Uzasadnienie
S. P. wezwany do uiszczenia wpisu w kwocie 1229 zł. od skargi na postanowienie Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] listopada 2008 r. Nr [...] wnioskiem o przyznanie prawa pomocy złożonym na obowiązującym w tym zakresie formularzu PPF zwrócił się o zwolnienie od kosztów sądowych.
W jego uzasadnieniu wskazał, iż nie posiada środków na opłacenie wpisu w tak dużej wysokości, gdyż posiadane przez niego gospodarstwo rolne nie przynosi żadnych dochodów (służy wyłącznie zaopatrzeniu rodziny w podstawowe produkty żywnościowe), żona uzyskuje niskie wynagrodzenie, a wydatki na utrzymanie domu i dzieci są wysokie (2 dzieci studiuje, a jedno uczy się w szkole podstawowej).
Rozpatrując złożony wniosek stwierdzono, co następuje:
Zwolnienie od kosztów sądowych (zarówno całości jak i w części) wchodzi w zakres częściowego prawa pomocy. Na zwolnienie to zgodnie z art. 245 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) - określanej dalej jako P.p.s.a., składa się zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków (opłaty sądowe: wpis i opłata kancelaryjna oraz zwrot wydatków składają się na koszty sądowe). Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać – zgodnie z § 4 tego artykułu - na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej. Warunkiem przyznania prawa pomocy osobie fizycznej w w/w zakresie jest wykazanie przez nią, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.).
Mając na uwadze całokształt sytuacji materialno – bytowej S. P. uznano, że co do zasady kwalifikuje się on do uzyskania wsparcia w zakresie kosztów sądowych, chociaż jednocześnie nie przesądza ona o zupełnym braku możliwości ich poniesienia. Punktem wyjścia do takiego stwierdzenia jest przede wszystkim odnoszona do wysokości związanych ze skargą kosztów sądowych analiza możliwości płatniczych wynikająca z porównania dochodów i wydatków skarżącego oraz zamieszkujących z nim członków rodziny, tj. żony i 3 dzieci; dla potrzeb prawa pomocy pod uwagę brane są dochody i wydatki wszystkich osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym, a nie tylko osoby wnioskującej.
Oprócz wymaganego na obecnym etapie postępowania wpisu od skargi (1229 zł.) którego opłacenie warunkuje nadanie jej dalszego biegu i merytoryczne rozpoznanie, do najbardziej prawdopodobnych kosztów które mogą (nie muszą) wystąpić w przyszłości należy opłata kancelaryjna od wniosku o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia wyroku w przypadku oddalenia skargi (100 zł.) oraz wpis od skargi kasacyjnej w przypadku jej wnoszenia (połowa wpisu od skargi).
Wg złożonego oświadczenia i przedłożonych dokumentów źródłowych (bądź ich kserokopii) dochody skarżącego i jego rodziny wynoszą miesięcznie 2129 zł. brutto /1546 zł. netto (składa się na nie dochód skarżącego z tytułu posiadania gospodarstwa rolnego, wynagrodzenie za pracę żony, stypendia pobierane przez studiujące dzieci oraz świadczenia rodzinne na trzecie dziecko). Kwota ta równoważy się z kwotą przedstawionych przez skarżącego średnich miesięcznych wydatków (1547 zł.), obejmujących opłaty za energię elektryczną – ok. 139 zł., telefon i internet - ok. 139 zł., wodę – ok. 35 zł., składkę skarżącego na KRUS – ok. 90 zł., zakup gazu butlowego – ok. 52 zł., bilety na dojazdy dla studiujących dzieci – ok. 200 zł., zakup żywności i inne wydatki związane z edukacją dzieci – ok. 893 zł.
Powyższe zestawienie sugeruje, iż wygospodarowanie przez skarżącego jakichkolwiek środków finansowych z przeznaczeniem na opłacenie kosztów sądowych jest niemożliwe lub co najmniej bardzo utrudnione. Takie stwierdzenie można by uznać za w pełni uzasadnione w przypadku, gdyby dla potrzeb prawa pomocy uwzględniać wszystkie zazwyczaj ponoszone przez wnioskodawcę wydatki. W tym zakresie pod uwagę brane są jednak tylko wydatki bezwzględnie konieczne dla utrzymania, a więc pozwalające na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych; należą do nich przede wszystkim wydatki na zakup żywności, leczenie, niezbędne opłaty na utrzymanie domu/mieszkania. W przypadku skarżącego niewątpliwie za takie należy też uznać koszty ubezpieczenia rolniczego i edukacji dzieci.
