Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 3 marca 2015 r. referendarz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie odmówił A.Ł. przyznania prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata, w sprawie z jej skargi na opisaną w sentencji tego postanowienia decyzję.
W ocenie referendarza dochody skarżącej umożliwiały bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu na jednorazowe wygospodarowanie środków finansowych celem opłacenia kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika z wyboru.
W wyniku rozpoznania sprzeciwu A.Ł. reprezentowanej przez pełnomocnika K.Ł. od postanowienia referendarza sądowego z dnia 3 marca 2015 r., w którym ograniczyła zakres wnioskowanego prawa pomocy do zwolnienia od kosztów sądowych Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie postanowieniem z dnia 3 kwietnia 2015 r. odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy w powyższym zakresie.
Ustalono, że skarżąca przebywa i pracuje w Wielkiej Brytanii. Jest właścicielką domu w Polsce o pow. 99 m², zamieszkiwanego przez rodziców i córkę. Miesięczne dochody skarżącej z tytułu zatrudnienia wynoszą 960 GB, zaś wydatki obejmują opłatę za mieszkanie (390 GB), wyżywienie (250 GB), zakup odzieży i obuwia (70 GB), koszty leczenia (20 GB), opłaty za media (70 GB), utrzymanie córki (160 GB - ok 880 zł) - uprawnionej dodatkowo do alimentów (750 zł miesięcznie) oraz utrzymanie domu w Polsce (150 zł m-c). Na utrzymanie córki składają się wydatki na zakup żywności - 950 zł, odzieży i obuwia - 140 zł, koszty kształcenia - 350 zł, koszty leczenia - 100 zł, opłaty za media - 90 zł.
W ocenie Sądu zawarte w odpowiedzi oraz w sprzeciwie oświadczenie pełnomocnika, że zarobki skarżącej nie rekompensują ponoszonych przez nią wydatków, nie mogło być uznane za odpowiadające rzeczywistości. Bez znaczenia pozostawała również sygnalizowana przez pełnomocnika okoliczność, że skarżąca nie ma stałego zatrudnienia; jakkolwiek nie zostało wyjaśnione, co należy przez to dokładnie rozumieć, dla potrzeb prawa pomocy istotny był sam fakt uzyskiwania stałych dochodów. W kontekście wysokości ich i ponoszonych wydatków zastrzeżenia budziły sugestie pełnomocnika, że skarżąca nie jest w stanie poczynić w nich żadnych oszczędności. Zdaniem Sądu, uzasadnione wątpliwości w tym zakresie nasuwało wykazywanie jako stałych miesięcznych obciążeń kosztów zakupu odzieży i obuwia, które okresowo mogą być zaniechane. Nie wiadomo też, czy bezwzględnie obowiązkowy charakter miały wydatki związane z leczeniem (np. z powodu chorób przewlekłych), skoro skarżąca jest osobą czynną zawodowo oraz stosunkowo wysokie miesięczne koszt utrzymania córki (ponad 1600 zł), które mogą zostać częściowo ograniczone oraz nakładów finansowych ponoszonych na dom w Polsce (bieżące utrzymanie, remonty – w tym prace związane z przedmiotem skargi itp.).
W ocenie Sądu pełnomocnik skarżącej nie wywiązał się z ustawowego obowiązku wykazania przesłanki do przyznania wnioskowanego prawa pomocy, a więc wykazania, że sytuacja materialna jego córki jest na tyle trudna, że nie jest w stanie pokryć związanych ze sprawą kosztów sądowych. W tym zakresie za pozbawioną znaczenia należy uznano kwestię braku przedłożenia rachunków i wyciągów bankowych skarżącej, która wobec w/w okoliczności oraz kwotowego wyszczególnienia uzyskiwanych przez nią dochodów i ponoszonych wydatków nie mogłaby skutkować odmienną oceną wniosku. Przemawiało to za odmową jego uwzględnienia, gdyż wobec finansowania prawa pomocy ze środków publicznych, okoliczności dot. jego przyznawania nie mogą budzić jakichkolwiek wątpliwości. Sąd wskazał, że przyznanie tego prawa zastrzeżone jest dla osób ubogich, pozbawionych majątku i środków do życia, którego to kryterium wg udzielonych informacji skarżąca nie spełniła.
