Uzasadnienie
J. P., w związku z wezwaniem do uiszczenia wpisu sądowego w kwocie 200 zł, wnioskiem o przyznanie prawa pomocy złożonym na urzędowym formularzu PPF wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata.
W wyniku jego rozpoznania, postanowieniem referendarza sądowego WSA w Rzeszowie z dnia 9 lutego 2015 r. odmówiono przyznania mu prawa pomocy wskazując, że mimo braku wykazania jakichkolwiek dochodów, wszystkie potrzeby życiowe jego i członków rodziny są na bieżąco zaspokajane.
We wniesionym sprzeciwie skarżący podniósł, że poniesienie kosztów postępowania sądowego pozostaje poza zakresem jego możliwości.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Sprzeciw został złożony w terminie, co zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej P.p.s.a.), wywołuje skutek w postaci utraty mocy postanowienia przeciwko któremu został wniesiony, a będąca przedmiotem sprzeciwu sprawa podlega rozpoznaniu przez Sąd na posiedzeniu niejawnym.
Na podstawie danych zawartych w formularzu PPF ustalono, że wnioskodawca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z żoną oraz dwoma synami, z których jeden studiuje, zaś drugi – podobnie jak skarżący, jest osobą bezrobotną, bez prawa do zasiłku. Działalność gospodarcza żony z braku dochodów została zawieszona, z powodu wymiany drzewostanu zysku nie przynosi także prowadzone przez skarżącego gospodarstwo rolne o pow. 1,42 ha (uprawy sadownicze i jagodowe). Z braku dochodów i oszczędności, zmuszeni są do korzystania z pożyczek u rodziny. Miesięczne koszty utrzymania gospodarstwa (opłaty za wodę, wywóz nieczystości, podatki, ubezpieczenia, koszty energii elektrycznej i opału) wynoszą ok. 1100 zł, do czego dochodzą wydatki na zakup żywności, odzieży, obuwia, środków czystości, materiałów stosowanych w gospodarstwie domowym i rolnym oraz na utrzymanie studiującego syna. Dodatkowe obciążenie stanowi spłata zaciągniętych na remont domu kredytów hipotecznych (ok. 1000 zł miesięcznie).
W treści sprzeciwu skarżący wyjaśnił, że pożyczka od rodziny miała charakter jednorazowy, podlegała natychmiastowej spłacie i w całości została wydatkowana na bieżące potrzeby. Wraz z osobami wspólnie gospodarującymi nadal nie uzyskuje dochodu, zalega z opłatami i podatkami, nie posiada środków na zapewnienie rodzinie minimum egzystencji.
W odpowiedzi na skierowane wezwanie skarżący wskazał ponadto, że wydatki na wyżywienie, odzież i środki czystości to średnio ok. 180 zł /osobę miesięcznie. Za taki sam okres opłaty za energię elektryczną wynoszą – 140 zł, gaz i ogrzewanie – 360 zł, wodę i kanalizację – 110 zł, wywóz nieczystości – 24 zł, zakwaterowanie studiującego syna – 360 zł, bilet – 30 zł, wyżywienie, odzież i pomoce naukowe – 180 zł. Aktualnie nie posiada środków finansowych umożliwiających bieżące zaspokajanie wydatków i zobowiązań. Przelewy na załączonych rachunkach bankowych, opisane jako wynagrodzenie, wykonywane są na żądanie banku, w celu utrzymania limitu debetowego. Nieregularne przychody uzyskiwane są ze sprzedaży odzieży oraz używanych przedmiotów gospodarstwa domowego. Posiadany budynek magazynowy o pow. 440 m² wykorzystywany jest do przechowywania narzędzi i sprzętu rolniczego. Z braku środków finansowych nie są użytkowane posiadane samochody: Audi 80 (rok prod. 1992), Opel Astra (2002) i VW Transporter (2005).
Nie pobiera dopłat do produkcji rolnej, a z powodu stwierdzonych niezgodności w wykazanych gruntach, nałożono na niego sankcję w wysokości 500 zł. Wnioskodawca od swojej matki otrzymał pożyczkę w kwocie 6700 zł. Pomimo zaległości w opłatach i podatkach, nie otrzymał jeszcze wezwań do uregulowania należności.
Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje:
- 1) w zakresie całkowitym (zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie m.in. adwokata) – gdy osoba wnioskująca wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania - art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a,
- 2) w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny – art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.
Jak wynika z powyższego, kryterium ekonomiczne opierające się na osiąganych dochodach i sytuacji materialnej jest jedynym, na podstawie którego ocenia się zdolność osób fizycznych do poniesienia związanych ze sprawą kosztów. Jednocześnie, tak w przypadku całkowitego jak i częściowego prawa pomocy, wykazanie warunkujących go przesłanek obciąża osobę wnioskującą, która powinna podejmować takie czynności, które przekonałyby sąd co do zasadności jego przyznania (tak NSA w postanowieniu z dnia 30 lipca 2009 r. I FZ 171/09).
