Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 29 marca 2018 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie odrzucił skargę A. T. i G. T. na opisane w sentencji postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania rozgraniczeniowego.
W przewidzianym terminie skarżąca wniosła zażalenie na rzeczone postanowienie. Wezwana do uiszczenia wpisu sądowego z tego tytułu wystąpiła z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata.
Z uzasadnienia wniosku wynika, że skarżąca prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, jest właścicielką [...] części domu wolnostojącego o powierzchni ok. [...]m2, ˝ budynku rolno-gospodarczego, ok. [...] ha ziemi. Źródło jej dochodu stanowi emerytura w wysokości [...] zł brutto wraz z dodatkiem socjalnym.
W celu ustalenia rzeczywistej sytuacji strony, starszy referendarz sądowy zobowiązał ją do przedłożenia dodatkowych oświadczeń i dokumentów, tj.:
- - oświadczenia, jacy inni członkowie rodziny zamieszkują w domu położonym przy ul. [...] w M., ze wskazaniem stopnia pokrewieństwa oraz w jakiej części partycypują w kosztach jego utrzymania,
- - wyciągów z zestawieniem operacji z posiadanych rachunków bankowych z okresu ostatnich trzech miesięcy,
- - dowodów potwierdzających wysokość wydatków ponoszonych na utrzymanie domu (np. gaz, prąd, woda) w okresie ostatnich trzech miesięcy oraz innych niezbędnych wydatków,
- - zaświadczenia z właściwej do spraw opieki społecznej jednostki organizacyjnej gminy o sytuacji rodzinnej A. T. wraz z podaniem, czy korzysta z pomocy społecznej,
- - kopii decyzji w sprawie podatku od posiadanych nieruchomości za rok 2018,
- - dowodu potwierdzającego wysokość otrzymywanego świadczenia emerytalnego w okresie ostatnich trzech miesięcy (np. decyzja ZUS) w terminie 10 dni, pod rygorem rozpoznania wniosku w oparciu o akta sprawy.
W odpowiedzi na powyższe wezwanie pełnomocnik skarżącej wniósł o przeprowadzenie zamkniętego posiedzenia Sądu z jego udziałem na, którym przedstawi wymagane dane, informacje oraz dokumenty. Dokumentów i oświadczeń wymienionych w wezwaniu nie złożył.
Oceniając wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata, starszy referendarz sądowy zważył:
Instytucję prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym regulują przepisy zawarte w rozdziale 3, działu V ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm.).
Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 i 2 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Zgodnie z przepisami rozpoznanie wniosku odbywa się na posiedzeniu niejawnym bez udziału wnioskującego o przyznanie prawa pomocy.
Podkreślić należy, że instytucja prawa pomocy stanowi odstępstwo od ogólnej zasady odpłatności postępowania wyrażonej w art. 199 ww. ustawy. Prawo pomocy może być więc przyznane na wniosek osób bardzo ubogich znajdujących się ze względu na różne zdarzenia życiowe w sytuacji, która nie pozwala im na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania, lub gdy ich poniesienie byłoby związane z poniesieniem uszczerbku koniecznego dla wnioskującego i jego rodziny, tj. uniemożliwiłoby zaspokojenie najbardziej podstawowych potrzeb życiowych.
Przy tym należy zaznaczyć, że ciężar dowodu spełnienia przesłanek przyznania prawa pomocy, określonych w art. 246 § 1 P.p.s.a. ciąży na stronie ubiegającej się o uzyskanie takiego prawa. Wnioskodawca chcąc skorzystać z prawa pomocy, powinien liczyć się z koniecznością udzielania wszelkich wyjaśnień odnoszących się do jego sytuacji materialnej, a także udokumentowania podnoszonych we wniosku o przyznanie prawa pomocy okoliczności (por. postanowienie NSA z dnia 24 listopada 2011 r., sygn.. akt I OZ 881/11). Z powyższego wynika, że minimum staranności, jaka powinna wykazać się osoba wnosząca o przyznanie prawa pomocy, sprowadza się do dokładnego wykonania wezwania referendarza sądowego zawierającego wytyczne co do katalogu dokumentów źródłowych. Tymczasem skarżąca nie nadesłała żadnego z dokumentów wymienionych w wezwaniu. Fakt ten uniemożliwia weryfikację oświadczeń skarżącej, a co więcej może wzmocnić wątpliwości, co do ich wiarygodności.
Wyjaśnić należy, że wezwanie referendarza sądowego zmierzało między innymi do ustalenia, czy i w jakim zakresie skarżąca ponosi wydatki z tytułu utrzymania domu, jakim miesięcznie dochodem dysponuje oraz jakiej wielkości majątek posiada. Uzyskane na tej podstawie informacje służą zbilansowaniu gospodarstwa domowego wnioskodawczyni, co jest czynnością niezbędną dla oceny zdolności płatniczych osoby, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy. Brak współpracy strony uniemożliwia ocenę okoliczności faktycznych przez pryzmat ustawowych przesłanek zastosowania wyjątkowej instytucji jaką jest prawo pomocy.
Podsumowując, złożony wniosek nie zasługiwał na uwzględnienie, ponieważ skarżąca nie wykazała, że została spełniona w jej przypadku przesłanka przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. W związku z powyższym na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 w związku z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.