Uzasadnienie
Wydanym w dniu 6 marca 2008 r. wyrokiem Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie oddalił skargę M. O. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] października 2006 r. Nr [...]. Sygnalizując zamiar wniesienia od tego wyroku skargi kasacyjnej skarżący wnioskiem z dnia 24 kwietnia 2008 r. (data wpływu do Sądu) złożonym na formularzu PPF zwrócił się o przyznanie mu prawa pomocy obejmującego ustanowienie adwokata. W jego uzasadnieniu wskazał na trudną sytuację materialną i brak możliwości poniesienia kosztów związanych z ustanowieniem pełnomocnika bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania siebie i rodziny.
Zgodnie z zawartym we wniosku oświadczeniem skarżący zamieszkuje wraz z żoną i córką, utrzymując się wyłącznie z prowadzonego gospodarstwa rolnego o pow.
5,82 ha (2,61 ha przeliczeniowego); dochód z niego to 170 zł. miesięcznie na osobę. Oprócz wskazanego gospodarstwa i domu o pow. 96 m² nie posiadają innych wartościowych składników majątkowych.
Z uwagi na potrzebę dokładnego wyjaśnienia stanu majątkowego skarżącego i związanych z tym jego możliwości płatniczych, został on wezwany do złożenia w tym przedmiocie dodatkowego oświadczenia oraz dokumentów.
Z oświadczenia tego wynika, iż:
- - średnie miesięczne wydatki związane z utrzymaniem jego i członków rodziny obejmują: zakup żywności i leków – ok. 240 zł., energia elektryczna – 102 zł., gaz – 58 zł., opłata składki ubezpieczenia rolniczego (KRUS) – 89 zł., podatek rolny i od nieruchomości – 17 zł. (razem 506 zł.),
- - wyłącznym źródłem dochodów skarżącego jest gospodarstwo rolne, w którym pracuje wraz z żoną i córką,
- - posiadane nieruchomości rolne uprawiane są na własne potrzeby, skarżący otrzymuje na nie dopłaty w wysokości 5133 zł., która to kwota jest uwzględniona w wykazanych uprzednio dochodach z gospodarstwa, tj. 170 zł. miesięcznie na osobę,
- - z pojazdów mechanicznych skarżący posiada jedynie ciągnik rolniczy, rok prod. 1977,
- - nie korzysta z pomocy społecznej; okoliczność ta została udokumentowana stosownym zaświadczeniem z GOPS w B. Oprócz tego zaświadczenia skarżący przedłożył kserokopie dowodu wpłaty (odnośnie swojej żony) składki ubezpieczenia rolniczego za II kwartał 2008 r. w wysokości 269 zł. oraz nakazu płatniczego, dot. wymiaru podatku rolnego i od nieruchomości za 2008 r. w kwocie 206 zł.
Mając powyższe na uwadze stwierdzono, co następuje:
M. O. w sprawie oznaczonej sygn. II SA/Rz 995/06 na mocy postanowienia z dnia 23 listopada 2006 r. korzystania już z częściowego prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych. W tej sytuacji jego wniosek o ustanowienie zastępcy prawnego w osobie adwokata wymaga rozpatrzenia pod względem spełnienia przez niego przesłanki do przyznania całkowitego prawa pomocy, tj. wykazania braku możliwości poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania – art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), określanej dalej jako P.p.s.a.
Zgodnie z treścią tego przepisu ciężar wykazania przesłanki warunkującej przyznanie prawa pomocy spoczywa na osobie wnioskującej, którego to kryterium wg oceny dokonanej na podstawie danych zawartych w formularzu PPF i dodatkowym oświadczeniu skarżący nie spełnił.
Wynika to z wzajemnej niespójności lub wręcz sprzeczności udzielonych przez skarżącego informacji odnoszących się przede wszystkim do wysokości osiąganych dochodów i wydatków związanych z utrzymaniem, a świadczących pośrednio o zamiarze stworzenia mylnego wyobrażenia nt. jego rzeczywistej sytuacji majątkowej i możliwości płatniczych.
