając skarżącego z obowiązku uiszczania kosztów sądowych Sąd umożliwił mu podjęcie ewentualnych starań o ustanowienie fachowego pełnomocnika. Zdaniem Sądu przedstawione przez skarżącego okoliczności nie uprawniają do stwierdzenia, jak wymaga tego art. 246 § 1 pkt. 1 P.p.s.a., że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Sąd stanął na stanowisku, iż skarżący nie jest w stanie ponieść pełnej ich wysokości. Jeżeli w ocenie skarżącego zachodzi konieczność ustanowienia adwokata, to przy braku obowiązku ponoszenia kosztów sądowych, będzie on w stanie podjąć starania by wygospodarować środki na jego opłacenie. Sytuacja bytowa skarżącego jest stabilna, posiada on stałe miejsce zamieszkania. Nie posiada żadnych osób na utrzymaniu stąd całość uzyskiwanych dochodów może przeznaczyć na własne utrzymanie.
Nie bez znaczenia jest również fakt, iż skarżący zamieszkuje wspólnie z synem i choć nie pozostaje z nim we wspólnym gospodarstwie to niewątpliwie w razie konieczności może liczyć na jego pomoc. Całość podanych okoliczności w ocenie Sądu nie uprawnia do twierdzenia, iż sytuacja majątkowa i rodzinna skarżącego jest aż tak zła, by uzasadniać pomoc państwa zarówno w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, jak i ustanowienia adwokata.
Z powyższych względów, na podstawie art. 245 § 2 i § 3, art. 246 § 1 pkt 1 i 2 w związku z art. 260 P.p.s.a. Sąd orzekł jak w sentencji postanowienia.