Uzasadnienie
Z. K. w terminie do uiszczenia wpisu w kwocie 200 zł od wniesionej skargi, wnioskiem o przyznanie prawa pomocy złożonym na obowiązującym osoby fizyczne w postępowaniu sądowoadministracyjnym formularzu PPF zwrócił się o zwolnienie od kosztów sądowych, których nie jest w stanie ponieść bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania siebie i rodziny.
Wg informacji zawartych w formularzu oraz złożonym w wyniku wezwania dodatkowym oświadczeniu, źródło ich utrzymania stanowią pobierane przez niego i żonę emerytury w wysokości 1850 i 1602 zł, z czego ok. 1800 – 2000 zł miesięcznie pochłaniają koszty kształcenia i utrzymania studiującej córki (wynajem mieszkania, żywność, leczenie, odzież, pomoce naukowe, dojazdy itp.). Oszczędności z tego tytułu z okresu wakacyjnego zostały przeznaczone na zakup części niezbędnego opału. Pozostałe obciążenia to opłaty za: gaz, energię elektryczną i wodę – odpowiednio 136, 186 i 132 zł za ostatnie 2-miesięczne okresy rozliczeniowe oraz w skali miesiąca: telefon – 43 zł, śmiecie 42 zł, zakup leków – 140 zł i żywności
- - ok. 700 – 900 zł. Jako posiadany majątek został wykazany dom o pow. zabudowy 110 m², nieruchomość rolna o pow. 1,46 ha (z uwagi na trudne warunki gospodarowania o znikomym znaczeniu), zaś z pojazdów mechanicznych znajdujący się w złym stanie technicznym ciągnik rolniczy z 1979 r. (koszty jego napraw i przeglądu technicznego w bieżącym roku to prawie 900 zł). Żona skarżącego w związku z prowadzoną względem niej egzekucją wierzytelności, w kwietniu br. zmuszona była zaciągnąć pożyczkę u rodziny wysokości 5 tys. zł, którą ma spłacać do lutego 2016 r. w ratach po 500 zł miesięcznie (przedstawione dowody wpłat potwierdzają zapłatę przez żonę skarżącego w kwietniu br. na rzecz wierzyciela kosztów procesowych w wysokości 3617 zł, opłat sądowych w Sądzie Rejonowym [...] w kwocie 1151 zł oraz obciążenie jej w sierpniu br. kosztami prowadzonego przez komornika postępowania egzekucyjnego w kwocie 810 zł). Wyciąg z rachunku bankowego na który wpływają świadczenia skarżącego i jego żony na dzień 20 września 2015 r. wykazywał saldo końcowe 7,42 zł (z wyciągów za m-c lipiec, sierpień i wrzesień wynikają bieżące wypłaty całości wpływów). Skarżący wskazał na brak środków na leczenie stomatologiczne i zakup wszystkich niezbędnych leków. Wyjaśnił, że wymóg zapłaty wpisu od skargi będzie wiązał się z potrzebą częściowej rezygnacji z zakupu żywności, opału na zimę bądź będzie miał wpływ na opłacenie rachunków za energię i gaz. Wskazał, że poprawy sytuacji oczekuje w przyszłym roku, po zakończeniu nauki przez córkę i podjęciu przez nią pracy.
Rozpoznając złożony wniosek stwierdzono, co następuje:
Zwolnienie od kosztów sądowych, zarówno w całości jak i w części, wchodzi w zakres częściowego prawa pomocy, którego przyznanie osobie fizycznej uzależnione jest od wykazania braku możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny – art. 245 § 3 w/z z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) – określanej dalej jako P.p.s.a.
Stosownie do powyższego, przyznanie prawa pomocy podyktowane jest oceną możliwości finansowych osoby wnioskującej, dokonywanej z uwzględnieniem sytuacji majątkowej oraz dochodów i wydatków jej oraz osób, z którymi pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym.
Ocena sytuacji materialnej skarżącego oraz członków jego rodziny (żony i córki), jeżeli byłaby dokonywana jedynie na podstawie uzyskiwanych dochodów, z pewnością nie dawałaby podstaw do uznania zasadności wniosku. Suma pobieranych przez niego i żonę emerytur daje bowiem kwotę 3452 zł, która w obiektywnym ujęciu, przy zabezpieczonych potrzebach mieszkaniowych, nie może być uznana za nieadekwatną względem niezbędnych kosztów utrzymania 3-osobowej rodziny, uniemożliwiając jednorazowe poniesienie kosztów sądowych, z których wpis od skargi wynosi 200 zł, zaś pozostałe najbardziej prawdopodobne także łącznie nie przekraczają tej kwoty (należy do nich zaliczyć opłatę kancelaryjną od wniosku o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia wyroku w przypadku oddalenia skargi oraz wpis od skargi kasacyjnej w przypadku jej wnoszenia od wyroku sądu I instancji; w niniejszej sprawie obydwie w wysokości po 100 zł.).
W przypadku skarżącego zasadnicze znaczenie należy jednak przypisać wydatkom ponoszonym na utrzymanie jego i członków rodziny, wśród których dominującą pozycję zajmują związane z edukacją i utrzymaniem studiującej poza miejscem zamieszkania córki (stanowiące ok. 52 – 57 % ogółu dochodów).
W okolicznościach sprawy należy uznać je za niezbędne, tak samo jak pozostałe związane stricte z osobą wnioskodawcy i jego żony (koszty wyżywienia, utrzymania domu i opłat za tzw. media, leczenia, niezbędnych nakładów na prowadzenie gospodarstwa). Co prawda skarżący mimo wezwania nie wyszczególnił konkretnych wydatków składających się na miesięczne koszty utrzymania córki, należy jednak przypuszczać, że oscylują one w podanych przez niego granicach, skoro przyznaje im priorytet nawet kosztem podstawowych potrzeb swoich i żony (w tym zakupu leków).
Uznając za wiarygodne twierdzenie skarżącego, że posiadane dochody są niewystarczające do zaspokojenia w niezbędnym zakresie koniecznych potrzeb życiowych jego i żony a tym samym nie pozwalają na poniesienie kosztów sądowych należy jednak zauważyć, że sytuacja ta w znacznej mierze jest konsekwencją prowadzonych przez nich postępowań przed sądami powszechnymi, co dokumentują przedstawione w załącznikach dowody zapłaty na rzecz wierzyciela kosztów procesowych, zapłaty opłat sądowych, a także obciążenia kosztami postępowania egzekucyjnego - umorzonego przez komornika z uwagi na zaspokojenie roszczeń wierzyciela. Wynikające z tego obciążenia finansowe (poprzez wymóg spłaty zaciągniętej w tym celu pożyczki) nie dotyczą zaspokajania podstawowych potrzeb życiowych, a tylko takie mogą korzystać z pierwszeństwa przed kosztami sądowymi (kosztami postępowania). W tym zakresie brak jest także jakichkolwiek podstaw, aby z pierwszeństwa przed stosunkowo niskimi kosztami sądowymi w postępowaniu sądowoadministracyjnym korzystały nieporównywalnie wyższe wydatki strony w innych sprawach, zwłaszcza że skarżący i/lub jego żona wielokrotnie korzystali już częściowo z tej formy wsparcia w inicjowanych przez siebie przed WSA w Rzeszowie postępowaniach (II SA/Rz 705/05, II SA/Rz 746/06, II SA/Rz 1198/10, II SA/Rz 999/11, II SA/Rz 15/14, II SA/Rz 1613/14, II SA/Rz 447/15 i II SA/Rz 860/15).
Zgodnie z postanowieniem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 września 2014 r. II FZ 1309/14, obciążenia finansowe w postaci licznych zobowiązań, w tym zaległości publicznoprawne oraz kwestia spłacania zaciągniętych kredytów czy pożyczek jest indywidualną sprawą podatnika i fakt ten nie może skutkować przeniesieniem na Skarb Państwa ciężaru ponoszenia kosztów powstałych z tytułu prowadzonego postępowania sądowego. Strona powinna ponosić koszty postępowania, jeżeli dysponuje stałym miesięcznym dochodem i posiada znaczny majątek w postaci ruchomości i nieruchomości.
W kontekście powyższego, uznając co do zasady brak podstaw do uwzględnienia wniosku, niemniej uwzględniając aktualną na moment jego złożenia sytuację finansową skarżącego, dostrzeżono jednak możliwość udzielenia mu częściowego wsparcia (w ½ części) w odniesieniu do wpisu od skargi, którego opłacenie warunkuje jej merytoryczne rozpoznanie przez Sąd. Opłacenie z tego tytułu kwoty 100 zł nie będzie przekraczało jego możliwości finansowych i stanowiło bariery w dostępie do Sądu. Jednocześnie będzie w pełni odpowiadało ustawowym warunkom przyznawania prawa pomocy, gdyż jak to już podkreślono, brak jest podstaw, aby pełnymi konsekwencjami wszystkich podejmowanych we własnym interesie przez skarżącego i jego żonę działań, w całości obciążać Skarb Państwa.
Ubocznie należy zwrócić uwagę skarżącego na treść art. 200 P.p.s.a., zgodnie z którym w przypadku uwzględnienia wniesionej skargi przez sąd pierwszej instancji, będzie mu przysługiwał od organu który wydał zaskarżony akt, zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia swoich praw.
Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 245 § 3, art. 255 oraz art. 258 § 2 pkt 7 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji postanowienia.