1. Nawet przy założeniu, iż prowadzone gospodarstwo rolne poprzez uzyskiwane z niego pożytki w znaczący sposób minimalizuje koszty utrzymania, wykazane dochody wydają się nieadekwatne dla zaspokojenia w skali miesiąca niezbędnych potrzeb życiowych 3-osobowej rodziny (rocznie daje to dochód w wysokości 6120 zł.); mimo iż na tę okoliczność zwrócono uwagę w skierowanym do skarżącego wezwaniu, w żaden sposób nie ustosunkował się on do tej kwestii,
2. Bardzo ogólnikowe odniesienie się do wezwania o wskazanie sposobu zagospodarowania (wykorzystania) nieruchomości rolnej – tj. "uprawy na własne potrzeby"; uniemożliwia to chociażby względne skonfrontowanie proporcjonalności prowadzonej produkcji rolniczej i uzyskiwanych z niej dochodów,
3. Jeżeli w uzyskiwane dochody (w skali roku 6120 zł.) wliczyć – zgodnie z oświadczeniem skarżącego - płatności do gruntów rolnych (5133 zł.), to różnica między nimi (ok. 1 tys. zł.) stawia pod znakiem zapytania opłacalność prowadzenia gospodarstwa rolnego; niezależnie od tego w analizowanym przypadku wykluczałoby to praktycznie jakiekolwiek nakłady finansowe na to gospodarstwo, które w jakimś stopniu (np. zakup paliwa, niezbędnych środków produkcji) niewątpliwie muszą być ponoszone.
Powyższe okoliczności nasuwają uzasadnione przypuszczenie co do zamiaru ukrycia przez wnioskującego swojej rzeczywistej sytuacji materialnej, najprawdopodobniej poprzez zaniżenie osiąganych dochodów. Nawet przy założeniu, że skarżący rzeczywiście boryka się z trudnościami finansowymi, nie zwalnia go to od obowiązku szczegółowego wykazania swojej sytuacji materialnej. Złożone przez niego dodatkowe oświadczenie zamiast uwiarygodnienia informacji zawartych w formularzu PPF wywołało skutek odwrotny, który w żaden sposób nie daje podstaw do uznania, że skarżący wywiązał się z ciążącego na nim obowiązku wykazania zasadności wniosku. Od wymogu tego nie może się on uchylić, gdyż mając na uwadze wyjątkowy charakter prawa pomocy (zasadą jest ponoszenie przez strony kosztów postępowania związanych ze swoim udziałem w sprawie) i źródło jego finansowania (ze środków publicznych), prowadziłoby to do nadużycia instytucji prawa pomocy. Z tym samym wiązałoby się interpretowanie przedstawionych wątpliwości na korzyść skarżącego.
Ubocznie należy zauważyć, iż zgodnie z prezentowanym w piśmiennictwie stanowiskiem (B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka – Medek - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz. Kantor Wydawniczy Zakamycze 2005, str. 593) prawo pomocy w zakresie całkowitym (a więc odnoszącym się do skarżącego), ma charakter wyjątkowy i powinno być stosowane jedynie w stosunku do osób charakteryzujących się ubóstwem (np. bezrobotni bez prawa do zasiłku lub osoby pozbawione całkowicie środków do życia). M. O. przez zabezpieczonych potrzebach mieszkaniowych i źródłach utrzymania (chociażby środki pozostające w jego dyspozycji były ograniczone), warunku nie spełnia.
Skoro zatem skarżący nie wykazał w dostateczny sposób przesłanki do przyznania mu wnioskowanego prawa pomocy, w sytuacji gdy jednocześnie korzysta ze związanego z niniejszą sprawą zwolnienia od kosztów sądowych, brak jest podstaw do pozytywnego załatwienia jego żądania. W związku z tym, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 w związku z art. 245 § 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji.