Uzasadnienie
J. P. wezwany został do uiszczenia kwoty 200 zł odpowiadającej wysokości wpisu w sprawie zainicjowanej jego skargą na decyzję [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego w przedmiocie odmowy wprowadzenia zmian w operacie ewidencji gruntów i budynków. W odpowiedzi przedłożył – na wymaganym przez prawo urzędowym formularzu – wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata. Podniósł, że wspólne z nim gospodarstwo domowe tworzą żona oraz dwójka synów (19 i 29 lat). Skarżący wraz z jednym z synów są osobami bezrobotnymi, bez prawa do zasiłku związanego z tym statusem. Drugi syn studiuje w [...], natomiast żona prowadzi działalność gospodarczą, która jednak od listopada 2014 r. jest zawieszona z uwagi na to, że nie przynosiła dochodów. Wnioskodawca prowadzi natomiast gospodarstwo rolne o powierzchni 1,42 ha w postaci upraw sadowniczych i jagodowych, jednak ze względu na znaczny wiek tych upraw nastąpiła konieczność wymiany drzewostanu.
Dlatego też obecnie gospodarstwo to nie przynosi jeszcze żadnych plonów, a w konsekwencji i dochodów. Wnioskodawca zwrócił uwagę, że brak uzyskiwania jakichkolwiek dochodów, jak też oszczędności zmusił go do zaciągnięcia pożyczki u rodziny, którą jednak będzie musiał spłacić, gdy odzyska stabilność finansową. Z otrzymanych w formie pożyczki środków skarżący pokrywa miesięczne wydatki na utrzymanie gospodarstwa tj. opłaty za wodę, wywóz nieczystości, podatki, ubezpieczenia, energię, opał - ok. 1100 zł, na spłatę kredytów hipotecznych zaciągniętych na remont domu – 1000 zł oraz wydatki na utrzymanie rodziny (zakup odzieży, żywności, obuwia, środków czystości), materiałów stosowanych w gospodarstwie domowym i rolnym oraz na studia jednego z synów (bilety na komunikację, zakwaterowanie, pomoce naukowe). Rodzina nie pobiera jakichkolwiek świadczeń z pomocy społecznej. Majątek wnioskodawcy to dom o powierzchni 148 m.kw. oraz wspomniana nieruchomość rolna – 1,42 ha. W oparciu o powyższe strona stwierdziła, że nie jest przygotowana na ponoszenie kosztów postępowania.
Rozpoznając wniosek zważono, co następuje:
Zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, o co ubiega się skarżący, wchodzą w zakres tzw. całkowitego prawa pomocy, o czym stanowi art. 245 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), zwanej dalej "P.p.s.a". Natomiast zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub tylko ustanowienie adwokata to prawo pomocy w zakresie częściowym – art. 245 § 3 P.p.s.a. Przesłankę przyznania tego pierwszego stanowi niemożność poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a.), natomiast brak możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny decyduje o potrzebie udzielenia częściowego wsparcia (art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.). Instytucja prawa pomocy to instytucja wyjątkowa, o czym przesądza brzmienie art. 199 P.p.s.a. stanowiącego, że regulacje odnoszące się do niej to przepisy szczególne wobec obowiązującej w postępowaniu sądowoadministracyjnym zasady ponoszenia przez jego strony wszelkich związanych ze swoim udziałem w sprawie kosztów.
Z tej przyczyny, ustanowione przez ustawodawcę przesłanki przyznania prawa pomocy muszą podlegać ścisłej interpretacji, tak by nie doszło do nadużycia tejże instytucji, przeznaczonej do zapewnienia prawa do sądu osobom ubogim, którym brak środków pieniężnych lub ich niedostateczna ilość uniemożliwiłaby obronę swoich interesów na drodze sądowej. Finansowanie prawa pomocy odbywa się bowiem z funduszy publicznych, których ograniczona ilość nakazuje szczególną ostrożność przy ich wydatkowaniu.
Mając powyższe stwierdzenia na względzie uznano, że brak jest podstaw do uwzględnienia żądania wnioskodawcy w jakimkolwiek zakresie. Jak bowiem wynika ze złożonego oświadczenia, pomimo tego, że nie osiąga on ani też nikt z członków wspólnego gospodarstwa domowego jakichkolwiek dochodów, to wszystkie potrzeby tej rodziny są na bieżąco zaspokajane. Przy czym należy wskazać, że dotyczy to nie tylko potrzeb związanych z zapewnieniem rodzinie egzystencji (tj. w zakresie wyżywienia czy utrzymania domu), ale także wydatków np. na zakup odzieży, obuwia, pomocy naukowych dla studiującego syna oraz na spłatę kredytów na remont domu. Tymczasem zasadniczo koszty postępowania winny być traktowane jak wydatki bieżące strony, zaś fakt posiadania zadłużenia i preferowanie jego spłaty przed opłaceniem kosztów postępowania nie może uzasadniać przyznania prawa pomocy. Nie ma bowiem uzasadnienia dla przyznania pierwszeństwa w spłacie zobowiązań cywilnoprawnych przed należnościami publicznoprawnymi, do których należy zaliczyć koszty postępowania sądowego [por. np. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego (NSA) z 5.05.2011 r. II FZ 107/11, postanowienie NSA z 30.11.2010 r. I OZ 893/10, publ.: www.nsa.gov.pl].
W sytuacji więc, gdy strona wydatkuje środki pieniężne na zaspokojenie wszystkich zwykle zaspokajanych potrzeb, a więc nie tylko tych decydujących o tzw. niezbędnym utrzymaniu, ale także innych, nie mających już takiego charakteru, to bez znaczenia pozostaje, jakie jest źródło powyższego. Oznacza to, że część środków uzyskiwanych od rodziny w ramach pożyczki tj. tę, która nie dotyczy zapewnienia rodzinie minimum egzystencji można przeznaczyć na pokrycie kosztów zainicjowanego własną skargą postępowania sądowego. Stanowisko to znajduje poparcie w orzecznictwie sądowym, w którym wyrażono pogląd, że gdy strona powołuje się na brak możliwości samodzielnego poniesienia kosztów postępowania, to konieczne jest zbadanie, czy również przy pomocy bliskich nie jest w stanie tego uczynić (tak postanowienie NSA z 21.12.2010 r. I OZ 965/10, publ.: www.nsa.gov.pl).
Poza tym należy podkreślić, że wedle regulacji P.p.s.a. udział profesjonalnego pełnomocnika (adwokata) nie jest konieczny na tym etapie postępowania. W świetle zaś art. 6 P.p.s.a., sąd obowiązany jest udzielać stronie występującej w sprawie bez adwokata potrzebnych wskazówek co do czynności procesowych, jak także pouczać ją o skutkach prawnych tych czynności i skutkach ich zaniedbań. W razie zaś uwzględnienia skargi przysługuje skarżącemu od organu zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw (art. 200 P.p.s.a.).
Z podanych przyczyn uznano, że J. P. nie wykazał, iż poza zakresem jego możliwości finansowych pozostaje poniesienie kosztów niniejszego postępowania, dlatego też odmówiono uwzględnienia jego żądania w jakiejkolwiek części. O powyższym orzeczono na podstawie art. 258 § 1, § 2 pkt 7 w zw. z art. 245 § 2, § 3 i art. 246 § 1 pkt 1 i pkt 2 P.p.s.a.