W dniu 5 maja 2015 r. pełnomocnik skarżącej K.Ł. przedłożył kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. W jego treści podał, że skarżąca jest matką samotnie wychowującą córkę J.Ł., która uczy się w szkole średniej. Skarżąca przebywa w Wielkiej Brytanii, nie ma stałego zatrudnienia, a podejmuje jedynie nisko płatne prace dorywcze. Zarobione pieniądze pozwalają jej na utrzymanie w Wielkiej Brytanii i częściowe pokrycie kosztów utrzymania uczącej się córki. Podał, że skarżąca jest właścicielką domu o powierzchni 99 m ², a jej roczny dochód za rok 2013 - 2014 wyniósł 8344 GB.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, która ma na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego, a tym samym realizację uprawnień wynikających z art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Wskazać jednak należy, iż prawo dostępu do sądu nie ma charakteru absolutnego i może być przedmiotem uzasadnionych prawnie ograniczeń.
W świetle art. 165 P.p.s.a. postanowienia nie kończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Jak wskazano w postanowieniu NSA z dnia 15 kwietnia 2014 r. sygn. akt II OZ 366/14, dostępnym na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl., przepis ten umożliwia uchylenie lub zmianę postanowień w sytuacji, gdy dojdzie do zmiany okoliczności sprawy, przez co rozumieć należy zmianę okoliczności faktycznych, jakie sąd przyjął za podstawę rozstrzygnięcia, jak i zmianę okoliczności prawnych, które uzasadniały wydanie postanowienia odmiennej treści niż to, które wcześniej zostało wydane (tak: B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2009, str. 443)".
Stosownie do treści art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm., dalej "P.p.s.a.") w brzmieniu obowiązującym do dnia 14 sierpnia 2015 r. mającym zastosowanie w niniejszej sprawie w przypadku skutecznego wniesienia sprzeciwu postanowienie referendarza sądowego w przedmiocie udzielenia prawa pomocy traci moc, a Sąd rozpoznaje wniosek na nowo. W niniejszej sprawie wobec wniesienia sprzeciwu postanowienie referendarza sądowego z dnia 3 marca 2015 r. utraciło moc, a Sąd rozpoznał wniosek w zakresie ograniczonym w sprzeciwie do zwolnienia od kosztów sądowych i postanowieniem z dnia 3 kwietnia 2015 r. odmówił A.Ł. przyznania wnioskowanego prawa pomocy.
Zatem wniosek A.Ł. z dnia 5 maja 2015 r., w zakresie w jakim już orzekał Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie, rozpoznano w trybie art. 165 P.p.s.a., jako wniosek o zmianę postanowienia tego Sądu z dnia 3 kwietnia 2015 r.
Obowiązek wykazania okoliczności uzasadniających dokonanie zmiany wcześniejszego rozstrzygnięcia wywodzić należy z przepisu art. 246 P.p.s.a. z którego wynika, że to na stronie spoczywa ciężar udowodnienia, że jej sytuacja ekonomiczna uzasadnia przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, bądź też nastąpiła zmiana tej sytuacji w stopniu uzasadniającym przyznanie jej prawa pomocy pomimo poprzedniej negatywnej oceny zasadności wniosku. Analiza złożonego przez skarżącą wniosku prowadzi do konkluzji, że informacje tam podane nie uzasadniają zmiany postanowienia. Nie wykazano w nim bowiem ani zmiany okoliczności faktycznych ani prawnych warunkujących wydanie rozstrzygnięcia w trybie art. 165 P.p.s.a. Nadal więc aktualne pozostają argumenty przedstawione w postanowieniu Sądu z dnia 3 kwietnia 2015 r., iż wysokość uzyskiwanych dochodów w zestawieniu z kwotami ponoszonych wydatków nie daje podstaw do przyjęcia, że skarżąca nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania sądowego bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu siebie i córki.
Oznacza to zatem, że dochód skarżącej, nie należący do niskich, pozwala na wygospodarowanie środków pieniężnych niezbędnych prowadzenia postępowania sądowego. Wprawdzie we wniosku z dnia 5 maja 2015 r. podano że dochód skarżącej uzyskany za rok 2013 – 2014 wyniósł 8344 GB, co w skali miesiąca daje kwotę 695 GB, jednakże nie świadczy to o zmianie okoliczności w rozumieniu art. 165 P.p.s.a., a jedynie poddaje w wątpliwość wiarygodność informacji podawanych przez skarżącą, która w uprzednio złożonych oświadczeniach podała inną kwotę dochodu za analogiczny okres (11520 GB).
Na tej podstawie należy stwierdzić, że skarżąca nie wykazała okoliczności przemawiających za zmianą postanowienia Sądu z dnia 3 kwietnia 2015 r. i przyznaniem jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie w związku z czym na podstawie art. 165 w związku z art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 245 § 3 P.p.s.a. postanowiono jak w sentencji.