Zdaniem Sądu, analiza udzielonych przez skarżącego informacji nie potwierdza, by z tego obowiązku się wywiązał, a tym samym by zasadne było zniesienie względem niego ustawowego obowiązku poniesienia kosztów postępowania związanych ze swoim udziałem w sprawie (art. 199 P.p.s.a.). Mimo powoływania się na trudną sytuację materialną spowodowaną brakiem dochodów, związane jest to przede wszystkim z brakiem możliwości jednoznacznego ustalenia, jakie jest aktualne źródło utrzymania jego i członków najbliższej rodziny. Wyjaśnienia w tym zakresie należy ocenić jako niespójne, wręcz sprzeczne; we wniosku PPF skarżący wskazał na korzystanie z pożyczki u rodziny, którą będzie zmuszony zwrócić z chwilą podjęcia pracy i uzyskania stabilności finansowej, w sprzeciwie wskazał na jej jednorazowy i doraźny charakter oraz że podlegała natychmiastowej spłacie (nie wyjaśniając z jakich środków, skoro została wydatkowana na bieżące potrzeby, a on sam nie podjął pracy), końcowo na nieregularne przychody ze sprzedaży posiadanych rzeczy i pożyczkę od matki.
Deklarując "zaległości w opłatach i podatkach" nie skonkretyzował, jakich zobowiązań, za jaki okres i w jakiej wysokości dotyczą. Jest to tym bardziej zastanawiające, że przy deklarowanych miesięcznych obciążeniach finansowych wynoszących ponad 3 tys. zł /spłata kredytów – ok. 1000 zł, utrzymanie gospodarstwa (opłaty) – ok. 1100 zł oraz bieżące utrzymanie 4 osób (żywność, odzież, środki czystości, wydatki studiującego syna) – ok. 1300 zł/, biorąc pod uwagę upływ czasu od uzyskania przez wnioskodawcę statusu bezrobotnego (11 styczeń 2013 r.), utraty przez niego prawa do zasiłku (18 styczeń 2014 r.) oraz zawieszenia działalności gospodarczej przez żonę (1 grudnia 2014 r.), zaległości płatnicze powinny być już znaczne, co raczej stoi w sprzeczności z oświadczeniem o braku wezwań do ich uregulowania. Trudno uznać, aby do pokrycia tych wydatków w dłuższym okresie czasu wystarczające były dochody pochodzące ze sprzedaży posiadanych rzeczy (musiałaby być ona dokonywana na "masową skalę"), lub uzyskane w ramach pożyczki od matki (nie wiadomo, kiedy została udzielona, a jej wykazanie dopiero w odpowiedzi na wezwanie wystosowane po złożeniu sprzeciwu wskazuje, że nie jest to pożyczka pozyskana od rodziny, o której mowa we wniosku PPF i sprzeciwie).
Znamienne przy tym jest, że wnioskodawca mimo żądania zawartego w skierowanym do niego wezwaniu, nie przedłożył żadnych dowodów potwierdzających sygnalizowane przez siebie zaległości płatnicze w opłatach i podatkach. Przedstawione zaś wyciągi z rachunków bankowych jego i żony wskazują na stałe regulowanie za ich pomocą płatności związanych z bieżącymi zakupami, rachunkami i spłatą kredytów bankowych. Wynika z nich także dokonywanie doraźnych własnych wpłat gotówkowych, określanych jako "wynagrodzenie", w tym 16 grudnia 2014 r. - 3000 zł, 3 i 28 stycznia 2015 r. – 2500 i 1000 zł, 2, 11 i 12 lutego 2015 r. – 3000, 1700 i 2100 zł, co do których nie ujawniono źródła ich finansowania, tak samo jak w stosunku do wpłat na rachunek bankowy studiującego syna (8 grudnia 2014 r. – 400 zł, 6 styczeń 2015 r. – 420 zł, 4 i 23 luty 2015 r. – 450 i 180 zł).
W kontekście powyższego należy stwierdzić, że skarżący nie wywiązał się z ciążącego na nim, jako wnioskodawcy, obowiązku wykazania przesłanek do przyznania prawa pomocy, a tym samym, że sytuacja materialna jego i osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym jest na tyle trudna, że nie jest w stanie pokryć kosztów postępowania we własnym zakresie. Skutkuje to odmową uwzględnienia złożonego wniosku, gdyż przyznanie prawa pomocy i wynikające z tego konsekwencje w postaci finansowania postępowania ze środków publicznych, nie mogą budzić jakichkolwiek wątpliwości.
Ubocznie należy zwrócić uwagę, że zgodnie z art. 200 P.p.s.a., w razie uwzględnienia wniesionej skargi przez Sąd I instancji, przysługuje skarżącemu od organu który wydał zaskarżony akt, zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia swoich praw.
Stosownie do powyższego, na podstawie art. 246 § 1 w związku z art. 245 § 2 i 3, art. 255 oraz art. 260 P.p.s.a. orzeczono jak w sentencji postanowienia.