Uzasadnienie
P. G. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie skargę na decyzję Komendanta Pomorskiego Oddziału Straży Granicznej z dnia [...] r. nr [...]utrzymującą w mocy decyzję organu I instancji nakładającą na skarżącego karę pieniężną w kwocie [...]zł za nieuiszczenie opłaty za przejazd po drogach krajowych.
Skarżący, wezwany do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie [...]zł, złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego. Uzasadniając wniosek wskazał, że wraz z żoną i [...] letnim synem mieszka u swoich rodziców, z którymi nie prowadzi z nimi wspólnego gospodarstwa, ale ich utrzymuje, ponieważ jego matka nie ma żadnych dochodów a ojciec jest na rencie. Oświadczył, że pomaga także finansowo choremu bratu, który ma żonę i dwójkę dzieci. Podał, że jego żona nie pracuje i nie ma prawa do zasiłku, a skarżący prowadzi działalność gospodarczą której przedmiotem jest transport mas ziemnych przy budowie autostrad, jednakże w okresie zimowym wszystkie prace ziemne są wstrzymane, dlatego wnioskodawca nie uzyskuje dochodu. Pomimo tego ponosi pełne koszty utrzymania domu w którym mieszka z żoną, synem i rodzicami, które wynoszą: energia elektryczna [...]zł miesięcznie, opał ok. [...]zł miesięcznie, woda [...]zł miesięcznie.
Ponosi też koszty wyżywienia wynoszące ok. [...]zł miesięcznie, oraz koszty zakupu ubrań i leków wynoszące ok. [...]zł miesięcznie. Wnioskodawca nie podał comiesięcznych dochodów, wskazał natomiast, że ma [...]zł straty, przy czym nie ma żadnych oszczędności. W oświadczeniu dotyczącym przedmiotów wartościowych oświadczył, że posiada [...] samochodów ciężarowych marki [...]wyprodukowanych [...]r. które są całkowicie zamortyzowane wyeksploatowane, [...]samochody dostawcze marki [...], oraz samochód osobowy marki [...]. Ma także znacznej wysokości zobowiązania wobec firm leasingowych za użytkowany sprzęt budowlany nie będący jego własnością.
Ponadto posiada [...]nieruchomości rolne o pow. [...]ha. Skarżący oświadczył, że w postępowaniach cywilnych jest zwalniany od kosztów sądowych, na dowód czego załączył postanowienie Sądu Okręgowego w [...] z dnia [...]r., postanowienie Sądu Rejonowego w [...]z dnia [...]r., oraz postanowienie Sądu Rejonowego w [...]z dnia [...]r.
W piśmie z dnia [...]r. skarżący oświadczył, że sytuacja ekonomiczna firmy jest bardzo ciężka, a w związku z przeprowadzonymi ostatnio inwestycjami w firmie skarżący nie posiada oszczędności.
Referendarz sądowy wezwaniem z dnia [...]r. (doręczonym w dniu [...]r.) zobowiązał skarżącego do przedłożenia w terminie 10 dni, pod rygorem rozpoznania wniosku na podstawie akt sprawy:
- - dowodów potwierdzających wydatki na utrzymanie domu poniesione w okresie ostatnich trzech miesięcy,
- - wyciągów lub wykazów z wszystkich kont bankowych skarżącego (w tym konta związanego z prowadzoną działalnością) oraz pozostałych członków rodziny (w tym rodziców) z okresu ostatnich trzech miesięcy,
- - dowodu określającego wysokość świadczenia rentowego ojca skarżącego,
- - odpisów zeznań podatkowych wszystkich członków rodziny (w tym rodziców) za ostatnie dwa lata kalendarzowe,
- - odpisu aktualnego bilansu,
- - kserokopii ostatnich decyzji dotyczących podatku od wszystkich nieruchomości posiadanych przez skarżącego i jego rodziców,
- - oświadczenia dotyczącego liczby zatrudnionych pracowników,
- - oświadczenia dotyczącego rodzaju i wartości ostatnio poczynionych inwestycji.
W odpowiedzi na to wezwanie skarżący oświadczył, że nie jest w stanie dostarczyć tylu skomplikowanych dokumentów, są one zresztą niepotrzebne do rozpoznania jego wniosku. Także dowód dotyczący świadczenia rentowego ojca nie jest potrzebny, ponieważ wnioskodawca prowadzi gospodarstwo domowe tylko z żoną.
W myśl art. 245 § 1 ustawy dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1271 ze zm.), prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata lub radcy prawnego (art. 245 § 2). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata lub radcy prawnego (art. 245 § 3).
Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1), w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2).
Powyższe oznacza, że instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i jest stosowana tylko w przypadkach osób znajdujących się w trudnej sytuacji materialnej.
Zgodnie z cytowanym wyżej przepisem art. 246 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z pomocy.
W myśl art. 255 ww. ustawy, jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego.
W oświadczeniu złożonym na urzędowym formularzu skarżący oświadczył, że aktualnie nie uzyskuje dochodów, nie ma żadnych oszczędności, pomimo tego prowadzi firmę transportową, utrzymuje żonę, syna, rodziców i pomaga finansowo bratu. Podał, że same tylko koszty utrzymania rodziny i domu wynoszą ok. [...]zł miesięcznie. Informacje zawarte w złożonym urzędowym formularzu nie były wystarczające do oceny rzeczywistej sytuacji rodzinnej, majątkowej i możliwości płatniczych skarżącego, a wnioskodawca nie przedłożył dokumentów określonych w zarządzeniu referendarza sądowego z dnia [...]r.
Za uwzględnieniem wniosku o przyznanie prawa pomocy nie może przemawiać podany przez stronę fakt, iż o jej ubóstwie świadczy uzyskiwanie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawach gospodarczych. W każdej indywidualnej sprawie sąd rozpoznający sprawę samodzielnie rozstrzyga, czy istnieją podstawy do przyznania stronie prawa pomocy i o jej zakresie. Przyjęcie zasady, iż sąd jest związany faktem przyznania stronie prawa pomocy w innym postępowaniu sądowym, spowodowałoby przeniesienie oceny przesłanek do udzielenia stronie prawa pomocy z sądu rozpoznającego sprawę na inny sąd.
Ponieważ skarżący nie wykazał, że znajduje się w sytuacji uniemożliwiającej poniesienie jakichkolwiek czy też częściowych kosztów postępowania, wniosek należało oddalić na podstawie art. 246 § 1 w zw. z art. 258 § 2 pkt 7 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.