Wszystkie wydatki którym nie można przypisać tej cechy (łącznie z wykraczającymi poza wymagane minimum na zaspokojenie podstawowych potrzeb) należy uznać za potencjalne źródła umożliwiające wygospodarowanie potrzebnych środków finansowych. W przypadku skarżącego można się ich doszukiwać chociażby w wydatkach na telefon i internet oraz przeznaczanych na utrzymanie samochodu (Audi 80, rok prod. 1990), którego jest właścicielem.
W kontekście ustawowego kryterium przyznawania prawa pomocy nie mogą być one uznane za służące zaspokajaniu podstawowych potrzeb życiowych, a więc za niezbędne dla koniecznego utrzymania.
Nie bez znaczenia pozostaje też fakt posiadania przez skarżącego i członków jego rodziny zaspokojonych potrzeb mieszkaniowych (dom o pow. 168 m²), własnych źródeł zaopatrzenia w opał (drewno) oraz gospodarstwa rolnego (1,16 ha), które jak sam oświadczył dostarcza produktów żywnościowych, a przez to z pewnością znacząco wpływa na ograniczenie wydatkowanych na ten cel środków pieniężnych.
Dodatnie salda wykazują także rachunki bankowe posiadane przez studiujące dzieci; ich stan to odpowiednio na 8 stycznia 2009 r. 691 zł. i na 17 stycznia 2009 r. 599 zł. Zaznaczenia wymaga, że wg z oświadczenia skarżącego, opłata za zaoczne studia córki w kwocie 2,5 tys. zł./semestr została pokryta z pożyczki zaciągniętej w pracy przez żonę; jej spłata zgodnie z załączonymi wyciągami z listy płac jest dokonywana z wynagrodzenia, co zostało już uwzględnione przez skarżącego przy podawaniu dochodów i nie podlega dodatkowemu doliczeniu do ponoszonych wydatków).
W związku z tym należy uznać, że S. P. – chociaż w bardzo ograniczonym zakresie – to jednak ma pewne możliwości partycypowania w kosztach sądowych. Ich wysokość, która nie będzie się wiązała z uszczerbkiem dla koniecznego utrzymania jego i rodziny oszacowano na 300 zł. (ok. ¼ pełnego wpisu). Będzie to adekwatne do jego sytuacji majątkowej i możliwości płatniczych, równoważąc wyjątkowy charakter prawa pomocy z ustawowym obowiązkiem ponoszenia kosztów postępowania związanych ze swoim udziałem w sprawie (art. 199 P.p.s.a.); obowiązek ten dotyczy wszystkich osób posiadających jakiekolwiek środki majątkowe i dochody, co potwierdza m.in. postanowienie NSA z dnia 22 grudnia 2002 r., sygn. akt OZ 862/04.
Niezależnie od powyższego należy podkreślić, że skarżący jako osoba inicjująca już postępowania skargowe przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Rzeszowie (sygn. akt II SA/Rz 643/07 i II SA/Rz 762/07) powinien się liczyć z wymogiem poniesienia kosztów sądowych i poczynić w tym celu stosowne oszczędności; o tym, że takie możliwości posiada przekonuje opłacenie w tych sprawach wpisów w kwotach po 100 zł.
W tej sytuacji brak jest przesłanek do pozytywnego ustosunkowania się do całości wniosku S. P., gdyż stanowiłoby to naruszenie ustawowych zasad przyznawania prawa pomocy finansowanego ze środków publicznych. Ponadto zgodnie z art. 200 P.p.s.a. w przypadku uwzględnienia wniesionej skargi przez sąd pierwszej instancji przysługuje skarżącemu od organu który wydał zaskarżony akt zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia swoich praw.
W związku z powyższym, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 245 § 3 i 4 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji postanowienia.